๑๐. หัตถปาทปัพพสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘

หตฺเถสุ ภิกฺขเว สติ อาทานนิกฺเขปนํ โหติ ปาเทสุ สติ อภิกฺกมปฏิกฺกโม โหติ ปพฺเพสุ สติ สมฺมิญฺชนปสารณํ โหติ กุจฺฉิสฺมึ สติ ชิฆจฺฉาปิปาสา โหติ ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว จกฺขุสฺมึ สติ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ ฯเปฯ ชิวฺหาย สติ ฯเปฯ มนสฺมึ สติ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขนฺติ ๑ ฯ

๑ ยุ. อิติสทฺโท อตฺถิ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อมือทั้ง ๒ มี การจับและการวางก็มีเมื่อเท้าทั้ง ๒ มีการก้าวไปและถอยกลับก็มี เมื่อข้อทั้งหลายมี การคู้เข้าและเหยียดออกก็มี เมื่อท้องมี ความหิวและความระหายก็มี ฉันใด ดูกรภิกษุทั้งหลายเมื่อจักษุมีอยู่ สุขและทุกข์อันเป็นภายในย่อมเกิดขึ้น เพราะจักษุสัมผัสเป็นปัจจัย ฯลฯ เมื่อใจมีอยู่ สุขและทุกข์อันเป็นภายในย่อมเกิดขึ้น เพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย ฉันนั้นเหมือนกัน ฯ

หตฺเถสุ ภิกฺขเว อสติ อาทานนิกฺเขปนํ น โหติ ปาเทสุ อสติ อภิกฺกมปฏิกฺกโม น โหติ ปพฺเพสุ อสติ สมฺมิญฺชนปสารณํ น โหติ กุจฺฉิสฺมึ อสติ ชิฆจฺฉาปิปาสา น โหติ ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว จกฺขุสฺมึ อสติ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ ฯเปฯ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา ฯเปฯ มนสฺมึ อสติ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขนฺติ ฯ

สมุทฺทวคฺโค ตติโย ฯ

ตสฺสุทฺทานํ

เทฺว สมุทฺทา พาฬิสิโก ๒ ขีรรุกฺเขน โกฏฺฐิโก

กามภู อุทายิ เจว อาทิตฺเตน จ อฏฺฐมํ

หตฺถปาทปพฺพา ๓ เจว วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ ฯ

__________________

อาสีวิสวคฺโค จตุตฺโถ

๑ ม. ยุ. สุขํ ทุกฺขํ ฯเปฯ หตฺเถสุ ฯ ๒ ยุ. พาฬสิโก ฯ ๓ ม. หตฺถปาทูปมา

เทฺวติ ฯ ยุ. หตฺถปาทุปมา ทุเว ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อมือทั้ง ๒ ไม่มี ไม่จับและการวางก็ไม่มีเมื่อเท้าทั้ง ๒ไม่มี การก้าวไปและถอยกลับก็ไม่มี เมื่อข้อทั้งหลายไม่มี การคู้เข้าและเหยียดออกก็ไม่มี เมื่อท้องไม่มี ความหิวและความระหายก็ไม่มี ฉันใดดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อจักษุไม่มี สุขและทุกข์อันเป็นภายในไม่เกิดขึ้น เพราะจักษุสัมผัสเป็นปัจจัย ฯลฯ เมื่อใจไม่มี สุขและทุกข์อันเป็นภายในก็ไม่เกิดขึ้น เพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย ฉันนั้นเหมือนกัน ฯ

จบสูตรที่ ๑๐

จบสมุททวรรคที่ ๓

______________________

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สมุทรสูตรที่ ๑ ๒. สมุทรสูตรที่ ๒

๓. พาลิสิกสูตร ๔. ขีรรุกขสูตร

๕. โกฏฐิกสูตร ๖. กามภูสูตร

๗. อุทายีสูตร ๘. อาทิตตปริยายสูตร

๙. หัตถปาทปัพพสูตรที่ ๑ ๑๐. หัตถปาทปัพพสูตรที่ ๒ ฯ