๘. อิทธิปาทสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๒

๘. ทุติยอิทธิปาทสูตร

ว่าด้วยธรรมอำนวยผลให้เป็นอริยบุคคล

{๖๘} [๖๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อก่อนแต่ตรัสรู้ เราเป็นโพธิสัตว์ ยัง มิได้ตรัสรู้ ได้เจริญ ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๕ ประการ ธรรม ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ(๑) ได้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร

(๒) ได้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร

(๓) ได้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขาร

(๔) ได้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร

(๕) ได้เจริญวิริยะอันมีประมาณยิ่งทีเดียว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเจริญเพราะทำให้มากซึ่งธรรมมีวิริยะอันมีประมาณยิ่งนี้ เรานั้นจะน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองซึ่งธรรม ที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองใด ๆ เราย่อมถึงความเป็นผู้อาจสามารถ ในธรรมนั้น ๆ ได้ทีเดียว เมื่อเหตุมี คือถ้าเรานั้นจำนงว่า ‘เราพึงแสดงฤทธิ์หลายประการ คือ คนเดียว เป็นหลายคนก็ได้ ... ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้’ เราก็ถึงความ เป็นผู้อาจสามารถในธรรมนั้น ๆ ได้ทีเดียว เมื่อเหตุมี ...

ถ้าเรานั้นจำนงว่า ‘เราพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหา อาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’’ เราก็ถึงความเป็นผู้อาจสามารถในธรรมนั้น ๆ ได้ทีเดียว เมื่อเหตุมี”

๙. นิพพิทาสูตร

ว่าด้วยธรรมที่อำนวยผลให้บรรลุนิพพาน

{๖๙} [๖๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้ มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อดับสนิท เพื่อเข้าไปสงบ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพานโดยส่วนเดียว ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) พิจารณาเห็นว่าไม่งามในกาย

(๒) มีความสำคัญว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร

(๓) มีความสำคัญว่าไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง

(๔) พิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวง

(๕) เข้าไปตั้งมรณสัญญาไว้ในภายใน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อดับสนิท เพื่อเข้าไปสงบ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพานโดยส่วนเดียว”

๑๐. อาสวักขยสูตร

ว่าด้วยธรรมที่อำนวยผลให้สิ้นอาสวะ

{๗๐} [๗๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้อันบุคคลเจริญแล้ว ทำ ให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) พิจารณาเห็นว่าไม่งามในกาย

(๒) มีความสำคัญว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร