๕. นัตถิทินนสูตร เล่ม ๑๗

“แม้สิ่งที่บุคคลเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว ถึงแล้ว แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ สิ่งนั้นเที่ยงหรือไม่เที่ยงเล่า,,

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เราไม่พึงมีและบริขารของเราก็ไม่พึงมี เราจักไม่มีและบริขารของเราก็จักไม่มี’ ดังนี้ได้หรือ”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลอริยสาวกละความสงสัยในฐานะ ๖

เหล่านี้ได้ ชื่อว่าเป็นอันละความสงสัยแม้ในทุกข์ แม้ในทุกขสมุทัย แม้ในทุกขนิโรธ แม้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เมื่อนั้นอริยสาวกนี้เราเรียกว่าเป็นโสดาบัน ผู้มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้จะตรัสรู้ในเบื้องหน้า”

๕. นัตถิทินนสูฅร

ว่าด้วยเหตุเกิดนัตถิกทิฏฐิ

{๔๒๕} [๒๑๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า '“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ

มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผลจริง ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผลจริง การเซ่นสรวงไม่มีผลจริง ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีหรือทำชั่วไม่มีจริง โลกนี้ไม่มีจริง โลกหน้าไม่มีจริง มารดาบิดาไม่มีคุณจริง โอปปาติกสัตว์ไม่มีจริง สมณพราหมณ์ผู้ดำเนินชอบปฏิบัติ

ชอบซึ่งทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งด้วยปัญญาอ้นยิ่งด้วยตนเองแล้วสอนผู้อื่นให้รู้แจ้งด้วยไม่มีในโลกจริง คนเรานี้สำเร็จมาจากมหาภูตรูปทั้ง ๔ เมื่อทำกาลกิริยาไป ธาตุดินก็ไปตามกองดิน ธาตุนํ้าก็ไปตามกองนํ้า ธาตุไฟก็ไปตามกองไฟ ธาตุลมก็ไปตามกองลม อินทรีย์ทั้งหลายย่อมแปรเป็นอากาศธาตุไป คนทั้งหลายรวมเป็นห้าทั้งเตียงจะหามเขาไป ร่างกายปรากฏอยู่เพียงแค่ป่าช้า กลายเป็นกระดูกมีสีดุจสีนกพิราบ การเซ่นสรวงมีเถ้าถ่านเป็นที่สุดทานนี้คนเขลาบัญญัติไว้ คำที่คนบางพวกพูดว่ามีผลๆ ล้วนเป็นคำเปล่า คำเท็จคำเพ้อเจ้อ เพราะการแตกสลายไป ทั้งพาลทั้งบัณฑิตย่อมขาดสูญพินาศสิ้นหลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ ดังนี้”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ

พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจัาเป็นหลัก ....”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป

จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผลจริง ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผลจริง... เพราะการแตกสลายไป ทั้งพาลทั้งบัณฑิตย่อมขาดสูญพินาศสิ้น หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ ดังนี้ เมื่อเวทนามีอยู่ ... เมื่อสัญญามีอยู่ ... เมื่อสังขารทั้งหลายมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณมีอยู่ เพราะถือมั่นวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล ... เพราะการแตกสลาย ทั้งพาลทั้งบัณฑิตย่อมขาดสูญพินาศสิ้น หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ ดังนี้

{๔๒๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า,,

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล ... เพราะการแตกสลายไป ทั้งพาลทั้งบัณฑิตย่อมขาดสูญพินาศสิ้น หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ ดังนี้ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“เวทนา ... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล ... เพราะการแตกสลายไป ทั้งพาลทั้งบัณฑิตย่อมขาดสูญพินาศสิ้น หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ ดังนี้ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“แม้สิ่งที่บุคคลเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว ถึงแล้ว แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ สิ่งนั้นเที่ยงหรือไม่เที่ยงเล่า”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชา

แล้วไม่มีผล .... เพราะการแตกสลายไป ทั้งพาลทั้งบัณฑิตย่อมขาดสูญพินาศสิ้น หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ 'ดังนี้ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลอริยสาวกละความสงสัยในฐานะ ๖

เหล่านี้ได้ ชื่อว่าเป็นอันละความสงสัยแม้ในทุกข์ แม้ในทุกขสมุทัย แม้ในทุกขนิโรธ แม้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เมื่อนั้นอริยสาวกนี้เราเรียกว่าเป็นโสดาบัน ผู้มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้า”

๖. กโรโตสูตร

ว่าด้วยเหตุเกิดอกิริยทิฏฐิ

{๔๒๗} [๒๑๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ

มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เมื่อบุคคลทำเอง ใช้ให้ผู้อื่นทำ ตัดเอง ใช้ให้ผู้อื่นตัด เบียดเบียนเอง ใช้ผู้อื่นให้เบียดเบียน ทำเขาให้เศร้าโศกเอง ใช้ผู้อื่นทำเขาให้เศร้าโศก ทำเขาให้ลำบากเอง ใช้ผู้อื่นทำเขาให้ลำบาก ดิ้นรนเอง ทำเขาให้ดิ้นรน ฆ่าสัตว์

ลักทรัพย์ ตัดช่องย่องเบา ปล้นไม่ให้เหลือ ทำโจรกรรมในเรือนหลังเดียวซุ่มอยู่ที่ทางเปลี่ยว เป็นชู้ภรรยาเขา พูดเท็จ ผู้ทำไม่ชื่อว่าทำบาป แม้หากผู้ใดจะใช้จักรซื่งมีคมรอบตัวคมเหมือนมีดโกนสังหารเหล่าสัตว์ในปฐพีนี้ทำให้เป็นลานเนื้อ ให้เป็นกองเนื้ออันเดียวอัน บาปที่มีการทำเช่นนั้นเป็นเหตุก็ย่อมไม่มีแก่เขา ไม่มีบาปมาถึงเขา แม้หากบุคคลจะไปยังฝั่งขวาแห่งแม่นั้าคงคาฆ่าเอง ใช้ให้ผู้อื่นฆ่า ตัดเอง ใช้ให้ผู้อื่นตัด เบียดเบียนเอง ใช้ให้ผู้อื่นเบียดเบียน บาปที่มีการทำเช่นนั้นเป็นเหตุก็ย่อมไม่มีแก่เขา ไม่มีบาปมาถึงเขาแม้หากบุคคลจะไปยังฝั่งช้ายแห่งแม่น้ำคงคา ให้เอง ใช้ให้ผู้อื่นให้ บูชาเอง