อนุโสตสูตร เล่ม ๒๑

จตฺตาโรเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร ? อนุโสตคามี ปุคฺคโล, ปฏิโสตคามี ปุคฺคโล, ฐิตตฺโต ปุคฺคโล, ติณฺโณ ปารคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ. กตโม จ ภิกฺขเว อนุโสตคามี ปุคฺคโล ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล กาเม จ ปฏิเสวติ, ปาปญฺจ กมฺมํ กโรติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อนุโสตคามี ปุคฺคโล.

กตโม จ ภิกฺขเว ปฏิโสตคามี ปุคฺคโล ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล กาเม จ น ปฏิเสวติ, ปาปญฺจ กมฺมํ น กโรติ, สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุโขปิ รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปฏิโสตคามี ปุคฺคโล.

กตโม จ ภิกฺขเว ฐิตตฺโต ปุคฺคโล ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สญฺโญชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ฐิตตฺโต ปุคฺคโล.

กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ. เย เกจิ กาเมสุ อสญฺญตา ชนา

อวีตราคา อิธ กามโภคิโน

ปุนปฺปุนํ ชาติชรูปคามิ เต

ตณฺหาธิปนฺนา อนุโสตคามิโน.

ตสฺมา หิ ธีโร อิธุปฏฺฐิตสฺสตี

กาเม จ ปาเป จ อเสวมาโน

สหาปิ ทุกฺเขน ชเหยฺย กาเม

ปฏิโสตคามีติ ตมาหุ ปุคฺคลํ.

โย เว กิเลสานิ ปหาย ปญฺจ

ปริปุณฺณเสโข อปริหานธมฺโม

เจโตวสิปฺปตฺโต สมาหิตินฺทฺริโย

ส เว ฐิิตตฺโตติ นโร ปวุจฺจติ.

ปโรปรา ยสฺส สเมจฺจ ธมฺมา

วิธูปิตา อตฺถคตา น สนฺติ

ส เวทคู (๑) วุสิตพฺรหฺมจริโย

โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตีติ. ปญฺจมํ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีปรากฏ อยู่ในโลกบุคคล ๔ จำพวก ไหนบ้าง คือ

๑. บุคคลผู้ไปตามกระแส ๒. บุคคลผู้ไปทวนกระแส

๓. บุคคลผู้มีภาวะตั้งมั่น ๔. บุคคลผู้ลอยบาปข้าม ถึงฝั่ง ดำรงอยู่บนบก

บุคคลผู้ไปตามกระแส เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เสพกาม และทำบาปกรรม นี้เรียกว่าบุคคลผู้ไป ตามกระแสบุคคลผู้ไปทวนกระแส เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เสพกามและไม่ทำบาปกรรม แม้มีทุกข์ทางกาย และทุกข์ทางใจ ร้องไห้น้ำตานองหน้า ก็ยังประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ได้ นี้เรียกว่าบุคคลผู้ไปทวนกระแสบุคคลผู้มีภาวะตั้งมั่น เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ (สังโยชน์เบื้องต่ำ) ๕ ประการสิ้นไป เป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่หวนกลับจากโลกนั้นอีก นี้เรียกว่าบุคคลผู้มีภาวะตั้งมั่นบุคคลผู้ลอยบาปข้ามถึงฝั่งดำรงอยู่บนบก เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน นี้เรียกว่าบุคคลผู้ลอย บาปข้ามถึงฝั่งดำรงอยู่บนบกภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

ในโลกนี้ชนผู้ไม่สำรวมในกามทั้งหลาย

ยังไม่ปราศจากราคะ บริโภคกามตามปกติ

ถูกตัณหาครอบงำ เข้าถึงชาติและชราเสมอ

ชื่อว่าผู้ไปตามกระแส

เพราะเหตุนั้นแล บุคคลผู้เป็นนักปราชญ์

มีสติตั้งมั่นในโลกนี้ ไม่เสพกามและไม่ทำบาปกรรม

แม้มีทุกข์ก็ยังละกามได้

บัณฑิตทั้งหลายเรียกบุคคลผู้เป็นนักปราชญ์นั้นว่า

ผู้ไปทวนกระแส

นรชนผู้ละกิเลส ๕ ประการได้

มีสิกขาบริบูรณ์ เป็นผู้ไม่เสื่อมแน่นอน

ถึงความเชี่ยวชาญในจิต มีอินทรีย์ตั้งมั่น

บัณฑิตทั้งหลายเรียกว่า ผู้มีภาวะตั้งมั่น

บุคคลผู้ประกอบด้วยญาณกำจัดธรรมทั้งหลาย

ทั้งที่เป็นกุศลและอกุศลให้สิ้นไปไม่เหลืออยู่

เป็นผู้ถึงเวท อยู่จบพรหมจรรย์

ถึงที่สุดแห่งโลก บัณฑิตเรียกว่าผู้ถึงฝั่ง

อนุโสตสูตรที่ ๕ จบ