เทวาสุรสังคามสูตร เล่ม ๑๘

๑๑. ยวกลาปิกสูตร

ว่าด้วยอายตนะเปรียบด้วยฟ่อนข้าวเหนียว

{๓๕๑} [๒๔๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนฟ่อนข้าวเหนียว บุคคลกองไว้ในทางใหญ่สี่แยก ต่อมามีบุรุษ ๖ คนถือไม้คานมา บุรุษเหล่านั้นพึงฟาดฟ่อนข้าวเหนียวด้วยไม้คาน ๖ อัน ฟ่อนข้าวเหนียวนั้นถูกบุรุษเหล่านั้นฟาดกระหน่ำอยู่ด้วยไม้คาน ๖ อันอย่างนี้แล ต่อมามีบุรุษคนที่ ๗ ถือไม้คานมา เขาก็ฟาดฟ่อนข้าวเหนียวนั้นด้วยไม้คานอันที่ ๗ ฟ่อนข้าวเหนียวนั้นก็ถูกบุรุษฟาดกระหน่ำอยู่ด้วยไม้คานอันที่ ๗ อย่างนี้แล แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วก็ฉันนั้นแล ถูกรูปอันเป็นที่น่าพอใจและไม่เป็นที่น่าพอใจกระทบจักษุ ... ถูกชิวหา ... ถูกธรรมารมณ์อันเป็นที่น่าพอใจและไม่เป็นที่น่าพอใจกระทบมโน ถ้าว่าปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วนั้นย่อมคิดเพื่อเกิดต่อไป ปุถุชนนั้นก็เป็นโมฆบุรุษ เป็นผู้ถูกอายตนะกระทบกระหน่ำแล้วเหมือนฟ่อนข้าวเหนียวถูกบุรุษฟาดกระหน่ำด้วยไม้คานอันที่ ๗ ฉะนั้นแล”

เรื่องสงครามระหว่างเทวดากับอสูร

{๓๕๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว สงครามระหว่างเทวดากับอสูรได้ประชิดกันแล้ว ครั้งนั้นแล ท้าวเวปจิตติจอมอสูรตรัสเรียกอสูรทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย เมื่อสงครามระหว่างเทวดากับอสูรประชิดกันแล้วถ้าพวกอสูรพึงชนะ พวกเทวดาพึงปราชัยไซร้ เพราะฉะนั้น ท่านทั้งหลาย พึงจองจำท้าวสักกะจอมเทพนั้นด้วยเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ แล้วนำมายังอสุรบุรีในสำนักของเรา’

แม้ท้าวสักกะจอมเทพก็ตรัสเรียกเทวดาทั้งหลายผู้อยู่ในชั้นดาวดึงส์มาว่า ‘ดูก่อนท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย เมื่อสงครามระหว่างเทวดากับอสูรประชิดกันแล้ว ถ้าพวกเทวดาพึงชนะ พวกอสูรพึงปราชัยไซร้ เพราะฉะนั้น ท่านทั้งหลายพึงจองจำท้าวเวปจิตติจอมอสูรนั้นด้วยเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ แล้วนำมายังเทวสภาชื่อสุธัมมาในสำนักของเรา’

