๒. คารวสูตร เล่ม ๑๕

{๕๕๘} ลำดับนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเปิดโอกาสเพื่อจะแสดงธรรมแล้ว จึงอภิวาทพระตถาคต ทำประทักษิณแล้ว อันตรธานไปในที่นั้นเอง

๒. คารวสูตร

ว่าด้วยพระพุทธเจ้าทรงสักการะเคารพธรรม

{๕๕๙} [๑๗๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าแรกตรัสรู้ประทับอยู่ที่ต้นอชปาลนิโครธ ริมฝั่งแม่นํ้าเนรัญชรา ใกล้อุรุเวลาประเทศ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จหลีกเร้นอยู่ในที่รโหฐาน ทรงมีความปริวิตกแห่งพระทัยเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า “บุคคลผู้ไม่มีที่เคารพ ไม่มีที่ยำเกรง ย่อมอยู่อย่างเป็นทุกข์ เราจะพึงสักการะเคารพอาศัยสมณะหรือพราหมณ์คนไหนอยู่ดีหนอ”{๕๖๐} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้มีพระดำริว่า “เราพึงสักการะเคารพอาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่เพื่อความบริบูรณ์แห่งลีลขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ แต่ว่าเรายังไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นที่ถึงพร้อมด้วยศีลยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราควรจะสักการะเคารพอาศัยอยู่ในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์

เราควรสักการะเคารพอาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่เพื่อความบริบูรณ์ แห่งสมาธิขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ แต่ว่าเรายังไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นที่ถึงพร้อมด้วยสมาธิยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราควรจะสักการะเคารพอาศัยอยู่ในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์

เราควรสักการะเคารพอาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่เพื่อความบริบูรณ์ แห่งปัญญาขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ แต่ว่าเรายังไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นที่ถึงพร้อมด้วยปัญญายิ่งกว่าเรา ซึ่งเราควรจะสักการะเคารพ อาศัยอยู่ในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ เราควรสักการะเคารพอาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่เพื่อความบริบูรณ์ แห่งวิมุตติขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ แต่ว่าเรายังไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นที่ ถึงพร้อมด้วยวิมุตติยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราควรจะสักการะเคารพอาศัยอยู่ในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์เราควรสักการะเคารพอาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่เพื่อความบริบูรณ์ แห่งวิมุตติญาณทัสสนขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ แต่ว่าเรายังไม่เห็นสมณะหรือ พราหมณ์อื่นที่ถึงพร้อมด้วยวิมุตติญาณทัสสนะยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราควรจะสักการะเคารพอาศัยอยู่ในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์”

{๕๖๑} ลำดับนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทราบพระดำริของพระผู้มีภาคเจ้าด้วยใจ แล้วก็อันตรธานไปในพรหมโลก มาปรากฏเฉพาะเบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้า ฉะนั้น

ครั้นแล้ว ท้าวสหัมบดีพรหมห่มผ้าเฉวียงบ่า ประนมอัญชลีไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระสุคตเจ้า เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดที่ได้มีมาแล้วในอดีตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้นก็ทรงสักการะเคารพอาศัยธรรมนั่นเองอยู่ พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดที่จักมีในอนาคตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้นก็จักทรงสักการะเคารพอาศัยธรรมนั่นเองอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ในบัดนี้ก็ขอได้โปรดสักการะเคารพอาศัยธรรมนั่นแหละอยู่เถิด”{๕๖๒} ท้าวสหัมบดีพรหมได้กราบทูลดังนี้แล้ว จึงได้กล่าวคาถาประพันธ์อื่นอีกต่อไปว่า

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายที่ล่วงไปแล้วก็ดี พระพุทธเจ้าทั้งหลายที่ยังไม่มีมาถึงก็ดี และพระสัมพุทธเจ้าผู้ยังความโศกของชนเป็นอันมากให้เสื่อมคลายไปในบัดนี้ ก็ดี

พระพุทธเจ้าเหล่านั้นทุก ๆ พระองค์ทรงเคารพพระสัทธรรมอยู่แล้ว กำลังทรงเคารพพระสัทธรรมอยู่ และจักยังทรงเคารพพระสัทธรรมต่อไป ข้อนี้เป็นธรรมดาของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

เพราะเหตุนั้นแล กุลบุตรผู้รักตน หวังความเป็นใหญ่ เมื่อระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงเคารพพระสัทธรรม

๓. พรหมเทวสูตร

ว่าด้วยพระพรหมสรรเสริญพระพรหมเทวะ

{๕๖๓} [๑๗๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล บุตรแห่งพราหมณีคนหนึ่งชื่อพรหมเทวะออกบวชในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า

ครั้งนั้นแล ท่านพระพรหมเทวะปลีกตัวออกไปตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานเท่าไรก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งคุณวิเศษอันยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ เพราะรู้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก ’ ก็แลท่านพรหมเทวะเป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย