๓. โนสัมผัสสสูตร เล่ม ๑๖

ความต่างกันแห่งธาตุเป็นไฉน คือ จักขุธาตุ โสตธาตุ ฆานธาตุ ชิวหาธาตุกายธาตุ มโนธาตุ นี้เราเรียกว่าความต่างกันแห่งธาตุ

{๓๓๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุเป็นไฉน คือ จักขุสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยจักขุธาตุ โสตสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยโสตธาตุ ฆานสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยฆานธาตุ ชิวหาสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยชิวหาธาตุ กายสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยกายธาตุ มโนสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยมโนธาตุ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างแห่งธาตุอย่างนี้แล” (๒)

๓. โนผัสสนานัตตสูตร

ว่าด้วยความต่างแห่งผัสสะหามิได้

{๓๓๗}[๘๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกัน

แห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ แต่ความต่างกันแห่ง

ธาตุจะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะหามิได้ ความต่างกันแห่ง

ธาตุเป็นไฉน คือ จักขุธาตุ ... มโนธาตุ นี้เราเรียกว่าความต่างกันแห่งธาตุ

{๓๓๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ แต่ความต่างกันแห่งธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะหามิได้ เป็นไฉน คือ จักขุสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยจักขุธาตุแต่จักขุธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุสัมผัสหามิได้ ... มโนสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยมโนธาตุ แต่มโนธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนสัมผัสหามิได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุแต่ความต่างกันแห่งธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะหามิได้ อย่างนี้แล” (๓)

๔. เวทนานานัตตสูตร

ว่าด้วยความต่างกันแห่งเวทนา

{๓๓๙}[๘๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ และความต่างกันแห่งเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะ ก็ความต่างกันแห่งธาตุเป็นไฉน คือ จักขุธาตุ... มโนธาตุ นี้เราเรียกว่าความต่างกันแห่งธาตุ

{๓๔๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัย

ความต่างกันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่งเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความ

ต่างกันแห่งผัสสะเป็นไฉน คือ จักขุสัมผัสเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยจักขุธาตุจักขุสัมผัสสชาเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยจักขุสัมผัส... มโนสัมผัสเกิดขึ้นได้

เพราะอาศัยมโนธาตุ มโนสัมผัสสชาเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยมโนสัมผัส

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่าง

กันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่งเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่ง

ผัสสะ อย่างนี้แล” (๔)

๕. ทุติยเวทนานานตตสูตร

ว่าด้วยความต่างกันแห่งเวทนา สูตรที่ ๒

{๓๔๑}[๘๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกัน

แห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่ง

เวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะ แต่ความต่างกันแห่ง

ผัสสะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งเวทนาหามิได้ และความต่างกัน