๓. ฆฏสูตร เล่ม ๑๖

พระสารีบุตรกล่าวว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ

โทมนัส และอุปายาสจะไม่เกิดขึ้นแก่ผม แม้เพราะพระบรมศาสดาจะทรงแปรผันไปหรือเป็นอย่างอื่นไปเลย เออก็ผมจะมีความเห็นว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีศักดาใหญ่ มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก เสด็จอันตรธานไปแล้ว และถ้าพระองค์จะพึงดำรงอยู่ตลอดกาลนาน ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย”

แท้ที่จริงท่านพระสารีบุตรถอนอหังการ มมังการ และมานานุสัยได้

นานแล้ว เพราะฉะนั้น โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจะไม่เกิดขึ้นแก่ท่านพระสารีบุตรแม้เพราะพระบรมศาสดาจะทรงแปรผันไปหรือเป็นอย่างอื่นไปเลย (๒)

๓. ฆฏสูตร

ว่าด้วยหม้อเกลือใหญ่

{๖๙๑}[๒๓๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม

ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะอยู่ในวิหารเดียวกันในพระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแลเป็น

เวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นแล้วเข้าไปหาท่านพระมหา

โมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้วจึงได้กล่าวกะท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า

{๖๙๒}“ท่านโมคคัลลานะ อินทรีย์ของท่านผ่องใสนัก สีหน้าของท่านบริสุทธิ์ผุดผ่อง ชะรอยวันนี้ท่านพระมหาโมคคัลลานะคงจะอยู่ด้วยวิหารธรรมที่ ละเอียดเป็นแน่”

ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวว่า “อาวุโส วันนี้ผมอยู่ด้วยวิหารธรรมที่หยาบ อนึ่ง ผมได้มีการสนทนาธรรม”

“ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้มีการสนทนาธรรมกับใคร”

“ผมได้มีการสนทนาธรรมกับพระผู้มีพระภาคเจ้า”

“เดี่ยวนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ไกลถึงพระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถีท่านพระมหาโมคคัลลานะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยฤทธิ์ หรือว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาหาท่านพระมหาโมคคัลลานะด้วยฤทธิ์”

“ผมไม่ได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยฤทธิ์ แม้พระผู้มีพระภาคเจ้า

ก็ไม่ได้เสด็จมาหาผมด้วยฤทธิ์หรอก พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีทิพยจักษุและ

ทิพพโสตธาตุอันหมดจดอย่างใด ถึงผมเองก็มีทิพยจักษุและทิพยโสตธาตุอัน

หมดจดอย่างนั้น”

“ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้มีการสนทนาธรรมกับพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไรเล่า”

{๖๙๓}“ผมได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นี้ดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญมีคำที่กล่าวกันว่า ‘ผู้ปรารภความเพียร ผู้ปรารภความเพียร’ ดังนี้ ก็บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปรารภความเพียรด้วยเหตุประมาณเท่าไร พระพุทธเจ้าข้า’ อาวุโสเมื่อผมกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเป็นผู้ปรารภความเพียรด้วยตั้งสัตยาธิษฐานว่า ‘ถึงจะเหลืออยู่เพียงหนัง เอ็น และกระดูกก็ตาม ถึงเนื้อและเลือดในสรีระของเรา

จะเหือดแห้งไปก็ตามที อิฏฐผลอันใดที่จะพึงบรรลุได้ด้วยเรี่ยวแรงของบุรุษ

ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ เมื่อยังไม่บรรลุอิฏฐผล

อันนั้น ก็จักไม่หยุดความเพียรของบุรุษ, โมคคัลลานะ ภิกษุย่อมเป็นผู้

ปรารภความเพียรด้วยอาการอย่างนี้แล อาวุโส ผมได้มีการสนทนาธรรมกับพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้แล,,

{๖๙๔}“อาวุโส เปรียบเหมือนก้อนหินเล็ก ๆ ที่ถูกวางไว้เพื่อจะเปรียบเทียบกับขุนเขาหิมวันต์ เป็นฉันใด พวกผมเมื่อเปรียบเทียบกับท่านพระมหาโมคคัลลานะก็เป็นฉันนั้นเหมือนกัน แท้จริง ท่านพระมหาโมคคัลลานะเป็นผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก เมื่อจำนงอยู่ พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัป แล,,.

{๖๙๕}“อาวุโส ก้อนเกลือเล็ก ๆ ที่วางไว้เพื่อเปรียบเทียบกับหม้อเกลือใหญ่เป็นฉันใด พวกผมเมื่อเปรียบเทียบกับท่านพระสารีบุตรก็เป็นฉันนั้นเหมือนกันแท้จริง ท่านพระสารีบุตรเป็นผู้ที่พระมีพระภาคเจ้าทรงชม ทรงยกย่อง สรรเสริญแล้วโดยปริยายมิใช่น้อย เช่นว่า ‘ภิกษุผู้ถึงซึ่งฝั่งคือนิพพานเป็นผู้เยี่ยมด้วยปัญญา ด้วยศีลและอุปสมะ ก็คือสารีบุตร, ดังนี้เป็นต้น,,

ท่านมหานาคทั้งสอง นั้นต่างเพลิดเพลินคำสนทนาที่เป็นสุภาษิตของกันและกันด้วยประการดังนี้แล (๓)

๔. นวสูตร

ว่าด้วยภิกษุใหม่

{๖๙๖}[๒๓๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล ภิกษุใหม่รูปหนึ่ง

เดินกลับจากบิณฑบาตในเวลาหลังฉัน เข้าไปวิหารแล้วเป็นผู้มีความ

ขวนขวายน้อย นิ่งดูดายอยู่ ไม่ย่อมช่วยเหลือภิกษุทั้งหลายในเวลาทำจีวร

ครั้งนั้นแล ภิกษุมากด้วยกันเข้าไปเฝ้าพระมีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า

{๖๙๗}“ขอประทานวโรกาสเถิด

พระพุทธเจ้าข้า ภิกษุใหม่รูปหนึ่งกลับจากบิณฑบาตในเวลาหลังฉัน เข้าไปสู่

วิหารแล้วเป็นผู้มีความขวนขวายน้อย นิ่งดูดายอยู่ ไม่ยอมช่วยเหลือภิกษุ

ทั้งหลายในเวลาทำจีวร”

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเรียกภิกษุรูปหนึ่งมารับสั่งว่า “มานี่

แน่ะ ภิกษุ เธอจงไปบอกภิกษุนั้นตามคำของเราว่า ‘พระศาสดารับสั่งหา”

ภิกษุนั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วเข้าไปหาภิกษุนั้น

ครั้นเข้าไปหาแล้วได้กล่าวกะเธอว่า “พระศาสดารับสั่งหาท่าน”เธอรับคำ

ของภิกษุนั้นแล้วเข้าไปเฝ้าพระมีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวาย

บังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะเธอดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุ ทราบมาว่าเธอกลับ

จากบิณฑบาตในเวลาหลังฉัน เข้าไปสู่วิหารแล้วเป็นผู้มีความขวนขวายน้อย

นิ่งดูดายอยู่ ไม่ยอมช่วยเหลือภิกษุทั้งหลายในเวลาทำจีวรจริงหรือ”

ภิกษุนั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ก็ทำกิจส่วนตัว

เหมือนกัน”