๓. พรหมเทวสูตร เล่ม ๑๕

๓. พรหมเทวสูตร

ว่าด้วยพระพรหมสรรเสริญพระพรหมเทวะ

{๕๖๓} [๑๗๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล บุตรแห่งพราหมณีคนหนึ่งชื่อพรหมเทวะออกบวชในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า

ครั้งนั้นแล ท่านพระพรหมเทวะปลีกตัวออกไปตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานเท่าไรก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งคุณวิเศษอันยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ เพราะรู้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก ’ ก็แลท่านพรหมเทวะเป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย

{๕๖๔} ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า ท่านพระพรหมเทวะครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเช้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถีตามลำดับตรอก เข้าไปยังนิเวศน์แห่งมารดาของตน ก็สมัยนั้นแล นางพราหมณีมารดาของท่านพระพรหมเทวะยึดถือการเซ่นไหว้พระพรหมมั่นคงเป็นนิจขณะนั้นเอง ทาวสหัมบดีพรหมคิดว่า “นางพราหมณีมารดาของท่านพระพรหมเทวะนี้แลยึดถือการเซ่นไหว้พระพรหมมั่นคงเป็นนิจ อย่ากระนั้นเลย เราพึงเข้าไปหานางแล้วทำให้สลดใจ”

{๕๖๕} ลำดับนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมอันตรธานไปในพรหมโลกมาปรากฏตัวในนิเวศน์ของมารดาแห่งท่านพระพรหมเทวะ เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ครั้นแล้วท้าวสหัมบดีพรหมลอยอยู่ในอากาศได้กล่าวกะนางพราหมณีมารดาของท่านพระพรหมเทวะด้วยคาถาทั้งหลายว่า

ดูก่อนแม่พราหมณี พรหมโลกของพระพรหมที่ท่านถือการเซ่นไหว้มั่นคงเป็นนิจนั้นอยู่ไกลจากที่นี้ ดูก่อนแม่พราหมณี ภักษาของพระพรหมไม่ไช่เช่นนี้ ท่านไม่รู้จักทางของพระพรหม ทำไมจึงยังพรํ่าถึงพระพรหมอยู่เล่า

ดูก่อนแม่พราหมณี ก็ท่านพระพรหมเทวะของท่านนั้นเป็นผู้หมดอุปธิ ถึงความเป็นอดิเทพ ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้กังวล เป็นผู้ขอเขา ไม่เลี้ยงดูผู้อื่น ท่านพระพรหมเทวะนั้น เข้ามายังเรือนของท่านแล้วเพื่อบิณฑบาต

ท่านนั้นเป็นผู้สมควรแก่ของที่พึงนำมาบูชา ผู้ถึงฝั่งแห่งเวท มีตนที่อบรมแล้ว สมควรแก่ทักษิณาทานของมนุษย์และเทวดาทั้งหลาย ลอยบาปเสียแล้ว อันตัณหาและทิฏฐิไม่ฉาบทาแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น กำลังเที่ยวแสวงหาอาหารอยู่ท่านพระพรหมเทวะนั้นไม่มีอดีต ไม่มีอนาคต ท่านพระพรหมเทวะนั้นเป็นผู้สงบระงับ ปราศจากควัน ไม่มีทุกข์ ไม่มีความหวัง เป็นผู้วางอาชญาแล้วในหมู่ปุถุชนผู้ยังมีความหวาดหวั่นและพระขีณาสพผู้มั่นคงแล้ว จงได้บริโภคบิณฑบาตอันเลิศซึ่งเป็นเครื่องเซ่นไหว้พระพรหมของท่านท่านพระพรหมเทวะผู้ไปปราศจากเสนามารแล้ว มีจิตสงบระงับ ฝึกตนแล้ว เที่ยวไปไม่หวั่นไหวเหมือนพญาช้าง เป็นภิกษุผู้มีศีลดี มีจิตพ้นวิเศษแล้ว ขอจงได้บริโภคบิณฑาตอันเลิศซึ่งเป็นเครื่องเซ่นไหว้พระพรหมของท่านเถิดขอท่านได้โปรดเลื่อมใสไม่หวั่นไหวในท่านพระพรหมเทวะนั้น ตั้งทักษิณาไว้ในท่านผู้เป็นทักขิไณยบุคคล ดูก่อนแม่พราหมณี ท่านพบเห็นมุนีผู้ข้ามโอฆกิเลสได้แล้ว จงทำบุญซึ่งมีผลเป็นสุขสืบ ๆ ไปเถิด

ขอท่านได้โปรดเลื่อมใสไม่หวั่นไหวในท่านพระพรหมเทวะนั้น ตั้งทักษิณาไว้ในท่านผู้เป็นทักขิไณยบุคคล ดูก่อนแม่พราหมณี ท่านพบเห็นมุนีผู้ข้ามโอฆกิเลสได้แล้ว จงทำบุญซึ่งมีผลเป็นสุขสืบ ๆ ไปเถิด

๔. พกพรหมสูตร

ว่าด้วยศีลวัตรของพกพรหม

{๕๖๖} [๑๗๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล พกพรหมได้เกิดทิฏฐิอันชั่วช้า เห็นปานนี้ขึ้นว่า “สถานภาพแห่งพรหมนี้เที่ยง ยั่งยืนต่อเนื่องไป คงที่ มีความไม่เคลื่อนเป็นธรรมดา สถานภาพแห่งพรหมนี้แล ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ก็แลเหตุเป็นเครื่องออกจากทุกข์อัน ยิ่งอย่างอื่นนอกจากสถานภาพแห่งพรหมนี้ไม่มี”{๕๖๗} ครั้งนั้นแลพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบความปริวิตกแห่งใจของพกพรหม ด้วยพระทัยแล้วทรงหายไปในพระเชตวันแล้วได้ปรากฏพระองค์ในพรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น

พกพรหมได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้ากำลังเสด็จมาแต่ไกลทีเดียว ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ขอพระองค์เสด็จมาเถิด พระองค์เสด็จมาดีแล้ว นานทีเดียวที่พระองค์จะได้แวะเวียนมา ณ พรหมโลกนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ก็สถานภาพแห่งพรหมนี้เที่ยง ยั่งยืน ต่อเนื่องไป คงที่ มีความไม่เคลื่อนเป็นธรรมดา สถานภาพแห่งพรหมนี้แล ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ก็เหตุเป็นเครื่องออกจากทุกข์อันยิ่ง