ปสาทกรธัมมาทิบาลี เล่ม ๒๐

[๓๕๗-๓๕๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่จุติจากกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานแล้วไปเกิดในหมู่เทวดาก็มีเป็นส่วนน้อย โดยที่แท้ สัตว์ที่จุติจากกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานแล้วไปเกิดในนรก... ไปเกิดในกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน... ไปเกิดในปิตติวิสัยมีมากกว่า ฉันนั้นเหมือนกัน (๓๖-๓๘)

[๓๖๐-๓๖๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่จุติจากปิตติวิสัยแล้วกลับมาเกิดในมนุษย์ก็มีเป็นส่วนน้อย โดยที่แท้ สัตว์ที่จุติจากปิตติวิสัยแล้วไปเกิดในนรก... ไปเกิดในกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน... ไปเกิดในปิตติวิสัยมีมากกว่า ฉันนั้นเหมือนกัน (๓๙-๔๑)

[๓๖๓-๓๖๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่จุติจากปิตติวิสัยแล้วไปเกิดในหมู่เทวดา ก็มีเป็นส่วนน้อย โดยที่แท้ สัตว์ที่จุติจากปิตติวิสัยแล้วไปเกิดในนรก... ไปเกิดในกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน... ไปเกิดในปิตติวิสัยมีมากกว่า ฉันนั้นเหมือนกัน” (๔๒-๔๔)

จบ เอกธัมมบาลี วรรคที่ ๔

๑๗. ปสาทกรธัมมวรรค

ว่าด้วยคุณสมบัติที่เป็นส่วนหนึ่งแห่งลาภ

{๒๐๗} [๓๖๖-๓๘๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเป็นผู้ถืออยู่ป่าเป็นวัตร ๑ ความเป็นผู้ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ๑ ความเป็นผู้ถือทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ๑ ความเป็นผู้ถือทรงไตรจีวร ๑ ความเป็นพระธรรมกถึก ๑ ความเป็นพระวินัยธร ๑ ความเป็นพหูสูต ๑ ความเป็นผู้มั่งคง ๑ ความถึงพร้อมด้วยอากัปกริยา ๑ ความถึงพร้อมด้วยบริวาร(มีบริวารหมดจด) ๑ ความเป็นผู้มี

บริวารมาก ๑ ความเป็นกุลบุตร ๑ ความเป็นผู้มีผิวพรรณงาม ๑ ความเป็นผู้พูดจาไพเราะ ๑ ความเป็นผู้มักน้อย ๑ ความเป็นผู้มีอาพาธน้อย ๑ นี้เป็นส่วนหนึ่งแห่งลาภ” (๑-๑๖)

จบ ปสาทกรธัมมวรรคที่ ๑๗

๑๘. อปรอัจฉราสังฆาตวรรค

ว่าด้วยผู้ชื่อว่าตามคำสอนของพระศาสดา

{๒๐๘} [๓๘๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุเจริญปฐมฌานแม้เพียงชั่วลัดนิ้วมือเดียว ภิกษุนี้เรากล่าวว่าอยู่ไม่ห่างจากฌาน ทำตามคำสอนของพระศาสดา ปฏิบัติตามโอวาท ไม่ฉันบิณฑบาตของราษฎรเปล่า ก็จะป่วยกล่าวไปไยถึงผู้ทำให้มากซึ่งปฐมฌานนั้นเล่า (๑){๒๐๙} [๓๘๓-๓๘๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุเจริญทุติยฌานแม้เพียงชั่วลัดนิ้วมือเดียว ... เจริญตติยฌาน ... เจริญจตุตถฌาน ... เจริญเมตตาเจโตวิมุตติ… เจริญกรุณาเจโตวิมุตติ... เจริญมุทิตาเจโตวิมุตติ... เจริญอุเบกขาเจโตวิมุตติ... (๒-๘)

[๓๙๐-๓๙๓] ภิกษุพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ เป็นผู้มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่... พิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... พิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ เป็นผู้มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ (๙-๑๒)

[๓๙๔-๓๙๗] ภิกษุย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น ทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว ทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังกุศลธรรมซึ่งยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น ทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความมียิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้ว (๑๓-๑๖)[๓๙๘-๔๐๑] ภิกษุเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร... เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร... เจริญ

อิทธิบาทอันประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขาร... เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร... (๑๗-๒๐)

[๔๑๒-๔๑๖] ภิกษุเจริญสัทธินทรีย์... เจริญวิริยินทรีย์... เจริญสตินทรีย์... เจริญสมาธินทรีย์... เจริญปัญญินทรีย์... (๒๑-๒๕)

[๔๑๗] ภิกษุเจริญสัทธาพละ... เจริญวิริยพละ... เจริญสติพละ... เจริญสมาธิพละ... เจริญปัญญาพละ... (๒๖-๓๐)

[๔๑๘] ภิกษุเจริญสติสัมโพชฌงค์... เจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์... เจริญวิริยสัมโพชฌงค์ ... เจริญปีติสัมโพชฌงค์ ... เจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ... เจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ ... เจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ (๓๑-๓๗)[๔๑๙-๔๒๖] ภิกษุเจริญสัมมาทิฏฐิ ... เจริญสัมมาสังกัปปะ ... เจริญสัมมาวาจา ... เจริญสัมมากัมมันตะ ... เจริญสัมมาอาชีวะ ... เจริญสัมมาวายามะ ... เจริญสัมมาสติ ... เจริญสัมมาสมาธิ ... (๓๘-๔๕){๒๑๐} [๔๒๗-๔๓๔] ภิกษุเป็นผู้ถือรูปภายในเป็นสำคัญ เห็นรูปภายนอกที่เล็ก มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทราม ครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วมีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น, (๔๖){๒๑๑} เป็นผู้ถือรูปภายในเป็นสำคัญ เห็นรูปภายนอกที่ใหญ่ มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทราม ครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วมีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ (๔๗)

{๒๑๒} เป็นผู้ถืออรูปภายในเป็นสำคัญ เห็นรูปภายนอกที่เล็ก มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทราม ครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วมีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ (๔๘)

{๒๑๓} เป็นผู้ถืออรูปภายในเป็นสำคัญ เห็นรูปภายนอกที่ใหญ่ มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทราม ครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วมีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ (๔๙){๒๑๔} เป็นผู้ถืออรูปภายในเป็นสำคัญ เห็นรูปภายนอกที่มีสีเขียว วรรณะก็เขียว มองเห็นก็เขียว รัศมีก็เขียว ครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วมีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ (๕๐){๒๑๕} เป็นผู้ถืออรูปภายในเป็นสำคัญ เห็นรูปภายนอกที่มีสีเหลือง วรรณะก็เหลือง มองเห็นก็เหลือง รัศมีก็เหลือง ครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วมีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ (๕๑){๒๑๖} เป็นผู้ถืออรูปภายในเป็นสำคัญ เห็นรูปภายนอกที่มีสีแดง วรรณะก็แดง มองเห็นก็แดง รัศมีก็แดง ครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วมีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ (๕๒){๒๑๗} เป็นผู้ถืออรูปภายในเป็นสำคัญ เห็นรูปภายนอกที่มีสีขาว วรรณะก็ขาว มองเห็นก็ขาว รัศมีก็ขาว ครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วมีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ (๕๓)[๔๓๕-๔๔๒] ภิกษุผู้มีรูปฌานย่อมเห็นรูปทั้งหลาย (๕๔)

{๒๑๘} ผู้ถืออรูปภายในเป็นสำคัญย่อมเห็นรูปทั้งหลายในภายนอก (๕๕)

เป็นผู้น้อมใจว่า ‘งาม’ (๕๖)

{๒๑๙} เพราะล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจถึงนานัตตสัญญา ย่อมเข้าถึงอากาสานัญจายตนะโดยมนสิการ ว่า ‘อนนฺโต อากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ (๕๗)

{๒๒๐} เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ย่อมเข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ (๕๘)

{๒๒๑} เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ย่อมเข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่ (๕๙)

{๒๒๒} เพราะล่วงอาภิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง ย่อมเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะอยู่ (๖๐)

{๒๒๓} เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะโดยประการทั้งปวง ย่อมเข้าถึงสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ (๖๑)

