พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต · ทุติยปัณณาสก์
ธรรมวรรค เล่ม ๒๐
Text layerBuddha’s wordsItems ๓๓๒–๓๔๒ (Royal Thai)4/5 in ทุติยปัณณาสก์4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
๔. ธมฺมวคฺค
๔. ธัมมวรรค
หมวดว่าด้วยธรรม
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ ธรรมวรรค (Royal Thai Volume 20 · Mahachula Volume 20 · Mahamakut Volume 33 · Chaloem Phrakiat Volume 20)
บาลี (มหาจุฬาฯ), vol. 20, pp. 79–80 · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒), vol. 20, pp. 107–109
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? เจโตวิมุตฺติ จ ปญฺญาวิมุตฺติ จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ
๑. เจโตวิมุตติ (ความหลุดพ้นแห่งจิต) ๒. ปัญญาวิมุตติ (ความหลุดพ้นด้วยปัญญา)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑)
- 1เจโตวิมุตติ หมายถึงผลอันเกิดจากสมาธิ คือความหลุดพ้นด้วยสมถกัมมัฏฐาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/๘๘/๖๒)
- 2ปัญญาวิมุตติ หมายถึงผลอันเกิดจากปัญญา คือความหลุดพ้นด้วยวิปัสสนากัมมัฏฐาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/ ๘๘/๖๒)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? ปคฺคาโห จ อวิกฺเขโป จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๒)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ความเพียร ๒. ความไม่ฟุ้งซ่าน
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๒)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? นามญฺจ รูปญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๓)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. นาม ๒. รูป
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๓)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๔)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. วิชชา (ความรู้แจ้ง) ๒. วิมุตติ (ความหลุดพ้น)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๔)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? ภวทิฏฺฐิ จ วิภวทิฏฺฐิ จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๕)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๖)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. อหิริกะ (ความไม่อายบาป) ๒. อโนตตัปปะ (ความไม่กลัวบาป)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๖)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๗)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. หิริ (ความอายบาป) ๒. โอตตัปปะ (ความกลัวบาป)
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๗)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? โทวจสฺสตา จ ปาปมิตฺตตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๘)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ความเป็นผู้ว่ายาก ๒. ความมีปาปมิตร
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๘)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? โสวจสฺสตา จ กลฺยาณมิตฺตตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๙)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ความเป็นผู้ว่าง่าย ๒. ความมีกัลยาณมิตร
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๙)
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? ธาตุกุสลตา จ มนสิการกุสลตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๐)
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ความเป็นผู้ฉลาดในธาตุ ๒. ความเป็นผู้ฉลาดในมนสิการ
ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๐)
- 1ธาตุ หมายถึงสิ่งที่ทรงสภาวะของตนอยู่เองตามที่เหตุปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ไม่มีผู้สร้างผู้บันดาล มี ๑๘ คือ จักขุธาตุ รูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ โสตธาตุ สัททธาตุ โสตวิญญาณธาตุ ฆานธาตุ คันธธาตุ ฆานวิญญาณธาตุ ชิวหาธาตุ รสธาตุ ชิวหาวิญญาณธาตุ กายธาตุ โผฏฐัพพธาตุ กายวิญญาณธาตุ มโนธาตุ ธรรมธาตุ มโนวิญญาณธาตุ (อภิ.วิ.๓๕/๑๘๔/๑๐๒, วิสุทฺธิ. ๓/๖๕ )
เทฺวเม ภิกฺขเว ธมฺมา. กตเม เทฺว ? อาปตฺติกุสลตา จ อาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ. อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมาติ. (๑๑) ธมฺมวคฺโค จตุตฺโถ.
ธรรม ๒ อย่างนี้
ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. ความเป็นผู้ฉลาดในอาบัติ ๒. ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากอาบัติ
ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๑)
ธัมมวรรคที่ ๔ จบ
- 1อาบัติ ในที่นี้หมายถึงกองอาบัติ ๕ ที่มาในมาติกา คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ และกองอาบัติ ๗ ที่มาในวิภังค์ คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิต (องฺ.ทุก.อ. ๒/๙๘/๖๓, วิ.อ. ๓/๒๗๑/๔๓๕)
- 2ฉลาดในการออกจากอาบัติ หมายถึงการรู้วิธีออกจากอาบัติ ๒ วิธี คือ (๑) เทสนาวิธี ได้แก่ วิธีแสดง อาบัติหรือปลงอาบัติ (ได้แก่ อาบัติถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิต) (๒) กัมมวาจาวิธี หรือ วุฏฐานวิธี ได้แก่ วิธีปฏิบัติสำหรับผู้จะเปลื้องตนออกจากอาบัติสังฆาทิเสส มี ๔ อย่าง คือ ปริวาส มานัต อัพภาน และปฏิกัสสนา (องฺ.ทุก.อ. ๒/๙๘/๖๓)
End of ธรรมวรรค