๒. อาฆาตวินยสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๒

(๒) ความอาฆาตในบุคคลใดเกิดขึ้น พึงเจริญกรุณาไปที่บุคคล นั้น

(๓) ความอาฆาตในบุคคลใดเกิดขึ้น พึงเจริญอุเบกขาไปที่บุคคลนั้น

(๔) ความอาฆาตในบุคคลใดเกิดขึ้น พึงถึงการไม่นึกไม่ใส่ใจในบุคคลนั้น

(๕) ความอาฆาตในบุคคลใดเกิดขึ้น พึงนึกถึงความเป็นผู้มีกรรมเป็นของ ๆ ตนให้มั่นในบุคคลนั้นว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้มีกรรมเป็นของ ๆ ตน เป็นทายาทแห่งกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่ง ทำกรรมใดไว้ ดีก็ตาม ชั่วก็ตาม ก็จักเป็นทายาทแห่งกรรมนั้น’ ดังนี้ ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นเสียด้วยประการฉะนี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่ระงับความอาฆาตซึ่งเกิดขึ้นแก่ภิกษุโดยประการทั้งปวง ๕ ประการนี้แล”

๒. ทุติยอาฆาตปฏิวินยสูตร

ว่าด้วยธรรมระงับความอาฆาต ๕ ประการ สูตรที่ ๒

{๑๖๒} [๑๖๒] ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระ สารีบุตรได้กล่าวว่า

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่ระงับความอาฆาตซึ่งเกิดขึ้นแก่ ภิกษุโดยประการทั้งปวงมี ๕ ประการนี้ ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความประพฤติทางกาย ไม่บริสุทธิ์ แต่เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ภิกษุ พึงระงับความอาฆาตในบุคคลแม้เช่นนี้

(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ แต่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ภิกษุ พึงระงับความอาฆาตในบุคคลแม้เช่นนี้

(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ แต่ได้ทางสงบ ใจและความเลื่อมใสทางใจตามกาลอันควรอยู่ ภิกษุพึง ระงับความอาฆาตในบุคคลแม้เช่นนี้

(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ และ ไม่ได้ทางสงบใจและความเลื่อมใสทางใจตามกาลอันควร ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลแม้เช่นนี้

(๕) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ และได้ทางสงบ ใจและความเลื่อมใสทางใจตามกาลอันควร ภิกษุพึงระงับ ความอาฆาตในบุคคลแม้เช่นนี้

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๕ ประเภทนั้น บุคคลที่เป็น ผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ แต่เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างไร คือ เปรียบเหมือนภิกษุผู้ถือผ้า บังสุกุลเป็นวัตร เห็นผ้าเก่าที่ถนน จึงเหยียบให้มั่นด้วยเท้าซ้าย เขี่ยออกดูด้วย เท้าขวา ส่วนใดที่ใช้ได้ ก็เลือกเอาส่วนนั้นแล้วหลีกไป แม้ฉันใด ฉันนั้น เหมือนกัน บุคคลที่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ แต่เป็นผู้มีความ

ประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ส่วนที่เขาเป็นผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ ในสมัยนั้นภิกษุก็อย่าใส่ใจถึงส่วนนั้นของเขา ส่วนที่เขามีความประพฤติทาง วาจาบริสุทธิ์ ในสมัยนั้นภิกษุพึงใส่ใจเฉพาะส่วนนั้นของเขา ภิกษุพึงระงับ ความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างนี้

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลที่เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาไม่ บริสุทธิ์ แต่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ภิกษุพึงระงับความอาฆาต ในบุคคลนั้นอย่างไร คือ เปรียบเหมือนมีสระนํ้าที่ถูกสาหร่ายและแหนคลุมไว้ ต่อมามีบุรุษผู้ถูกความร้อนแผดเผา ถูกความร้อนครอบงำ เหน็ดเหนื่อย อยากนํ้า หิวกระหายมา เขาพึงลงสู่สระนํ้านั้น แหวกสาหร่ายและแหนด้วยมือทั้ง สองแล้วกอบน้ำขึ้นดื่มแล้วก็ไป แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เป็นผู้มี ความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ แต่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ส่วนที่เขามีความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ ในสมัยนั้นภิกษุก็อย่าใส่ใจถึง

ส่วนนั้นของเขา ส่วนที่เขามีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ในสมัยนั้นภิกษุ พึงใส่ใจเฉพาะส่วนนั้นของเขา ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างนี้ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลที่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ แต่ได้ทางสงบใจและ ความเลื่อมใสทางใจตามกาลอันควร ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างไร คือ เปรียบเหมือนมีนํ้านิดหน่อยอยู่ในรอยเท้าโค ต่อมามีบุรุษคน หนึ่งผู้ถูกความร้อนแผดเผา ถูกความร้อนครอบงำ เหน็ดเหนื่อย อยากนํ้า หิวกระหายมา เขาเกิดความคิดอย่างนี้ว่า ‘มีนํ้านิดหน่อยอยู่ในรอยเท้าโคนี้ ถ้าเราจักกอบขึ้นดื่มหรือใช้ภาชนะตักขึ้นดื่มไซร้ เราก็จักทำนํ้านั้นให้กระเพื่อม บ้าง ให้ขุ่นบ้าง ให้ไม่เป็นที่ควรดื่มบ้าง อย่ากระนั้นเลย เราพึงคุกเข่าก้มลง ดื่มอย่างโคดื่มแล้วหลีกไปเถิด’ เขาจึงคุกเข่าก้มลงดื่มนํ้าอย่างโคดื่มแล้วก็ไป แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ แต่ได้ทางสงบใจและความเลื่อมใส

