๒. ทุกขสูตร เล่ม ๑๗

{๒๗๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ส่วนคือสักกายนิโรธคามินีปฏิปทาเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ๑ สัมมาสังกัปปะ ความดำริชอบ ๑ สัมมาวาจา การเจรจาชอบ ๑ สัมมากัมมันตะ การงานชอบ ๑ สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีพชอบ ๑ สัมมาวายามะ ความพยายามชอบ ๑ สัมมาสติ การระลึกชอบ ๑ สัมมาสมาธิ การตั้งใจชอบ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าส่วนคือสักกายนิโรธคามินีปฏิปทาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนมี ๔ อย่างนี้แล”

๒. ทุกขสูตร

ว่าด้วยอริยสัจ ๔ มีทุกข์เป็นต้น

{๒๗๙} [๑๐๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงทุกข์ ทุกขสมุทัย ทุกขนิโรธ และทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง

{๒๘๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกข์เป็นไฉน คำว่า ‘ทุกข์’ นั้นควรจะกล่าวได้ว่า ‘อุปาทานขันธ์ ๕’ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ อุปาทานขันธ์คือเวทนา ๑ อุปาทานขันธ์คือสัญญา ๑ อุปาทานขันธ์คือสังขาร ๑ อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าทุกข์

{๒๘๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขสมุทัยเป็นไฉน คือ ตัณหาอันทำให้เกิดในภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจ มีความเพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้นๆ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าทุกขสมุทัย

{๒๘๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขนิโรธเป็นไฉน คือ ความคลายกำหนัดและความดับโดยไม่เหลือ ความสละ ความสลัดทิ้ง ความปล่อยวาง ความไม่อาลัยตัณหานั้นนั่นแหละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าทุกขนิโรธ

{๒๘๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ๑ สัมมาสังกัปปะ ความดำริชอบ ๑ สัมมาวาจา การเจรจาชอบ ๑ สัมมากัมมันตะ การงานชอบ ๑ สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีพชอบ ๑ สัมมาวายามะ ความพยายามชอบ ๑ สัมมาสติ การระลึกชอบ ๑ สัมมาสมาธิ การตั้งใจชอบ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๓. สักกายสูตร

ว่าด้วยสักกายะตามแนวอริยสัจธรรม

{๒๘๔} [๑๐๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงสักกายะ สักกายสมุทัย สักกายนิโรธ และสักกายนิโรธคามินีปฏิปทาแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง

{๒๘๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สักกายะเป็นไฉน คำว่า ‘สักกายะ’ นั้นควรจะกล่าวได้ว่า ‘อุปาทานขันธ์ ๕’ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ ... อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สักกายะ

{๒๘๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สักกายสมุทัยเป็นไฉน คือ ตัณหาอันทำให้เกิดในภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจ มีความเพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้นๆ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าสักกายสมุทัย