ภิกขุสูตร เล่ม ๑๙

{๓๘๘}-{๓๘๙} ถ้าสติสัมโพชฌงค์มีอยู่แก่เราดังพรรณนามานี้ เราก็รู้ว่าสติสัมโพชฌงค์ของเราหาประมาณมิได้ อันเราปรารภดีแล้ว สติสัมโพชฌงค์เมื่อยังคงอยู่ เราก็รู้ว่าคงอยู่ ถ้าแม้สติสัมโพชฌงค์ของเราเคลื่อนไป เราก็รู้ว่าเคลื่อนไป เพราะสิ่งนี้เป็นปัจจัย

ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ... ถ้าวิริยสัมโพชฌงค์... ถ้าปีติสัมโพชฌงค์... ถ้าปัสสัทธิสัมโพชฌงค์... ถ้าสมาธิสัมโพชฌงค์มีอยู่แก่เรา... ถ้าอุเบกขาสัมโพชฌงค์มีอยู่แก่เราดังพรรณนามานี้ เราก็รู้ว่าอุเบกขาสัมโพชฌงค์ของเราหาประมาณมิได้ อันเราปรารภดีแล้ว อุเบกขาสัมโพชฌงค์ เมื่อยังคงอยู่ เราก็รู้ว่าคงอยู่ ถ้าแม้อุเบกขาสัมโพชฌงค์ของเราเคลื่อนไป เราก็รู้ว่าเคลื่อนไปเพราะสิ่งนี้เป็นปัจจัย”

๕. ภิกขุสูตร

ว่าด้วยภิกษุทูลถามความหมายของคำว่าโพชฌงค์

{๓๙๐} [๑๘๖] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘โพชฌงค์ โพชฌงค์’ ดังนี้ ที่เรียกว่าโพชฌงค์ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่าโพชฌงค์ เพราะเป็นไปเพื่อตรัสรู้

{๓๙๑} ดูก่อนภิกษุ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ภิกษุในธรรมวินัยนี้ {๓๙๒} ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง

{๓๙๓} เมื่อภิกษุนั้นเจริญโพชฌงค์ ๗ ประการนี้อยู่ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ ภวาสวะ อวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก ’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุที่เรียกว่าโพชฌงค์ เพราะเป็นไปเพื่อตรัสรู้ฉะนี้แล”

๖. กุณฑลิยสูตร

ว่าด้วยตถาคตมีวิชชาและวิมุตติเป็นผลานิสงส์

{๓๙๔} [๑๘๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าอัญชนมฤคทายวัน ใกล้เมืองสาเกต ครั้งนั้นแล กุณฑลิยปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นคนชอบเที่ยวไปในอาราม ชอบเข้าสังคมหลังจากอาหาร ข้าพเจ้าผู้บริโภคอาหารเช้าแล้วจะมี