๖. สีหสูตร เล่ม ๑๗

๕. ทุติยอรหันตสูตร

ว่าด้วยลักษณะพระอรหันต์ สูตรที่ ๒

{๑๕๔} [๗๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปไม่เที่ยง … เวทนาไม่เที่ยง ... สัญญาไม่เที่ยง ... สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ... วิญญาณไม่เที่ยง สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งนั้นควรเห็นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในรูป ทั้งในเวทนา ทั้งในสัญญา ทั้งในสังขารทั้งหลาย ทั้งในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้เลิศ เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในโลก ตลอดถึงสัตตาวาสและภวัคคภพ”

๖. สีหสูตร

ว่าด้วยอุปมาพระพุทธเจ้ากับพญาราชสีห์

{๑๕๕} [๗๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญาสีหมฤคราชย่อมออกจากที่อาศัยในเวลาเย็น ครั้นออกจากที่อาศัยแล้ว

ก็เหยียดกาย ครั้นแล้วก็เหลียวแลดูทิศทั้ง ๔ โดยรอบ แล้วบันลือสีหนาท ๓ ครั้ง บันลือแล้วจึงออกเดินไปหากิน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกสัตว์ดิรัจฉานทุกหมู่เหล่าได้ยินเสียงพญาสีหมฤคราชบันลือสีหนาทอยู่ โดยมากย่อมถึงความกลัว ความตกใจ และความสะดุ้ง จำพวกที่อาศัยโพรงอยู่ก็วิ่งเข้าโพรง จำพวกที่อาศัยนํ้าอยู่ก็ดำนํ้าไป จำพวกที่อาศัยป่าอยู่ก็เตลิดเข้าป่า จำพวกปักษีก็บินหนีขึ้นท้องฟ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถึงพญาช้างทั้งหลายของพระมหากษัตริย์ซึ่งถูกผูกไว้ด้วยเครื่องผูกคือเชือกหนังที่มั่นคงในคามนิคมและราชธานี ก็ยังสลัดทำลายเครื่องผูกเหล่านั้นจนขาด กลัวจนมูตรคูถไหล หนีเตลิดไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญาสีหมฤคราช มีมหิทธิศักดานุภาพยิ่งใหญ่กว่าสัตว์ดิรัจฉานทั้งหลายเช่นนี้แล{๑๕๖} อย่างนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษ

ที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ผู้เบิกบานแล้ว จำแนกธรรม เสด็จอุบัติขึ้นในโลก ตถาคตนั้นย่อมแสดงธรรมว่า ‘รูป

เป็นดังนี้ เหตุเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นดังนี้ ความดับแห่งรูปเป็นดังนี้ เวทนาเป็นดังนี้ … สัญญาเป็นดังนี้ ... สังขารทั้งหลายเป็นดังนี้ … วิญญาณเป็นดังนี้ เหตุ

เกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นดังนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้เทวดาทั้งหลายที่มีอายุยืน มีรัศมี มากด้วยความสุข ซึ่งดำรงอยู่ได้นานในวิมานสูง ได้สดับธรรมเทศนาของตถาคตแล้ว โดยมากต่างก็ถึงความกลัว ความสังเวช ความสะดุ้ง พร้อมกล่าวว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่าพวกเราเป็นผู้ไม่เที่ยงแท้ แต่เข้าใจกันว่าเป็นผู้เที่ยงแท้ พวกเราเป็นผู้ไม่ยั่งยืนเลย แต่เข้าใจกันว่าเป็นผู้ยั่งยืน พวกเราเป็นผู้ไม่แน่นอนเลย แต่เข้าใจกันว่าเป็นผู้แน่นอน ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่าถึงพวกเราก็เป็นผู้ไม่เที่ยงแท้ ไม่ยั่งยืน ไม่แน่นอน เป็นผู้นับเนื่องแล้วในสักกายะคือ เบญจขันธ์’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีมหิทธิศักดานุภาพยิ่งใหญ่กว่าโลกกับทั้งเทวโลกเช่นนี้แล”พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้วจึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

{๑๕๗} เมื่อใด พระพุทธเจ้าผู้เป็นศาสดา ผู้หาบุคคลเปรียบ

มิได้ ตรัสรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งแล้ว ทรงประกาศธรรมจักร

แก่โลกกับทั้งเทวโลก

คือ ความเกิดแห่งสักกายะ ความดับแห่งสักกายะ และ

อริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ อันให้ถึงความสงบทุกข์

เมื่อนั้น เทวดาทั้งหลายถึงจะเป็นผู้มีอายุยืน มีรัศมี

มียศ ก็ยังกลัว ถึงความสะดุ้ง เหมือนหมู่มฤคสะดุ้งกลัว

ราชสีห์ฉะนั้น

เพราะได้สดับถ้อยคำของพระอรหันต์ผู้หลุดพ้นผู้คงที่ว่า

‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่าพวกเราไม่เที่ยง ไม่ล่วงพ้น

สักกายะไปได้’ ดังนี้

๗. ขัชชนิยสูตร

ว่าด้วยสิ่งที่ถูกขันธ์ ๕ เคี้ยวกิน

{๑๕๘} [๗๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง เมื่อตามระลึก ย่อมตามระลึกถึงขันธ์ ที่เคยอยู่ในชาติก่อนได้เป็นอันมาก สมณะหรือพราหมณ์ทั้งปวงนั้นย่อมตามระลึกถึงอุปาทานขันธ์ ๕ หรือขันธ์ใดขันธ์หนึ่งบรรดาขันธ์เหล่านั้นได้ อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นไฉน คือย่อมตามระลึกถึงรูปได้ดังนี้ว่า ‘ในอดีตกาลเราเป็นผู้มีรูปอย่างนี้’

ย่อมตามระลึกถึงเวทนาได้ดังนี้ว่า ‘ในอดีตกาลเราเป็นผู้มีเวทนาอย่างนี้’ย่อมตามระลึกถึงสัญญาได้ดังนี้ว่า ‘ในอดีตกาลเราเป็นผู้มีสัญญาอย่างนี้’ย่อมตามระลึกถึงสังขารได้ดังนี้ว่า ‘ในอดีตกาลเราเป็นผู้มีสังขารอย่างนี้’ย่อมตามระลึกถึงวิญญาณได้ดังนี้ว่า ‘ในอดีตกาลเราเป็นผู้มีวิญญาณอย่างนี้’