เทวตาสูตร เล่ม ๒๒

บำเพ็ญสัมมาทิฏฐิให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุบำเพ็ญ สัมมาทิฏฐิให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญสัมมาสมาธิให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็นฐานะ ที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุบำเพ็ญสัมมาสมาธิให้บริบูรณ์แล้ว จักละสังโยชน์ได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุละสังโยชน์แล้ว จักทำให้แจ้งซึ่งนิพพานได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้”

๕. เทวตาสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นเหตุให้เสื่อมและไม่ให้เสื่อม

{๓๔๐} [๖๙] ครั้งนั้น เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อปฐมยามผ่านพ้นไป มีรัศมีงาม ยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่วแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระ ภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ยืนอยู่ ณ ที่ สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการ นี้ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเป็นผู้เคารพในพระศาสดา

(๒) ความเป็นผู้เคารพในพระธรรม

(๓) ความเป็นผู้เคารพในพระสงฆ์

(๔) ความเป็นผู้เคารพในสิกขา

(๕) ความเป็นผู้ว่าง่าย

(๖) ความเป็นผู้มีมิตรดี

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความ ไม่เสื่อมแก่ภิกษุ”

เทวดาองค์นั้นกล่าวดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้น เทวดาองค์นั้นได้ทราบว่าพระศาสดาได้ทรงพอพระทัยแล้ว จึงถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้น

ครั้นเมื่อราตรีนั้นผ่านพ้นไปพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อปฐมยามผ่านพ้นไป มี รัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่วแล้วเข้ามาเฝ้าเรา ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้นมัสการเรา ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความเป็นผู้เคารพในพระศาสดา

(๒) ความเป็นผู้เคารพในพระธรรม

(๓) ความเป็นผู้เคารพในพระสงฆ์

(๔) ความเป็นผู้เคารพในสิกขา

(๕) ความเป็นผู้ว่าง่าย

(๖) ความเป็นผู้มีมิตรดี

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ เทวดาองค์นั้นได้กล่าวดังนี้แล้ว นมัสการ ทำประทักษิณเราแล้ว ได้อันตรธานไป ณ ที่นั้น”

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ ย่อมเข้าใจเนื้อความแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสโดยย่อนี้ได้โดย พิสดารอย่างนี้ คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้เคารพในพระศาสดาด้วย ตนเองและกล่าวสรรเสริญความเป็นผู้เคารพในพระศาสดา ทั้งยังชักชวน ภิกษุเหล่าอื่นผู้ไม่เคารพในพระศาสดาให้เคารพในพระศาสดาและกล่าวสรรเสริญ ภิกษุเหล่าอื่นผู้เคารพในพระศาสดาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรด้วย เป็น ผู้เคารพในพระธรรมด้วยตนเอง ... เป็นผู้เคารพในพระสงฆ์ด้วยตนเอง ... เป็น ผู้เคารพในสิกขาด้วยตนเอง ... เป็นผู้ว่าง่ายด้วยตนเอง ... เป็นผู้มีมิตรดีด้วย

ตนเองและกล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีมิตรดี ทั้งยังชักชวนภิกษุเหล่าอื่นผู้ ไม่มีมิตรดีให้เป็นผู้มีมิตรดีและกล่าวสรรเสริญภิกษุเหล่าอื่นผู้มีมิตรดีตาม ความเป็นจริงโดยกาลอันควรด้วย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อม เข้าใจเนื้อความแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสโดยย่อนี้โดยพิสดาร อย่างนี้แล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สาธุ สาธุ สารีบุตร เป็นการดีนักแล ที่เธอเข้าใจเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวโดยย่อนี้โดยพิสดารอย่างนี้ คือ ภิกษุใน ธรรมวินัยนี้เป็นผู้เคารพในพระศาสดาด้วยตนเองและกล่าวสรรเสริญความเป็น ผู้เคารพในพระศาสดา ทั้งยังชักชวนภิกษุเหล่าอื่นผู้ไม่เคารพในพระศาสดาให้ เคารพในพระศาสดาและกล่าวสรรเสริญภิกษุเหล่าอื่นผู้เคารพในพระศาสดา ตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรด้วย เป็นผู้เคารพในพระธรรมด้วยตนเอง ... เป็นผู้เคารพในพระสงฆ์ด้วยตนเอง ... เป็นผู้เคารพในสิกขาด้วยตนเอง ... เป็น ผู้ว่าง่ายด้วยตนเอง ... เป็นผู้มีมิตรดีด้วยตนเองและกล่าวสรรเสริญความเป็นผู้ มีมิตรดี ทั้งยังชักชวนภิกษุเหล่าอื่นผู้ไม่มีมิตรดีให้เป็นผู้มีมิตรดีและกล่าว สรรเสริญภิกษุเหล่าอื่นผู้มีมิตรดีตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรด้วย ดูก่อน สารีบุตร เนื้อความแห่งคำที่เราได้กล่าวโดยย่อนี้บัณฑิตพึงเห็นโดยพิสดาร อย่างนี้แล”

๖. สมาธิสูตร

ว่าด้วยฐานะและอฐานะสำหรับผู้มีสมาธิ

{๓๔๑} [๗๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่มีสมาธิอันสงบ ไม่มีสมาธิอัน ประณีต ไม่มีสมาธิที่ได้ด้วยความสงบ ไม่มีสมาธิที่ถึงความเป็นผู้มีอารมณ์ เป็นหนึ่ง