อนุโสตสูตร เล่ม ๒๑

๕. อนุโสตสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท

{๕}[๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลผู้ไปตามกระแส (๒) บุคคลผู้ไปทวนกระแส

(๓) บุคคลผู้มีตนตั้งมั่นอยู่แล้ว

(๔) บุคคลผู้เป็นพราหมณ์ข้ามถึงฝั่งดำรงอยู่บนบก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ไปตามกระแสเป็นไฉน คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้ย่อมเสพกามทั้งหลายและทำกรรมอันเป็นบาปอยู่ นี้เราเรียกว่า

บุคคลผู้ไปตามกระแส

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ไปทวนกระแสเป็นไฉน คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้ไม่เสพกามและไม่ทำกรรมอันเป็นบาป แม้จะมีหน้านองด้วยนํ้าตาร้องไห้อยู่เพราะประกอบด้วยความทุกข์บ้าง เพราะประกอบด้วยความโทมนัสบ้าง ก็ประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์อยู่ นี้เราเรียกว่าบุคคลผู้ไปทวนกระแส

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีตนตั้งมั่นอยู่แล้วเป็นไฉน คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้เป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจาก

โลกนั้นเป็นธรรมดาเพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป นี้เราเรียกว่าบุคคลผู้มีตนตั้งมั่นอยู่แล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้เป็นพราหมณ์ข้ามถึงฝั่งดำรงอยู่บนบก

เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ นี้เราเรียกว่าบุคคลผู้เป็นพราหมณ์ข้ามถึงฝั่งดำรงอยู่บนบก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

ชนเหล่าใดไม่สำรวมในกามทั้งหลาย ยังไม่ปราศจาก

ราคะ ยังบริโภคกามอยู่ในโลก ชนเหล่านั้นแลถูกตัณหา

ครอบงำแล้ว เป็นผู้เข้าถึงชาติและชรารํ่าไป ชื่อว่าผู้ไป

ตามกระแส

เพราะฉะนั้น ธีรชนในโลกนึ้จึงเป็นผู้มีสติตั้งมั่นแล้ว

ไม่เสพกาม และไม่ทำกรรมอันเป็นบาป แม้ประกอบ

ด้วยทุกข์ก็ละกามได้ นักปราชญ์ทั้งหลายเรียกบุคคลนั้นว่า

ผู้ไปทวนกระแส

นรชนใดแลละกิเลส ๕ ประการเสียได้ เป็นผู้มีการ

ศึกษาบริบูรณ์ มีความไม่เสื่อมเป็นธรรมดา ถึงความเป็น

ผู้ชำนาญในจิต มีอินทรีย์ตั้งมั่นแล้ว นรชนนั้นแลท่าน

เรียกว่าผู้มีตนตั้งมั่นอยู่แล้ว

ธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศลและอกุศลอันบุคคลใดกำจัด

หมดแล้ว ถึงความตั้งอยู่ไม่ได้ ไม่มีอยู่ บุคคลนั้น

เป็นผู้จบเวท อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ถึงที่สุดแห่งโลก

นักปราชญ์ทั้งหลายเรียกว่าผู้ถึงฝั่ง

๖. อัปปสุตสูตร

ว่าด้วยผู้มีสุตะน้อยและมาก ๔ ประเภท

{๖} [๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลผู้มีสุตะน้อย ไม่เข้าถึงด้วยสุตะ

(๒) บุคคลผู้มีสุตะน้อย เข้าถึงด้วยสุตะ

(๓) บุคคลผู้มีสุตะมาก ไม่เข้าถึงด้วยสุตะ

(๔) บุคคลผู้มีสุตะมาก เข้าถึงด้วยสุตะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีสุตะน้อย ไม่เข้าถึงด้วยสุตะเป็นอย่างไรคือ บุคคลบางคนในโลกนี้มีสุตะ คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทานอิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละน้อย ทั้งเขาหาได้รู้ทั่วถึงอรรถ รู้