๗. อิทธิปาทสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๒

๗. ปฐมอิทธิปาทสูตร

ว่าด้วยธรรมที่อำนวยผลให้เป็นอริยบุคคล

{๖๗} [๖๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งย่อมเจริญทำให้มากซึ่งธรรม ๕ ประการ ภิกษุหรือภิกษุณีรูปนั้นพึงหวังผลอย่างใด อย่างหนึ่งใน ๒ ประการได้ คือ อรหัตตผล หรือเมื่อมีอุปาทานขันธ์เหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามีในปัจจุบันนี้เทียว ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้(๑) ย่อมเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร

(๒) ย่อมเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร

(๓) ย่อมเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขาร (๔) ย่อมเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร

(๕) ย่อมเจริญด้วยวิริยะที่มีประมาณยิ่งทีเดียว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งย่อมเจริญทำให้มาก ซึ่งธรรม ๕ ประการนี้แล ภิกษุหรือภิกษุณีรูปนั้นพึงหวังผลอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ ประการได้ คือ อรหัตตผล หรือเมื่อมีอุปาทานขันธ์เหลืออยู่ก็เป็นอนาคามี ในปัจจุบันนี้เทียว”

๘. ทุติยอิทธิปาทสูตร

ว่าด้วยธรรมอำนวยผลให้เป็นอริยบุคคล

{๖๘} [๖๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อก่อนแต่ตรัสรู้ เราเป็นโพธิสัตว์ ยัง มิได้ตรัสรู้ ได้เจริญ ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๕ ประการ ธรรม ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ(๑) ได้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร

(๒) ได้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร

(๓) ได้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขาร

(๔) ได้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร

(๕) ได้เจริญวิริยะอันมีประมาณยิ่งทีเดียว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเจริญเพราะทำให้มากซึ่งธรรมมีวิริยะอันมีประมาณยิ่งนี้ เรานั้นจะน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองซึ่งธรรม ที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองใด ๆ เราย่อมถึงความเป็นผู้อาจสามารถ ในธรรมนั้น ๆ ได้ทีเดียว เมื่อเหตุมี คือถ้าเรานั้นจำนงว่า ‘เราพึงแสดงฤทธิ์หลายประการ คือ คนเดียว เป็นหลายคนก็ได้ ... ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้’ เราก็ถึงความ เป็นผู้อาจสามารถในธรรมนั้น ๆ ได้ทีเดียว เมื่อเหตุมี ...

ถ้าเรานั้นจำนงว่า ‘เราพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหา อาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’’ เราก็ถึงความเป็นผู้อาจสามารถในธรรมนั้น ๆ ได้ทีเดียว เมื่อเหตุมี”