๑. นิกขันตสูตร เล่ม ๑๕

เอวมฺเม สุตํ:- เอกํ สมยํ อายสฺมา วงฺคีโส อาฬวิยํ วิหรติ อคฺคาฬเว เจติเย อายสฺมตา นิโครฺธกปฺเปน อุปชฺฌาเยน สทฺธึ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา วงฺคีโส นโว โหติ อจิรปพฺพชิโต โอหิยฺยโก วิหารปาโล. อถ โข สมฺพหุลา อิตฺถิโย สมลงฺกริตฺวา เยนาราโม (๑) เตนุปสงฺกมึสุ วิหารเปกฺขิกาโย. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส ตา อิตฺถิโย ทิสฺวา อนภิรติ อุปฺปชฺชติ, ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ “อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา, ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ. ยสฺส เม อนภิรติ อุปฺปนฺนา, ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา, ยํ เม ปโร (๒) อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทยฺยุํ. ๑ ยนฺนูนาหํ อตฺตนาว อตฺตโน อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทยฺยนฺ”ติ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อตฺตนาว อตฺตโน อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ

“นิกฺขนฺตํ วต มํ สนฺตํ อคารสฺมานคาริยํ

วิตกฺกา อุปธาวนฺติ ปคพฺภา กณฺหโต อิเม.

อุคฺคปุตฺตา มหิสฺสาสา สิกฺขิตา ทฬฺหธมฺมิโน

สมนฺตา ปริกิเรยฺยุํ สหสฺสํ อปลายินํ.

สเจปิ เอตฺตกา (๓) ภิยฺโย อาคมิสฺสนฺติ อิตฺถิโย

เนว มํ พฺยาธยิสฺสนฺติ ธมฺเม สมฺหิ ปติฏฺฐิตํ.

สกฺขี หิ เม สุตํ เอตํ พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน

นิพฺพานคมนํ มคฺคํ ตตฺถ เม นิรโต มโน.

เอวญฺเจ มํ วิหรนฺตํ ปาปิมา (๔) อุปคจฺฉสิ

ตถา มจฺจุ กริสฺสามิ น เม มคฺคมฺปิ ทกฺขสี”ติ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ เขตเมืองอาฬวี กับท่านพระ นิโครธกัปปะผู้เป็นอุปัชฌาย์ สมัยนั้น ท่านพระวังคีสะยังเป็นภิกษุใหม่บวชได้ไม่นาน ถูกใช้ให้เฝ้าวิหารครั้งนั้น สตรีจำนวนมากพากันประดับประดาร่างกายอย่างสวยงาม เข้าไปยัง อารามเที่ยวดูที่อยู่ของภิกษุทั้งหลาย ในขณะนั้น ท่านพระวังคีสะเกิดความไม่ยินดี เพราะได้เห็นสตรีเหล่านั้น ความกำหนัดรบกวนจิตลำดับนั้น ท่านพระวังคีสะได้มีความคิดดังนี้ว่า “ไม่ใช่ลาภของเราเลย ไม่ใช่ ลาภของเราเลย เราได้ชั่วหนอ เราไม่ได้ดีหนอที่เราเกิดความไม่ยินดี ความกำหนัด รบกวนจิต เหตุที่จะให้คนอื่นช่วยบรรเทาความไม่ยินดี ทำความยินดีให้เกิดขึ้น แก่เรานั้น เราจะได้จากที่ไหน ทางที่ดีเราพึงบรรเทาความไม่ยินดี ทำความยินดีให้ เกิดขึ้นแก่ตนด้วยตนเองเถิด”ครั้งนั้น ท่านพระวังคีสะบรรเทาความไม่ยินดีแล้ว ทำความยินดีให้เกิดขึ้น แก่ตนด้วยตนเองแล้ว จึงกล่าวคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า

ความตรึกกับความคะนองอย่างเลวทรามเหล่านี้

กำลังเข้าครอบงำเราผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต

บุตรของคนสูงศักดิ์ได้ศึกษาวิชายิงธนูคราวละมาก ๆ

อย่างเชี่ยวชาญ ยิงลูกธนู ๑,๐๐๐ ลูก ไปรอบ ๆ ตัว

ถึงแม้หญิงจะมามากกว่าลูกธนูจำนวนนั้น

ก็จะเบียดเบียนเราผู้ตั้งมั่นในธรรมของตนไม่ได้

เพราะว่า เราได้สดับทางเป็นที่ให้ถึงนิพพานนี้

เบื้องพระพักตร์ของพระพุทธเจ้า ผู้เป็นเผ่าพันธุ์ดวงอาทิตย์

ใจของเรายินดีแล้วในทางนั้นแน่นอน

มารผู้มีบาป ถ้าท่านยังเข้ามาหาเราผู้อยู่ด้วยอาการอย่างนี้

เราก็จะทำให้ท่านมองไม่เห็นทางของเรา

นิกขันตสูตรที่ ๑ จบ