๑๐. อริยสาวกสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๖

สาวตฺถิยํ วิหรติ... ตตฺร โข... น ภิกฺขเว สุตวโต อริยสาวกสฺส เอวํ โหติ “กึ นุ โข กิสฺมึ สติ กึ โหติ, กิสฺสุปฺปาทา กึ อุปฺปชฺชติ, กิสฺมึ สติ สงฺขารา โหนฺติ, กิสฺมึ สติ วิญฺญาณํ โหติ, กิสฺมึ สติ นามรูปํ โหติ, กิสฺมึ สติ สฬายตนํ โหติ, กิสฺมึ สติ ผสฺโส โหติ, กิสฺมึ สติ เวทนา โหติ, กิสฺมึ สติ ตณฺหา โหติ, กิสฺมึ สติ อุปาทานํ โหติ, กิสฺมึ สติ ภโว โหติ, กิสฺมึ สติ ชาติ โหติ, กิสฺมึ สติ ชรามรณํ โหตี”ติ ?

อถ โข ภิกฺขเว สุตวโต อริยสาวกสฺส อปรปฺปจฺจยา ญาณเมเวตฺถ โหติ “อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ, อวิชฺชาย สติ สงฺขารา โหนฺติ, สงฺขาเรสุ สติ วิญฺญาณํ โหติ, วิญฺญาเณ สติ นามรูปํ โหติ, นามรูเป สติ สฬายตนํ โหติ, สฬายตเน สติ ผสฺโส โหติ, ผสฺเส สติ เวทนา โหติ, เวทนาย สติ ตณฺหา โหติ, ตณฺหาย สติ อุปาทานํ โหติ, อุปาทาเน สติ ภโว โหติ, ภเว สติ ชาติ โหติ, ชาติยา สติ ชรามรณํ โหตี”ติ. โส เอวํ ปชานาติ “เอวมยํ โลโก สมุทยตี”ติ.

น ภิกฺขเว สุตวโต อริยสาวกสฺส เอวํ โหติ “กึ นุ โข กิสฺมึ อสติ กึ น โหติ, กิสฺส นิโรธา กึ นิรุชฺฌติ, กิสฺมึ อสติ สงฺขารา น โหนฺติ, กิสฺมึ อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, กิสฺมึ อสติ นามรูปํ น โหติ, กิสฺมึ อสติ สฬายตนํ น โหติ, กิสฺมึ อสติ ผสฺโส น โหติ, กิสฺมึ อสติ เวทนา น โหติ, กิสฺมึ อสติ ตณฺหา น โหติ ฯเปฯ อุปาทานํ... ภโว... ชาติ... กิสฺมึ อสติ ชรามรณํ น โหตี”ติ ?

อถ โข ภิกฺขเว สุตวโต อริยสาวกสฺส อปรปฺปจฺจยา ญาณเมเวตฺถ โหติ “อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ, อวิชฺชาย อสติ สงฺขารา น โหนฺติ, สงฺขาเรสุ อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, วิญฺญาเณ อสติ นามรูปํ น โหติ, นามรูเป อสติ สฬายตนํ น โหติ ฯเปฯ ชาติยา อสติ ชรามรณํ น โหตี”ติ. โส เอวํ ปชานาติ “เอวมยํ โลโก นิรุชฺฌตี”ติ.

ยโต โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ โลกสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อริยสาวโก ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิติปิ, ทสฺสนสมฺปนฺโน อิติปิ, อาคโต อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, ปสฺสติ อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, เสกฺเขน ญาเณน สมนฺนาคโต อิติปิ, เสกฺขาย วิชฺชาย สมนฺนาคโต อิติปิ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน อิติปิ, อริโย นิพฺเพธิกปญฺโญ อิติปิ, อมตทฺวารํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ อิติปีติ. ทสมํ. คหปติวคฺโค ปญฺจโม. ตสฺสุทฺทานํ

เทฺว ปญฺจเวรภยา วุตฺตา ทุกฺขํ โลโก จ ญาติกํ

อญฺญตรํ ชาณุสฺโสณิ จ โลกายติเกน อฏฺฐมํ

เทฺว อริยสาวกา วุตฺตา วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น ...

“ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับ จึงไม่มีความสงสัยอย่างนี้ว่า ‘เมื่ออะไรมี อะไรจึงมี เพราะอะไรเกิดขึ้น อะไรจึงเกิดขึ้น เมื่ออะไรมี สังขารทั้งหลายจึงมี เมื่ออะไรมี วิญญาณจึงมี เมื่ออะไรมี นามรูปจึงมี เมื่ออะไรมี สฬายตนะจึงมี เมื่ออะไรมี ผัสสะ จึงมี เมื่ออะไรมี เวทนาจึงมี เมื่ออะไรมี ตัณหาจึงมี เมื่ออะไรมี อุปาทานจึงมี เมื่ออะไรมี ภพจึงมี เมื่ออะไรมี ชาติจึงมี เมื่ออะไรมี ชราและมรณะจึงมี’โดยที่แท้ อริยสาวกผู้ได้สดับ จึงมีญาณหยั่งรู้ในเรื่องนี้ โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เมื่ออวิชชามี สังขารทั้ง

หลายจึงมี เมื่อสังขารทั้งหลายมี วิญญาณจึงมี เมื่อวิญญาณมี นามรูปจึงมี เมื่อ นามรูปมี สฬายตนะจึงมี เมื่อสฬายตนะมี ผัสสะจึงมี เมื่อผัสสะมี เวทนาจึงมี เมื่อ เวทนามี ตัณหาจึงมี เมื่อตัณหามี อุปาทานจึงมี เมื่ออุปาทานมี ภพจึงมี เมื่อภพมี ชาติจึงมี เมื่อชาติมี ชราและมรณะจึงมี” อริยสาวกนั้นรู้ชัดอย่างนี้ว่า ‘โลกนี้เกิดขึ้น อย่างนี้’อริยสาวกผู้ได้สดับ จึงไม่มีความสงสัยอย่างนี้ว่า ‘เมื่ออะไรไม่มี อะไรจึงไม่มี เพราะอะไรดับ อะไรจึงดับ เมื่ออะไรไม่มี สังขารทั้งหลายจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี วิญญาณ จึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี นามรูปจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี สฬายตนะจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มีผัสสะจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี เวทนาจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ตัณหาจึงไม่มี ฯลฯ อุปาทาน ... ภพ ... ชาติ ... เมื่ออะไรไม่มี ชราและมรณะจึงไม่มี’

โดยที่แท้ อริสาวกผู้ได้สดับ จึงมีญาณหยั่งรู้ในเรื่องนี้ โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นว่า ‘เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ เมื่ออวิชชาไม่มี สังขารทั้งหลาย จึงไม่มี เมื่อสังขารทั้งหลายไม่มี วิญญาณจึงไม่มี เมื่อวิญญาณไม่มี นามรูปจึงไม่มี เมื่อนามรูปไม่มี สฬายตนะจึงไม่มี ฯลฯ เมื่อชาติไม่มี ชราและมรณะจึงไม่มี’ อริยสาวกนั้นรู้ชัดอย่างนี้ว่า ‘โลกนี้ดับอย่างนี้’ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล อริยสาวกรู้ชัดความเกิดและความดับไปแห่งโลกตาม ความเป็นจริงอย่างนี้ เมื่อนั้น อริยสาวกนี้ เราเรียกว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิบ้าง ผู้ถึงพร้อมด้วยทัศนะบ้าง ผู้ถึงสัทธรรมนี้บ้าง เห็นสัทธรรมนี้บ้าง ประกอบด้วยญาณ อันเป็นเสขะบ้าง ประกอบด้วยวิชชาอันเป็นเสขะบ้าง บรรลุกระแสแห่งธรรมบ้าง เป็นพระอริยะมีปัญญาเพิกถอนกิเลสบ้าง ดำรงอยู่ใกล้ประตูอมตนิพพานบ้าง”

ทุติยอริยสาวกสูตรที่ ๑๐ จบ

คหปติวรรคที่ ๕ จบ

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปัญจเวรภยสูตร ๒. ทุติยปัญจเวรภยสูตร

๓. ทุกขสูตร ๔. โลกสูตร

๕. ญาติกสูตร ๖. อัญญตรพราหมณสูตร

๗. ชาณุสโสณิสูตร ๘. โลกายติกสูตร

๙. อริยสาวกสูตร ๑๐. ทุติยอริยสาวกสูตร