๑. ติณกัฏฐสูตร เล่ม ๑๖

๔. อนมตัคคสังยุต

๑. ปฐมวรรค

๑. ติณกัฎฐสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาด้วยหญ้าและไม้

{๔๒๑}[๑๒๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้สำหรับเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ

{๔๒๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษตัดหญ้า ไม้ กิ่งไม้ ใบไม้ในชมพูทวีปนั้นแล้วรวมกองไว้ ครั้นแล้วมัดไว้เป็นมัด ๆ ละ ๔ นิ้ววางไว้สมมติ

ว่า ‘นี้เป็นแม่เรา นี้เป็นแม่ของแม่เรา’ โดยลำดับ แม่ของแม่บุรุษนั้นยัง

ไม่สิ้นสุดไปเลย แต่ว่าหญ้า ไม้ กิ่งไม้ ใบไม้ในชมพูทวีปนี้พึงหมดสิ้นไปเสียก่อน ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ เมื่อเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ เธอทั้งหลายได้เสวยทุกข์ได้เสวยความเผ็ดร้อน ได้เสวยความพินาศ ได้เพิ่มพูนป่าช้ากันมาตลอดกาล

นาน ฉันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพียงเท่านี้ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย

เพียงพอที่จะคลายกำหนัด เพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน" (๑)

๒. ปฐวีสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาด้วยแผ่นดิน

{๔๒๓}[๑๒๕] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

สังสารวัฎนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ เมื่อเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ

{๔๒๔}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษปั้นมหาปฐพีนี้ให้เป็นก้อน ๆ แต่ละก้อนเท่าเม็ดกระเบาแล้ววางไว้สมมติว่า ‘นี้เป็นพ่อเรา นี้เป็นพ่อของพ่อเรา,พ่อของพ่อบุรุษนั้นยังไม่สิ้นสุดเลย แต่ว่ามหาปฐพีนี้พึงหมดสิ้นไปเสีย ก่อนข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้

เมื่อเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียน

ว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ เธอทั้งหลายได้เสวยทุกข์ ได้เสวยความเผ็ดร้อน ได้เสวยความพินาศ ได้เพิ่มพูนป่าช้ากันมาตลอดกาลนานฉันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพียงเท่านี้ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัด เพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน” (๒)

๓. อัสสุสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาด้วยนํ้าตากับนํ้าในมหาสมุทร

{๔๒๕}[๑๒๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...