๑. ทัตวาอวชานาติสูตร เล่ม ๒๒

ปญฺจิเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? ทตฺวา อวชานาติ, สํวาเสน อวชานาติ, อาเทยฺยมุโข (๑) โหติ, โลโล โหติ, มนฺโท โมมูโห (๒) โหติ.

กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ? อิธ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส เทติ จีวร ปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, ตสฺส เอวํ โหติ “อหํ เทมิ, อยํ ปฏิคฺคณฺหาตี”ติ, ตเมนํ ทตฺวา อวชานาติ. เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ.

กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ? อิธ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สํวสติ เทฺว วา ตีณิ วา วสฺสานิ, ตเมนํ สํวาเสน อวชานาติ. เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ,

กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อาเทยฺยมุโข โหติ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรสฺส วณฺเณ วา อวณฺเณ วา ภาสิยมาเน ตํ ขิปฺปญฺเญว อธิมุจฺจิโต (๓) โหติ. เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล อาเทยฺยมุโข โหติ.

กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล โลโล โหติ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล อิตฺตรสทฺโธ โหติ อิตฺตรภตฺตี อิตฺตรเปโม อิตฺตรปสาโท. เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล โลโล โหติ. กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล กุสลากุสเล ธมฺเม น ชานาติ, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม น ชานาติ, หีนปณีเต ธมฺเม น ชานาติ, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม น ชานาติ. เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ. อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ. ปฐมํ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๕ จำพวกนี้ มีปรากฏ อยู่ในโลก

บุคคล ๕ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. บุคคลให้แล้วดูหมิ่น

๒. บุคคลดูหมิ่น เพราะอยู่ร่วมกัน

๓. บุคคลผู้เชื่อง่าย

๔. บุคคลผู้โลเล

๕. บุคคลผู้เขลา หลงงมงาย

บุคคลให้แล้วดูหมิ่น เป็นอย่างไร

คือ บุคคลในโลกนี้ให้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชช บริขารแก่บุคคลใด เขาคิดอย่างนี้ว่า ‘เราให้ ผู้นี้รับ’ ให้แล้ว ดูหมิ่นบุคคลนั้น บุคคลให้แล้วดูหมิ่น เป็นอย่างนี้แลบุคคลดูหมิ่น เพราะอยู่ร่วมกัน เป็นอย่างไร

คือ บุคคลในโลกนี้อยู่ร่วมกับบุคคลเป็นเวลา ๒ ปี หรือ ๓ ปี ดูหมิ่นผู้นั้น เพราะอยู่ร่วมกัน บุคคลดูหมิ่นเพราะอยู่ร่วมกัน เป็นอย่างนี้แล

บุคคลผู้เชื่อง่าย เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เมื่อเขากล่าวคุณหรือโทษของผู้อื่นอยู่ ก็น้อมใจเชื่อโดยพลันทีเดียว บุคคลผู้เชื่อง่าย เป็นอย่างนี้แล

บุคคลผู้โลเล เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มีศรัทธาน้อย มีความภักดีน้อย มีความรัก น้อย มีความเลื่อมใสน้อย บุคคลผู้โลเล เป็นอย่างนี้แล

บุคคลผู้เขลา หลงงมงาย เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่รู้กุศลธรรมและอกุศลธรรม ไม่รู้ธรรมที่มีโทษ และธรรมที่ไม่มีโทษ ไม่รู้ธรรมที่เลวและธรรมที่ประณีต ไม่รู้ธรรมดำและธรรมขาว บุคคลผู้เขลาหลงงมงาย เป็นอย่างนี้แลภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๕ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

อวชานาติสูตรที่ ๑ จบ