ทางใจตามกาลอันควร ส่วนที่เขามีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ ในสมัย นั้นภิกษุอย่าใส่ใจถึงส่วนนั้นของเขา แม้ส่วนที่เขามีความประพฤติทางวาจาไม่ บริสุทธิ์ ในสมัยนั้นภิกษุก็อย่าใส่ใจถึงส่วนนั้นของเขา แต่ส่วนที่เขาได้ทาง สงบใจและความเลื่อมใสทางใจตามกาลอันควร ในสมัยนั้นภิกษุพึงใส่ใจ เฉพาะส่วนนั้นของเขา ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างนี้

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลที่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ และไม่ได้ทางสงบใจ และ ความเลื่อมใสทางใจตามกาลอันควร ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างไร คือ เปรียบเหมือนคนที่ป่วยเป็นไข้หนักได้รับทุกขเวทนาเดินทางไกลมา แม้ข้างหน้าเขาก็มีหมู่บ้านอยู่ไกล แม้ข้างหลังเขาก็มีหมู่บ้านอยู่ไกล เขา จะไม่ได้อาหารที่สบาย เภสัชที่สบาย ผู้พยาบาลที่สมควร และผู้นำทางไปยัง ละแวกบ้าน ชายคนหนึ่งเดินทางไกลมาพบเขาเข้า จึงเข้าไปตั้งความกรุณา ความเอ็นดู ความอนุเคราะห์ในตัวเขาว่า ‘โอหนอ คนผู้นี้พึงได้อาหารที่สบาย เภสัชที่สบาย

ผู้พยาบาลที่สมควร และผู้นำทางไปยังละแวกบ้าน ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าคนผู้นี้อย่าได้ถึงความพินาศอยู่ตรงนี้เลย’ แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ เป็นผู้มี ความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ และไม่ได้ทางสงบใจและความเลื่อมใส ทางใจตามกาลอันควร ภิกษุก็พึงเข้าไปตั้งความกรุณา ความเอ็นดู ความ อนุเคราะห์ในบุคคลแม้เห็นปานนี้ว่า ‘โอหนอ ท่านผู้นี้พึงละกายทุจริตแล้ว อบรมกายสุจริต พึงละวจีทุจริตแล้วอบรมวจีสุจริต พึงละมโนทุจริตแล้ว อบรมมโนสุจริต ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าท่านผู้นี้หลังจากตายไปอย่าได้ เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรกเลย’ ดังนี้ ภิกษุพึงระงับความอาฆาตใน บุคคลนั้นอย่างนี้ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลที่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ได้ทางสงบใจและความ

เลื่อมใสทางใจตามกาลอันควร ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างไร คือ เปรียบเหมือนมีสระนั้าที่มีนํ้าใส มีนํ้าอร่อย เย็น เป็นสีขาว มีท่านํ้า ราบเรียบ น่ารื่นรมย์ ดาดาษไปด้วยต้นไม้พันธุ์ต่าง ๆ มีบุรุษผู้ถูกความร้อน แผดเผา ถูกความร้อนครอบงำ เหน็ดเหนื่อย อยากนํ้า หิวกระหายมา เขาลงสู่สระนํ้านั้น อาบบ้าง ดื่มบ้าง แล้วขึ้นมานั่งบ้าง นอนบ้าง ที่ร่มไม้ใกล้ สระน้ำนั้น แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ได้ทางสงบใจและความ เลื่อมใสทางใจตามกาลอันควร แม้ส่วนที่เขามีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ในสมัยนั้นภิกษุก็พึงใส่ใจถึงส่วนนั้นของเขา

แม้ส่วนที่เขามีความประพฤติทาง วาจาบริสุทธิ์ ในสมัยนั้นภิกษุก็พึงใส่ใจถึงส่วนนั้นของเขา แม้ส่วนที่เขาได้ ทางสงบใจและความเลื่อมใสทางใจตามกาลอันควร ในสมัยนั้นภิกษุก็พึงใส่ใจ ถึงส่วนนั้นของเขา ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างนี้ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เพราะอาศัยบุคคลผู้เป็นที่น่าเลื่อมใสโดย ประการทั้งปวง จิตย่อมเลื่อมใส ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่ ระงับความอาฆาตซึ่งเกิดขึ้นแก่ภิกษุ โดยประการทั้งปวงมี ๕ ประการนี้แล”

๓. สากัจฉาสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติของผู้ควรสนทนาด้วย

{๑๖๓} [๑๖๓] ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรแล้ว ท่าน พระสารีบุตรได้กล่าวว่า

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการย่อม เป็นผู้ควรที่เพื่อนร่วมพรหมจรรย์จะสนทนาด้วย ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้