อุทายสูตร เล่ม ๒๑

๑๐. อุทายิสูตร

ว่าด้วยอุทายีพราหมณ์ทูลถามปัญหา

{๔๐} [๔๐] ครั้งนั้นแล อุทายีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่

ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “แม้พระโคดมผู้เจริญก็กล่าวสรรเสริญยัญของพวกข้าพเจ้าหรือ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ เราจะสรรเสริญยัญทุก

อย่างไปก็หาไม่ แต่จะไม่สรรเสริญยัญไปเสียทุกอย่างก็หาไม่ ดูก่อนพราหมณ์ในยัญชนิดใดมีการฆ่าโค ฆ่าแพะ ฆ่าแกะ ฆ่าไก่และสุกร มีสัตว์หลายชนิด

ถูกฆ่า เราไม่สรรเสริญยัญเห็นปานนี้แลซึ่งมีการตระเตรียมมาก ข้อนั้น

เพราะเหตุไร เพราะว่าพระอรหันต์หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรคย่อมไม่เกี่ยวข้องยัญเห็นปานนั้นซึ่งมีการตระเตรียมมาก

แต่ในยัญชนิดใดไม่มีการฆ่าโค ฆ่าแพะ ฆ่าแกะ ฆ่าไก่และสุกร สัตว์

หลายชนิดไม่ถูกฆ่า เราสรรเสริญยัญเห็นปานนั้นแลซึ่งปราศจากความริเริ่มคือ นิจจทาน อนุกุลยัญ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรคย่อมเกี่ยวข้องยัญเห็นปานนั้นซึ่งปราศจากการตระเตรียมมาก

ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ทั้งหลายผู้สํารวมแล้วย่อม

สรรเสริญยัญทานชนิดที่ทำเป็นกองไม่มีการตระเตรียมมาก

เป็นกัปปิยะ ตามกาลอันควรเช่นนั้น

ท่านผู้รู้ทั้งหลายผู้ฉลาดในบุญ ผู้มีกิเลสเพียงดังว่า

หลังคาอันเปิดแล้วในโลก ผู้ล่วงเลยตระกูลและคติได้แล้ว

ย่อมสรรเสริญยัณทานชนิดนี้

บุคคลจัดทำเครื่องบูชาในยัญทานหรือในมตกทาน

ตามสมควร มีจิตเลื่อมใส บูชาในเนื้อนาอันดี คือ ใน

เพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย

ยัญทานที่บุคคลบูชาดีแล้ว เซ่นสรวงดีแล้ว สมบูรณ์

แล้ว กระทำแล้วในทักขิไณยบุคคลทั้งหลาย ย่อมเป็นยัญ

ที่ไพบูลย์ ทั้งเทวดาย่อมเลื่อมใส

บัณฑิตผู้มีบัญญา เป็นผู้มีศรัทธา มีใจอันสละแล้ว

บูชายัญอย่างนี้แล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความสุข ปราศจาก

ความเบียดเบียน

จบ จักกวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. จักกสูตร ๒. สังคหสูตร

๓. สีหสูตร ๕. อัคคัปปสาทสูตร

๕. วัสสการสูตร ๖. โทณสูตร

๗. อปริหานิยสูตร ๘. ปฏิลีนสูตร

๙. อุชชยสูตร ๑๐. อุทายิสูตร

๕. โรหิตัสสวรรค

๑. สมาธิภาวนาสูตร

ว่าด้วยสมาธิภาวนา ๔ ประการ

{๔๑} [๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนามี ๔ ประการนี้ ๔ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) สมาธิภาวนาที่ภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไป

เพื่อความอยู่เป็นสุขในปัจจุบันก็มี

(๒) สมาธิภาวนาที่ภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไป

เพื่อได้ญาณทัสสนะก็มี

(๓) สมาธิภาวนาที่ภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไป

เพื่อสติและสัมปชัญญะก็มี

(๔) สมาธิภาวนาที่ภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไป

เพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายก็มี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมาธิภาวนาที่ภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อม

เป็นไปเพื่อความอยู่เป็นสุขในปัจจุบันเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ เข้าทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ มีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป เข้าตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้อยู่ เข้าจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขมีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัส