รุกขสูตร เล่ม ๑๙

{๔๙๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกตั้งใจ ใส่ใจ รวมเข้าไว้ด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงฟังธรรม สมัยนั้น นิวรณ์ ๕ ย่อมไม่มีแก่เธอ โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ย่อมถึงความเจริญเต็มที่”

๙. รุกขสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นเครื่องกั้น ๕ อย่าง

{๔๙๖} [๒๒๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีต้นไม้ใหญ่ที่มีพืชน้อย มีลำต้นใหญ่ งอกคลุมต้นไม้ทั้งหลาย ซึ่งทำต้นไม้ที่มันงอกคลุมแล้วให้ล้มหักกระจัดกระจายวิบัติไป ก็ต้นไม้ใหญ่ที่มีพืชน้อย มีลำต้นใหญ่ งอกคลุมต้นไม้ทั้งหลาย ซึ่งทำต้นไม้ที่มันงอกคลุมแล้วให้ล้มหักกระจัดกระจายวิบัติไปเหล่านั้นเป็นไฉน คือ {๔๙๗} ต้นโพ ต้นไทร ต้นเลียบ ต้นมะเดื่อ ต้นกัจฉกะ ต้นมะขวิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ใหญ่เหล่านี้แลที่มีพืชน้อย มีลำต้นใหญ่ งอกคลุมต้นไม้ทั้งหลาย ซึ่งทำต้นไม้ที่มันงอกคลุมแล้วให้ล้มหักกระจัดกระจายวิบัติไปดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน {๔๙๘} กุลบุตรบางคนในโลกนี้ละกาม เช่นใดได้แล้วออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เธอยังกลับเป็นผู้หักกระจาย วิบัติไปด้วยกามเช่นนั้นหรือที่เลวกว่านั้น

ดู {๔๙๙} ก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นเครื่องครอบงำจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลังมี ๕ อย่างเหล่านี้ ธรรม ๕ อย่างคือ อะไรบ้าง คือ กามฉันท์เป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นเครื่องครอบงำจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง พยาบาท... ถีนมิทธะ... อุทธัจจ กุกกุจจะ... วิจิกิจฉาเป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นเครื่องครอบงำจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นเครื่องครอบงำจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลังมี ๕ อย่างเหล่านี้แล

{๕๐๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่เครื่องครอบงำจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ไม่ใช่เครื่องกั้น ไมใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่เครื่องครอบงำจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ไม่ใช่เครื่องกั้น ... ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แล ไม่ใช่เครื่องกั้น ไมใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่เครื่องครอบงำจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ”

๑๐. นีวรณสูตร

ว่าด้วยนิวรณ์ทำให้มืด

{๕๐๑} [๒๒๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิวรณ์ ๕ เหล่านี้ทำให้มืด ทำไม่ให้มีจักษุ ทำไม่ให้มีญาณ เป็นที่ตั้งแห่งความดับปัญญา เป็นไปในฝ่ายแห่งความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน นิวรณ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ กามฉันทนิวรณ์ทำให้มืด ทำไม่ให้มีจักษุ ทำไม่ให้มีญาณ เป็นที่ตั้งแห่งความดับปัญญา เป็นไปในฝ่ายแห่งความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน พยาบาทนิวรณ์... ถีนมิทธนิวรณ์... อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์... วิจิกิจฉานิวรณ์ ทำให้มืด ทำไม่ให้มีจักษุ ทำไม่ให้มีญาณ เป็นที่ตั้งแห่งความดับปัญญา เป็นไปในฝ่ายแห่งความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิวรณ์ ๕ เหล่านี้แลทำให้มืด ทำไม่ให้มีจักษุ ทำไม่ให้มีญาณ เป็นที่ตั้งแห่งความดับปัญญา เป็นไปในฝ่ายแห่งความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน{๕๐๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ทำให้มีจักษุ ทำให้มีญาณ เป็นที่ตั้งแห่งความเจริญปัญญา ไม่เป็นไปในฝ่ายแห่งความคับแค้น เป็นไปเพื่อ