๔. โนจเมสิยาสูตร เล่ม ๑๗

“แม้สิ่งที่บุคคลเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว ถึงแล้ว แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ สิ่งนั้นเที่ยงหรือไม่เที่ยงเล่า”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ตนก็อันนั้น โลกก็อันนั้น เรานั้นละโลกไปแล้ว จักเป็นผู้เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง มีความไม่แปรผันไปเป็นธรรมดา’ ดังนี้ได้หรือ”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลอริยสาวกละความสงสัยในฐานะ ๖

เหล่านี้ได้ ชื่อว่าเป็นอันละความสงสัยแม้ในทุกข์ แม้ในทุกขสมุทัย แม้ในทุกขนิโรธ แม้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เมื่อนั้นอริยสาวกนี้เราเรียกว่าเป็นโสดาบัน ผู้มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้า”

๔. โนจเมสิยาสูตร

ว่าด้วยเหตุเกิดนัตถิกทิฏฐิ

{๔๒๓} [๒๐๙]เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ

มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เราไม่พึง มีและบริขารของเราก็ไม่พึงมีเราจักไม่มีและบริขารของเราก็จักไม่มี’ ดังนี้”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ

พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะ

ถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เราไม่พึงมีและบริขารของเราก็ไม่พึงมี เราจักไม่มีและบริขารของเราก็จักไม่มี’ ดังนี้ เมื่อเวทนามีอยู่ ... เมื่อสัญญามีอยู่ ... เมื่อสังขารมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณมีอยู่ เพราะถือมั่นวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เราไม่พึงมีและบริขารของเราก็ไม่พึงมี เราจักไม่มีและบริขารของเราก็จักไม่มี’ ดังนี้

{๔๒๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า‘เราไม่พึงมีและบริขารของเราก็ไม่พึงมี เราจักไม่มีและบริขารของเราก็จักไม่มี’ ดังนี้ได้หรือ”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เราไม่พึงมีและบริขารของเราก็ไม่พึงมี เราจักไม่มีและบริขารของเราก็จักไม่มี’ ดังนี้ได้หรือ”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“แม้สิ่งที่บุคคลเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว ถึงแล้ว แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ สิ่งนั้นเที่ยงหรือไม่เที่ยงเล่า,,

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เราไม่พึงมีและบริขารของเราก็ไม่พึงมี เราจักไม่มีและบริขารของเราก็จักไม่มี’ ดังนี้ได้หรือ”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลอริยสาวกละความสงสัยในฐานะ ๖

เหล่านี้ได้ ชื่อว่าเป็นอันละความสงสัยแม้ในทุกข์ แม้ในทุกขสมุทัย แม้ในทุกขนิโรธ แม้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เมื่อนั้นอริยสาวกนี้เราเรียกว่าเป็นโสดาบัน ผู้มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้จะตรัสรู้ในเบื้องหน้า”

๕. นัตถิทินนสูฅร

ว่าด้วยเหตุเกิดนัตถิกทิฏฐิ

{๔๒๕} [๒๑๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า '“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ

มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผลจริง ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผลจริง การเซ่นสรวงไม่มีผลจริง ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีหรือทำชั่วไม่มีจริง โลกนี้ไม่มีจริง โลกหน้าไม่มีจริง มารดาบิดาไม่มีคุณจริง โอปปาติกสัตว์ไม่มีจริง สมณพราหมณ์ผู้ดำเนินชอบปฏิบัติ