{๒๒๔} [๔๔๓-๔๕๒] ภิกษุเจริญปฐวีกสิณ ... เจริญอาโปกสิณ ... เจริญเตโชกสิณ ... เจริญวาโยกสิณ ... เจริญนีลกสิณ ... เจริญปีตกสิณ ... เจริญโลหิตกสิณ ... เจริญโอทาตกสิณ ... เจริญอากาสกสิณ ... เจริญวิญญาณกสิณ … (๖๒-๗๑)[๔๕๓-๔๖๒] ภิกษุเจริญอสุภสัญญา ... เจริญมรณสัญญา ... เจริญอาหาเรปฏิกูลสัญญา ... เจริญสัพพโลเกอนภิรตสัญญา ... เจริญอนิจจ

สัญญา ... เจริญอนิจเจทุกขสัญญา ... เจริญทุกเขอนัตตสัญญา ... เจริญปหานสัญญา ... เจริญวิราคสัญญา ... เจริญนิโรธสัญญา ... (๗๒-๘๑)

[๔๖๓-๔๗๒] ภิกษุเจริญอนิจจสัญญา ... เจริญอนัตตสัญญา ... เจริญมรณสัญญา ... เจริญอาหาเรปฏิกูลสัญญา ... เจริญสัพพโลเกอนภิรตสัญญา ... เจริญอัฏฐิกสัญญา ... เจริญปุฬวกสัญญา ... เจริญวินีลกสัญญา ... เจริญวิจฉิททกสัญญา ... เจริญอุทธุมาตกสัญญา... (๘๒-๙๑)[๔๗๓-๔๘๒] ภิกษุเจริญพุทธานุสสติ ... เจริญธัมมานุสสติ ... เจริญสังฆานุสสติ ... เจริญสีลานุสสติ ... เจริญจาคานุสสติ... เจริญเทวตานุสสติ ... เจริญอานาปานสติ ... เจริญมรณสติ ... เจริญกายคตาสติ ... เจริญอุปสมานุสสติ ... (๙๒-๑๐๑)

[๔๘๓-๔๙๒] ภิกษุเจริญสัทธินทรีย์อันสหรคตด้วยปฐมฌาน ... เจริญวิริยินทรีย์ ... เจริญสตินทรีย์ ... เจริญสมาธินทรีย์ ... เจริญปัญญินทรีย์ ... เจริญสัทธาพละ ... เจริญวิริยพละ ... เจริญสติพละ ... เจริญสมาธิพละ ... เจริญปัญญาพละ... (๑๐๒-๑๑๑)

[๔๙๓-๕๖๒] ภิกษุเจริญสัทธินทรีย์อันสหรคตด้วยทุติยฌาน ... เจริญสัทธินทรีย์อันสหรคตด้วยตติยฌาน ... เจริญสัทธินทรีย์อันสหรคตด้วยจตุตถฌาน ... เจริญสัทธินทรีย์อันสหรคตด้วยเมตตา ... เจริญสัทธินทรีย์อันสหรคตด้วยกรุณา ... เจริญสัทธินทรีย์อันสหรคตด้วยมุทิตา ... เจริญสัทธินทรีย์อันสหรคตด้วยอุเบกขา ... เจริญวิริยินทรีย์ ... เจริญสตินทรีย์ ... เจริญสมาธินทรีย์ ... เจริญปัญญินทรีย์ ... เจริญสัทธาพละ ... เจริญวิริยพละ ... เจริญสติพละ ... เจริญสมาธิพละ ... เจริญปัญญาพละ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่า อยู่ไม่ห่างจากฌาน ทำตามคำสอนของพระศาสดา ปฏิบัติตามโอวาท ไม่ฉันบิณฑบาตของราษฎรเปล่า จะป่วยกล่าวไปไยถึงผู้ทำให้มากซึ่งปัญญาพละอันสหรคตด้วยอุเบกขาเล่า” (๑๑๒-๑๘๑)

จบ อปรอัจฉราสังฆาตวรรค

๑๙. กายคตาสติวรรค

ว่าด้วยอานิสงส์การเจริญกายคตาสติ

{๒๒๕} [๕๖๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรอันผู้ใดผู้หนึ่งสัมผัสด้วยใจแล้ว แม่นํ้าน้อยสายใดสายหนึ่งซึ่งไหลไปสู่สมุทร ย่อมหยั่งลงในภายในของผู้นั้น ฉันใด กายคตาสติก็ฉันนั้นเหมือนกัน อันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญแล้วทำให้มากแล้ว กุศลธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งซึ่งเป็นไปในส่วนวิชชา ย่อมหยั่งลงในภายในของภิกษุนั้น” (๑)

{๒๒๖} [๕๖๔-๕๗๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความสังเวชใหญ่ เป็นไปเพื่อประโยชน์ใหญ่ เป็นไปเพื่อความเกษมจากโยคะใหญ่ เป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ เป็นไปเพื่อได้ญาณทัสสนะ เป็นไปเพื่ออยู่เป็นสุขในปัจจุบัน เป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ กายคตาสติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งนี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความสังเวชใหญ่ เป็นไปเพื่อประโยชน์ใหญ่ เป็นไปเพื่อความเกษมจากโยคะใหญ่ เป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ เป็นไปเพื่อได้ญาณทัสสนะ เป็นไปเพื่ออยู่เป็นสุขในปัจจุบัน เป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ” (๒-๘){๒๒๗} [๕๗๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งอันบุคคลเจริญแล้วทำให้มากแล้ว แม้กายก็สงบ แม้จิตก็สงบ แม้วิตกวิจารก็สงบ ธรรมที่เป็นไปในส่วนแห่งวิชชาแม้ทั้งสิ้นก็ถึงความเจริญบริบูรณ์ ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ กายคตาสติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งนี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว แม้กายก็สงบ แม้จิตก็สงบ แม้วิตกวิจารก็สงบ ธรรมที่เป็นไปในส่วนแห่งวิชชาแม้ทั้งสิ้นก็ถึงความเจริญบริบูรณ์” (๙)

{๒๒๘} [๕๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งอันบุคคลเจริญแล้วทำให้มากแล้ว อกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วย่อมละเสียได้ ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ กายคตาสติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งนี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว อกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นย่อมละเสียได้” (๑๐)

{๒๒๙} [๕๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งอันบุคคลเจริญแล้วทำให้มากแล้ว กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ

กายคตาสติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งนี้แลอันบุคคลเจริญแล้วทำให้มากแล้ว กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น” (๑๑)

{๒๓๐} [๕๗๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งอันบุคคลเจริญแล้วทำให้มากแล้วย่อมละอวิชชาเสียด้ วิชชาย่อมเกิดขึ้น ย่อมละอัสมิมานะเสียได้อนุสัยย่อมถึงความเพิกถอน ย่อมละสังโยชน์เสียได้ ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ กายคตาสติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งนี้แล อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมละอวิชชาเสียได้ วิชชาย่อมเกิดขึ้น ย่อมละอัสมิมานะเสียได้ อนุสัยย่อมถึงความเพิกถอน ย่อมละสังโยชน์เสียได้” (๑๒){๒๓๑} [๕๗๕-๕๗๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งอันบุคคลเจริญแล้วทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความแตกฉานแห่งปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่ออนุปาทาปรินิพพาน ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร

คือ กายคตาสติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งนี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความแตกฉานแห่งปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่ออนุปาทาปรินิพพาน” (๑๓-๑๔){๒๓๒} [๕๗๗-๕๗๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมมีการแทงตลอดธาตุได้มากมาย ย่อมมีการแทงตลอดธาตุต่างๆได้ ย่อมมีความแตกฉานในธาตุได้มากมาย ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ กายคตาสติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอย่างหนึ่งนี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมิการแทงตลอดธาตุได้มากมาย ย่อมมีการแทงตลอดธาตุต่าง ๆ ได้ ย่อมมีความแตกฉานในธาตุมากมาย” (๑๕-๑๗){๒๓๓} [๕๘๐-๕๘๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อทำโสดาปัตติผลให้แจ้ง ย่อมเป็นไปเพื่อทำสกทาคามิผลให้แจ้ง ย่อมเป็นไปเพื่อทำอนาคามิผลให้แจ้ง ย่อมเป็นไปเพื่อทำอรหัตตผลให้แจ้ง ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ กายคตาสติ ดูก่อนภิกษุ

ทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งนี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อทำโสดาปัตติผลให้แจ้ง ย่อมเป็นไปเพื่อทำสกทาคามิผลให้แจ้ง ย่อมเป็นไปเพื่อทำอนาคามิผลให้แจ้ง ย่อมเป็นไปเพื่อทำอรหัตตผลให้แจ้ง” (๑๘-๒๑)

{๒๓๔} [๕๘๔-๕๙๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อได้ปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญแห่งปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่อความไพบูลย์แห่งปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญามาก ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญากว้างขวาง ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาไพบูลย์ ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาลึกซึ้ง ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาสามารถยิ่ง ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มากด้วยปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาว่องไว ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาเร็ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาร่าเริง

ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาไว ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาเฉียบแหลม ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาชำแรกกิเลส ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ กายคตาสติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งนี้แลที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อได้ปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญแห่งปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่อความไพบูลย์แห่งปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นเป็นผู้มีปัญญามาก ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญากว้างขวาง ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาไพบูลย์ ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาลึกซึ้ง ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาสามารถยิ่ง ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มากด้วยปัญญา ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาว่องไว ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาเร็ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาร่าเริง ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาไว ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาเฉียบแหลม ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาชำแรกกิเลส” (๒๒-๓๗)

จบ กายคตาสติวรรค

๒๐. อมตวรรค

ว่าด้วยกายคตาสติเป็นเหตุให้ได้บริโภคอมตธรรม

{๒๓๕} [๖๐๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดไม่ได้บริโภคกายคตาสติ ชนเหล่านั้นชื่อว่าย่อมไม่ได้บริโภคอมตะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดบริโภคกายคตาสติ ชนเหล่านั้นชื่อว่าย่อมบริโภคอมตะ (๑){๒๓๖} [๖๐๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดไม่ได้บริโภคแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นไม่ได้บริโภคแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดบริโภคแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นบริโภคแล้ว (๒){๒๓๗} [๖๐๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติของชนเหล่าใดเสื่อมแล้ว อมตะของชนเหล่านั้นชื่อว่าเสื่อมแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติของชนเหล่าใดไม่เสื่อมแล้ว อมตะของชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่เสื่อมแล้ว

(๓){๒๓๘} [๖๐๓] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดคลายแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นคลายแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดปรารภแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้ว (๔){๒๓๙} [๖๐๔] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดประมาทกายคตาสติ ชนเหล่านั้นชื่อว่าประมาทอมตะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดไม่ประมาทกายคตาสติ ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่ประมาทอมตะ (๕){๒๔๐} [๖๐๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดหลงลืมแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นหลงลืมแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดไม่หลงลืมแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นไม่หลงลืมแล้ว (๖)

{๒๔๑} [๖๐๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดไม่ซ่องเสพแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นไม่ซ่องเสพแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดซ่องเสพแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นซ่องเสพแล้ว (๗){๒๔๒} [๖๐๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดไม่เจริญแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นไม่เจริญแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดเจริญแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นเจริญแล้ว (๘){๒๔๓} [๖๐๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดไม่ทำให้มากแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นไม่ทำให้มากแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดทำให้มากแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนนั้นทำให้มากแล้ว

(๙){๒๔๔} [๖๐๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดไม่รู้ด้วยปัญญาอันยิ่งแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นไม่รู้ด้วยปัญญาอันยิ่งแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งแล้ว (๑๐){๒๔๕} [๖๑๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดไม่กำหนดรู้แล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นไม่กำหนดรู้แล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดกำหนดรู้แล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นกำหนดรู้แล้ว (๑๑){๒๔๖} [๖๑๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดไม่ทำให้แจ้งแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นไม่ทำให้แจ้งแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันชนเหล่าใดทำให้แจ้งแล้ว อมตะชื่อว่าอันชนเหล่านั้นทำให้แจ้งแล้ว” (๑๒)

จบ อมตวรรค

จบ พระบาลีเอกกนิบาต

พระบาลีสุตตันตปิฎก

อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. ปฐมปัณณาสก์

๑. กัมมกรณวรรค

๑.วัชชสูตร

ว่าด้วยโทษ ๒ อย่าง

{๒๔๗} [๖๑๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระกาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โทษมี ๒ อย่างนี้ โทษ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ โทษที่เป็นไปในปัจจุบัน ๑ โทษที่เป็นไปในภพหน้า ๑