๒. อุปติสสสูตร เล่ม ๑๖

ตั้งจิตมั่นไว้ในดุษณีภาพแบบอริยะ’ สมัยต่อมา ผมนั้นเพราะระงับวิตกและวิจารณ์เสียได้ จึงบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสแห่งจิตในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารณ์เพราะวิตกวิจารณ์สงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก พึงกล่าวหมายถึงบุคคลใดว่า ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่ แล้ว, บุคคลเมื่อจะ

กล่าวให้ถูก พึงกล่าวหมายถึงผมนั้นว่า ‘สาวกผู้อันพระศาสดา

ทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้” (๑)

๒. อุปติสสสูตร

ว่าด้วยพระสารีบุตรไม่มีโสกะเป็นต้น

{๖๘๘}[๒๓๖] เหตุเกิดที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนท่านผู้มี

อายุทั้งหลาย” ภิกษุทั้งหลายได้รับคำท่านพระสารีบุตรแล้ว

{๖๘๙} ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวดังนี้ว่า “ขอโอกาสเถิด ท่านผู้มีอายุทั้งหลายเมื่อผมหลีกเร้นอยู่ในที่ลับได้เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า ‘มีอะไรบ้างไหมโนโลกที่เป็นเหตุให้โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจะพึงเกิดขึ้นแก่เราเพราะแปรปรวนไปหรือเป็นอย่างอื่นไป, เรานั้นมีความเข้าใจดังนี้ว่า‘ไม่มีอะไรในโลกที่เป็นเหตุให้โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจะพึงเกิดขึ้นแก่เราเพราะแปรผันไปหรือเป็นอย่างอื่นไป”

{๖๙๐}เมื่อท่านพระสารีบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านสารีบุตร โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัสและอุปายาสจะไม่พึงเกิดขึ้นแก่ท่านแม้เพราะพระบรมศาสดาจะทรงแปรผันไปหรือเป็นอย่างอื่นไปเลยหรือ”

พระสารีบุตรกล่าวว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ

โทมนัส และอุปายาสจะไม่เกิดขึ้นแก่ผม แม้เพราะพระบรมศาสดาจะทรงแปรผันไปหรือเป็นอย่างอื่นไปเลย เออก็ผมจะมีความเห็นว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีศักดาใหญ่ มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก เสด็จอันตรธานไปแล้ว และถ้าพระองค์จะพึงดำรงอยู่ตลอดกาลนาน ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย”

แท้ที่จริงท่านพระสารีบุตรถอนอหังการ มมังการ และมานานุสัยได้

นานแล้ว เพราะฉะนั้น โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจะไม่เกิดขึ้นแก่ท่านพระสารีบุตรแม้เพราะพระบรมศาสดาจะทรงแปรผันไปหรือเป็นอย่างอื่นไปเลย (๒)

๓. ฆฏสูตร

ว่าด้วยหม้อเกลือใหญ่

{๖๙๑}[๒๓๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม

ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะอยู่ในวิหารเดียวกันในพระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแลเป็น

เวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นแล้วเข้าไปหาท่านพระมหา

โมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้วจึงได้กล่าวกะท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า