๓. อุตตริมนุสสธรรมสูตร เล่ม ๒๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการนี้แลไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ ไม่สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ย่อมเป็นผู้สามารถ ที่จะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตได้ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความถือตัว (๒) ความสำคัญว่าตัวต่ำต้อย

(๓) ความสำคัญตัวว่าดีเด่น (๔) ความเข้าใจผิด

(๕) ความหัวดื้อ (๖) ความดูหมิ่นตัวเองว่าเป็นคนเลว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการนี้แลได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตได้”

๓. อุตตริมนุสสธัมมสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่สามารถและสามารถบรรลุอุตตริมนุสสธรรม

{๓๔๘} [๗๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ย่อมเป็น ผู้ไม่สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งญาณทัสสนะอันวิเศษที่สามารถทำความเป็นพระ อริยะให้ได้ อันยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความเป็นผู้มีสติหลงลืม (๒) ความเป็นผู้ไม่มีสัมปชัญญะ

(๓) ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย

(๔) ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ

(๕) ความโกหก (๖) การพูดเลียบเคียง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการนี้แลไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ ไม่สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งญาณทัสสนะอันวิเศษที่สามารถทำความเป็นพระ อริยะให้ได้ อันยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งญาณทัสสนะอันวิเศษที่สามารถทำความเป็นพระ อริยะให้ได้ อันยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเป็นผู้มีสติหลงลืม

(๒) ความเป็นผู้ไม่มีสัมปชัญญะ

(๓) ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย

(๔) ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ

(๕) ความโกหก (๖) การพูดเลียบเคียง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการนี้แลได้แล้วย่อมเป็นผู้ สามารถที่จะทำให้แจ้งซึ่งญาณทัสสนะอันวิเศษที่สามารถทำความเป็นพระ อริยะให้ได้ อันยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์”

๔. สุขโสมนัสสสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้มีสุขโสมนัส

{๓๔๙} [๗๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการย่อม เป็นผู้มากด้วยสุขและโสมนัสอยู่ในปัจจุบันและย่อมเป็นผู้ปรารภเหตุเพื่อความ สิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรม วินัยนี้

(๑) เป็นผู้ยินดีในธรรม (๒) เป็นผู้ยินดีในภาวนา

(๓) เป็นผู้ยินดีในการละ (๔) เป็นผู้ยินดีในปวิเวก

(๕) เป็นผู้ยินดีในความไม่พยาบาท

(๖) เป็นผู้ยินดีในธรรมที่ไม่เนิ่นช้า

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แลย่อมเป็น ผู้มากด้วยสุขและโสมนัสอยู่ในปัจจุบันและย่อมเป็นผู้ปรารภเหตุเพื่อความสิ้น ไปแห่งอาสวะทั้งหลาย”