{๓๕๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ในสงครามนั้นพวกเทวดาชนะ ทีนั้นแล เทวดาทั้งหลายผู้อยู่ในชั้นดาวดึงส์ได้จองจำท้าวเวปจิตติจอมอสูรด้วยเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ แล้วนำมายังเทวสภาชื่อสุธัมมาในสำนักของท้าวสักกะจอมเทพ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ได้ยินว่า ท้าวเวปจิตติจอมอสูรถูกจองจำด้วยเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ อยู่ที่ประตูในเทวสภาชื่อสุธัมมานั้น ก็เมื่อใดท้าวเวปจิตติจอมอสูรดำริอย่างนั้นว่า ‘เทวดาทั้งหลายตั้งอยู่ในธรรมแล อสูรทั้งหลายไม่ตั้งอยู่ในธรรม บัดนี้เราจะไปเทพนคร’ ในกาลนั้น ท้าวเวปจิตติจอมอสูรย่อมพิจารณาเห็นตนพ้นจากเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ และเป็นผู้อิ่มเอิบ พรั่งพร้อม ถูกปรนเปรออยู่ด้วยกามคุณ ๕ อันเป็นทิพย์ และเมื่อใดท้าวเวปจิตติจอมอสูรดำริอย่างนี้ว่า ‘อสูรทั้งหลายตั้งอยู่ในธรรมแล เทวดาทั้งหลายไม่ตั้งอยู่ในธรรม บัดนี้เราจักไปอสูรบุรีในที่นั้นแหละ’ เมื่อนั้น ท้าวเวปจิตติจอมอสูรพิจารณาเห็นตนถูกจองจำด้วยเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ และย่อมเสื่อมจากกามคุณ ๕ อันเป็นทิพย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เครื่องจองจำของท้าวเวปจิตติจอมอสูรละเอียดอย่างนี้แล เครื่องจองจำแห่งมาร ละเอียดกว่าเครื่องจองจำของท้าวเวปจิตติจอมอสูรนั้น บุคคลผู้สำคัญอยู่เป็นผู้ถูกมารผูกไว้แล้ว บุคคลผู้ไม่สำคัญอยู่ย่อมพ้นไปจากมารผู้มีใจบาป

ว่าด้วยความสำคัญด้วยตัณหาเป็นต้น

{๓๕๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘เราเป็น’ นั่นเป็นความสำคัญด้วยตัณหาคำว่า ‘นี้เป็นเรา’ นั่นเป็นความสำคัญด้วยทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักเป็น’ นั่นเป็นความสำคัญด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่เป็น’ นั่นเป็นความสำคัญด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีรูป’ นั่นเป็นความสำคัญด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า‘เราจักไม่มีรูป’ นั่นเป็นความสำคัญด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญา’ นั่นเป็นความสำคัญด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่มีสัญญา’ นั่นเป็นความสำคัญด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่’ นั่นเป็นความสำคัญด้วยสัสสตทิฏฐิและอุจเฉททิฏฐิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความสำคัญเป็นดังโรค

เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาว่า ‘เราจักมีใจไม่สำคัญอยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล{๓๕๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลายคำว่า ‘เราเป็น’ นั่นเป็นความหวั่นไหวด้วยตัณหา คำว่า ‘นี้เป็นเรา’ นั่นเป็นความหวั่นไหวด้วยทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักเป็น’ นั่นเป็นความหวั่นไหวด้วยสัสสตทิฏฐิคำว่า ‘เราจักไม่เป็น’ นั่นเป็นความหวั่นไหวด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีรูป’ นั่นเป็นความหวั่นไหวด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่มีรูป’ นั่นเป็นความหวั่นไหวด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญา’ นั่นเป็นความหวั่นไหวด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่มีสัญญา’ นั่นเป็นความหวั่นไหวด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่’ นั่นเป็นความหวั่นไหวด้วยสัสสตทิฏฐิและอุจเฉททิฏฐิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความหวั่นไหวเป็นดังโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาว่า ‘เราจักมีใจไม่ถูกกิเลสให้หวั่นไหวอยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล{๓๕๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลายคำว่า ‘เราเป็น’ นั่นเป็นความดิ้นรนด้วยตัณหาคำว่า ‘นี้เป็นเรา’ นั่นเป็นความดิ้นรนด้วยทิฏฐิคำว่า ‘เราจักเป็น’ นั่น

เป็นความดิ้นรนด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่เป็น’ นั่นเป็นความดิ้นรนด้วยอุจเฉททิฏฐิคำว่า ‘เราจักมีรูป’ นั่นเป็นความดิ้นรนด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า‘เราจักไม่มีรูป’ นั่นเป็นความดิ้นรนด้วยอุจเฉททิฎฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญา’ นั่นเป็นความดิ้นรนด้วยสัสสตทิฏิฐิ คำว่า ‘เราจักไม่มีสัญญา’ นั่นเป็นความดิ้นรนด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่’ นั่นเป็นความดิ้นรนด้วยสัสสตทิฐิและอุจเฉททิฏฐิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความดิ้นรนเป็นดังโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาว่า ‘เราจักมีใจไม่ถูกตัณหาทำให้ดิ้นรนอยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล{๓๕๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘เราเป็น’ นั่นเป็นความเนิ่นช้าด้วยตัณหา คำว่า ‘นี้เป็นเรา’ นั่นเป็นความเนิ่นช้าด้วยทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักเป็น’ นั่นเป็นความเนิ่นช้าด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่เป็น’ นั่นเป็นความเนิ่นช้าด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีรูป’ นั่นเป็นความเนิ่นช้าด้วยสัสสตทิฎฐิ คำว่า ‘เราจักไม่มีรูป’ นั่นเป็นความเนิ่นช้าด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญา’ นั่นเป็นความเนิ่นช้าด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่มีสัญญา’ นั่นเป็นความเนิ่นช้าด้วยอุจเฉททิฎฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่’ นั่นเป็นความเนิ่นช้าด้วยสัสสตทิฏฐิและอุจเฉททิฏฐิ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเนิ่นช้าเป็นดังโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาว่า ‘เราจักมีใจไม่เนิ่นช้าอยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล{๓๕๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลายคำว่า ‘เราเป็น’ นั่นเป็นความถือตัวด้วยตัณหา คำว่า ‘นี้เป็นเรา’ นั่นเป็นความถือตัวด้วยทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักเป็น’ นั่นเป็นความถือตัวด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่เป็น’ นั่นเป็นความถือตัวด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า 'เราจักมีรูป' นั่นเป็นความถือตัวด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่มีรูป’ นั่นเป็นความถือตัวอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญา’

นั่นเป็นความถือตัวด้วยสัสสตทิฏฐิ คำว่า ‘เราจักไม่มีสัญญา’ นั่นเป็นความถือตัวด้วยอุจเฉททิฏฐิ คำว่า ‘เราจักมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่’ นั่นเป็นความถือตัวด้วยสัสสตทิฏฐิและอุจเฉททิฎฐิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความถือตัวเป็นดังโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีใจกำจัดความถือตัวออกแล้วอยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล"

จบ อาสีวิสวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อาสีวิโสปมสูตร ๒. รโถปมสูตร

๓. กุมโมปมสูตร ๔. ปฐมทารุกขันโธปมสูตร

๕. ทุติยทารุกขันโธปมสูตร ๖. อวัสสุตปริยายสูตร

๗. ทุกขธัมมสูตร ๘. กึสุโกปมสูตร

๙. วีโณปมสูตร ๑๐. ฉัปปาณโกปมสูตร

๑๑. ยวกลาปิกสูตร

รวมวรรคที่มีในจตุตถปัณณาสก์ คือ

๑. นันทิกขยวรรค ๒. สัฏฐิเปยยาลวรรค

๓. สมุททวรรค ๔. อาสีวิสวรรค

จบ จตุตถปัณณาสก์

จบ สฬายตนสังยุต

๒. เวทนาสังยุต

๑. สคาถวรรค

๑. สมาธิสูตร

ว่าด้วยผู้มีจิตตั้งมั่นรู้เหตุเกิดและดับแห่งเวทนา

{๓๕๙} [๒๔๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ เหล่านี้ เวทนา ๓ คืออะไรบ้าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ เหล่านี้แล”

{๓๖๐} สาวกของพระพุทธเจ้าผู้มีจิตมั่นคงดีแล้ว มีสติ มี

สัมปชัญญะ ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งเวทนาและเหตุเกิดแห่ง

เวทนาทั้งหลาย

อนึ่ง เวทนาเหล่านี้จะดับไปในที่ใด ย่อมรู้ประจักษ์

ซึ่งที่นั้น และทางดำเนินให้ถึงความสิ้นไปแห่งเวทนา

เหล่านั้น เพราะสิ้นเวทนา ภิกษุจึงเป็นผู้หมดความหิว

ปรินิพพานแล้ว

๒. สุขสูตร

ว่าด้วยผู้รู้ว่าเวทนาเป็นทุกข์ย่อมหมดความยินดีในเวทนา

{๓๖๑} [๒๕๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ เหล่านี้ เวทนา ๓ คืออะไรบ้าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ เหล่านี้แล”