๔. ปริญเญยยสูตร เล่ม ๑๗

{๒๘๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สักกายนิโรธเป็นไฉน คือ ความคลายกำหนัด และความดับโดยไม่เหลือ ความสละ ความสลัดทิ้ง ความปล่อยวาง ความไม่อาลัยตัณหานั้นนั่นแหละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าสักกายนิโรธ{๒๘๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สักกายนิโรธคามินีปฏิปทาเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ ๑ ... สัมมาสมาธิ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าสักกายนิโรธคามินีปฏิปทา”

๔. ปริญเญยยสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ควรกำหนดรู้

{๒๘๙} [๑๐๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่ควรกำหนดรู้ ความกำหนดรู้ และบุคคลผู้กำหนดรู้แล้วแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง

{๒๙๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่ควรกำหนดรู้เป็นไฉน คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเป็นธรรมที่ควรกำหนดรู้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าธรรมที่ควรกำหนดรู้{๒๙๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความกำหนดรู้เป็นไฉน คือ ความสิ้นไปแห่งราคะ ความสิ้นไปแห่งโทสะ ความสิ้นไปแห่งโมหะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าความกำหนดรู้{๒๙๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้กำหนดรู้แล้วเป็นไฉน คือ บุคคลผู้กำหนดรู้แล้วควรจะกล่าวได้ว่า ‘พระอรหันต์’ ได้แก่ท่านผู้มีชื่ออย่างนี้ มีโคตรอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าบุคคลผู้กำหนดรู้แล้ว”

๕. สมณสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่ควรและผู้ควรยกย่องว่าเป็นสมณพราหมณ์

{๒๙๓} [๑๐๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปาทานขันธ์มี ๕ เหล่านี้ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑...อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้ประจักษ์คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้{๒๙๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง รู้ประจักษ์คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแล สมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๖. ทุติยสมณสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่ควรและผู้ควรยกย่องว่าเป็นสมณพราหมณ์ สูตรที่ ๒

{๒๙๕} [๑๐๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปาทานขันธ์มี ๕ เหล่านี้ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ ...