ปโตทสูตร เล่ม ๒๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมเป็น

ผู้ควรแก่ของคำนับ ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรทำอัญชลี

เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๓. ปโตทสูตร

ว่าด้วยม้าอาชาไนยและบุรุษอาชาไนย ๔ ประเภท

{๑๑๓} [๑๑๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงาม ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ม้าอาชาไนย ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้พอเห็นเงาปฏักเข้าก็สลด ถึงความ

กลัวว่า ‘วันนี้นายสารถีผู้ฝึกม้าจักให้เราทำเรื่องอะไรหนอ เราจักตอบแทนแก่เขาอย่างไร’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นม้าอาชาไนยตัวงามประเภทที่ ๑ มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เห็นเงาปฏักแล้วไม่สลด ไม่ถึงความกลัวเลยทีเดียว แต่เมื่อลูกแทงด้วยปฏักที่ขุมขนจึงสลดถึงความกลัวว่า ‘วันนี้นายสารถีผู้ฝึกม้าจักให้เราทำเรื่องอะไรหนอ เราจักตอบแทนแก่เขาอย่างไร, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นม้าอาชาไนยตัวงามประเภทที่ ๒ มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เห็นเงาปฏักแล้วไม่สลด ไม่ถึงความกลัว แม้ถูกแทงด้วยปฏักที่ขุมขนก็ยังไม่สลด ไม่ถึงความกลัว แต่เมื่อถูกแทงด้วยปฏักถึงผิวหนังจึงสลด ถึงความกลัวว่า ‘วันนี้นายสารถึผู้ฝึกม้าจักให้เราทำเรื่องอะไรหนอ เราจักตอบแทนแก่เขาอย่างไร’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นม้าอาชาไนยตัวงามประเภทที่ ๓ มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เห็นเงาปฏักแล้ว

ไม่สลด ไม่ถึงความกลัว แม้ถูกแทงด้วยปฏักที่ขุมขนก็ยังไม่สลด ยังไม่ถึงความกลัว แม้ถูกแทงด้วยปฏักถึงผิวหนัง ก็ยังไม่สลด ยังไม่ถึงความกลัว แต่เมื่อถูกแทงด้วยปฎักถึงกระดูก จึงสลด ถึงความกลัวว่า ‘วันนี้นายสารถีผู้ฝึกม้าจักให้เราทำเรื่องอะไรหนอ เราจักตอบแทนแก่เขาอย่างไร, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นม้าอาชาไนยตัวงามประเภทที่ ๔ มีปรากฏอยู่ในโลก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงาม ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่

ในโลก

ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๔ ประเภทก็มี

ปรากฏอยู่ในโลก บุรุษอาชาไนย ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ได้ยินว่า‘ในหมู่บ้านหรือในนิคม

โน้นมีหญิงหรือชายได้รับความทุกข์หรือถึงแก่กรรม’เขาย่อมสลดใจถึง

ความสังเวชเพราะเรื่องนั้น สลดใจแล้วก็เริ่มตั้งความเพียรไวัโดยแยบคาย มีจิตมุ่งพระนิพพาน ทำให้แจ้งซึ่งปรมสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามพอเห็นเงาปฏักเข้าย่อมสลด ถึงความกลัวเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญประเภทที่ ๑ มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ไม่ได้ยินมาว่า

‘ในหมู่บ้านหรือในนิคมโน้น มีหญิงหรือชายได้รับความทุกข์หรือถึงแก่กรรม,แต่เขาเห็นหญิงหรือชายผู้ได้รับความทุกข์หรือถึงแก่กรรมเอง เขาจึงสลดใจ

ถึงความสังเวชเพราะเหตุนั้น สลดใจแล้วก็เริ่มตั้งความเพียรไว้โดยแยบคายมีจิตมุ่งพระนิพพาน ทำให้แจ้งซึ่งปรมสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามถูกแทงด้วยปฏักที่ขุมขนแล้วย่อมสลด ถึงความกลัวเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญประเภทที่ ๒ มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ไม่ได้ยินมาว่า

‘ในหมู่บ้านหรือในนิคมโน้นมีหญิงหรือชายได้รับความทุกข์หรือถึงแก่กรรม,และไม่ได้เห็นหญิงหรือชายผู้ได้รับความทุกข์หรือถึงแก่กรรมเอง แต่ญาติหรือสาโลหิตของเขาได้รับความทุกข์หรือถึงแก่กรรม เขาจึงสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเหตุนั้น สลดใจแล้วก็เริ่มตั้งความเพียรไว้โดยแยบคาย มีจิตมุ่งพระนิพพาน ทำให้แจ้งซึ่งปรมสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามถูกแทงด้วยปฏักที่ผิวหนังแล้ว ย่อมสลด ถึงความกลัวเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญประเภทที่ ๓ มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ไม่ได้ยินมาว่า

‘ในหมู่บ้านหรือในนิคมโน้นมีหญิงหรือชายได้รับความทุกข์หรือถึงแก่กรรม,และไม่ได้เห็นหญิงหรือชายผู้ได้รับความทุกข์หรือถึงแก่กรรมเอง ทั้งญาติหรือสาโลหิตของเขาก็ไม่ได้รับความทุกข์หรือถึงแก่กรรม แต่ตัวเขาเองทีเดียวได้สัมผัสเข้ากับทุกขเวทนาทางร่างกายที่กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ แทบจะคร่าชีวิตไปเสีย เขาจึงสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเหตุนั้นสลดใจแล้ว ก็เริ่มตั้งความเพียรไว้โดยแยบคาย มีจิตมุ่งพระนิพพาน ทำให้แจ้งซึ่งปรมสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามถูกแทงด้วยปฏักถึงกระดูกแล้ว ย่อมสลด

ถึงความกลัวเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญประเภทที่ ๔ มีปรากฏอยู่ในโลก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่

ในโลก”

๔. นาคสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติ ๔ ประการ ของช้างต้นกับของภิกษุ

{๑๑๔} [๑๑๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการย่อมควรแก่พระราชา ควรเป็นช้างทรง นับว่าเป็นราชพาหนะได้ทีเดียว องค์๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ช้างหลวงในโลกนี้

(๑) สดับฟัง (๒) กำจัดได้

(๓) อดทนได้ (๔) ไปได้เร็ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่สดับฟังเป็นอย่างไร คือ ช้างหลวง

ในโลกนี้ย่อมตั้งใจ ใส่ใจ สำรวมใจ คอยเงี่ยหูฟังถึงเรื่องที่ควาญช้างจะให้ทำซึ่งตนจะเคยทำหรือไม่เคยทำก็ตาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่เชื่อฟังเป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่กำจัดได้เป็นอย่างไร คือ ช้างหลวง

ในโลกนี้เข้าสู่สงครามแล้ว ย่อมกำจัดช้างบ้าง กำจัดพลขี่ช้างบ้าง กำจัดม้าบ้างกำจัดพลขี่ม้าบ้าง กำจัดรถบ้าง กำจัดพลขับรถบ้าง กำจัดพลเดินเท้าบ้างได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่กำจัดได้เป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่อดทนได้เป็นอย่างไร คือ ช้างหลวง

ในโลกนี้เข้าสู่สงครามแล้ว ย่อมอดทนต่อการแทงด้วยหอก ต่อการถูกฟันด้วย