๔. อัสสาทสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๗

วิชชา วิชชา’ ดังนี้ วิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ในพระธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งรูปอันมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดาว่า ‘รูปมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริง ซึ่งรูปอันมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดาว่า ‘รูปมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งรูปอันมีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดาว่า ‘รูปมีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเวทนา... ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งสัญญา... ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งสังขาร... ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งวิญญาณอันมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดาว่า ‘วิญญาณมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งวิญญาณอันมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดาว่า ‘วิญญาณมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งวิญญาณอันมีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดาว่า ‘วิญญาณมีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้เรียกว่า ‘วิชชา’ และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล”

๔. อัสสาทสูตร

ว่าด้วยความหมายของอวิชชา

{๓๒๔} [๑๒๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครพาราณสี

ท่านพระมหาโกฏฐิตะนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า “ดูก่อนท่านพระสารีบุตร มีคำที่กล่าวกันว่า ‘อวิชชา อวิชชา’ ดังนี้ อวิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งเวทนา... แห่งสัญญา... แห่งสังขาร... แห่งวิญญาณ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้เรียกว่า ‘อวิชชา’ และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล”

๕. ทุติยอัสสาทสูตร

ว่าด้วยความหมายของวิชชา

{๓๒๕} [๑๓๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครพาราณสี

ท่านพระมหาโกฏฐิตะนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า “ดูก่อนท่านพระสารีบุตร มีคำที่กล่าวกันว่า ‘วิชชา วิชชา’ ดังนี้ วิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ในพระธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งเวทนา... แห่งสัญญา... แห่งสังขาร... แห่งวิญญาณ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้เรียกว่า ‘วิชชา’ และบุคคลเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล”

๖. สมุทยธัมมสูตร

ว่าด้วยความหมายของอวิชชา

{๓๒๖} [๑๓๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครพาราณสี