๑๐. สังขารูปปัตติสูตร เล่ม ๑๔

๑๐. สังขารูปปัตติสูตร

ว่าด้วยการอุบัติของสังขาร

{๓๑๘} [๑๖๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงเรื่องการอุบัติของสังขารทั้งหลายแก่พวกเธอ พวกเธอจงฟังเรื่องนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า{๓๑๙} [๑๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วย ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า

‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งขัตติยมหาศาลเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพี่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น{๓๒๐} [๑๖๒] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งพราหมณมหาศาลเถิด’ ดังนี้ ...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งคฤหบดีมหาศาลเถิด’ ดังนี้

เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและ วิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น

{๓๒๑} [๑๖๓] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชมีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นจาตุมหาราชเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและ วิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น[๑๖๔] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ ...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นยามามีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ ...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นดุสิตมีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ ...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นนิมมานรดีมีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ ...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดีมีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดีเถิด’ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพี่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพี่ออุบัติในฐานะนั้น{๓๒๒} [๑๖๕] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลายภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้พึงมาว่า ‘สหัสสพรหมมีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สหัสสพรหมย่อมน้อมจิตแผ่ไปได้ตลอด ๑’๐๐๐ โลกธาตุอยู่ แม้สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้วในชั้นสหัสสพรหมนั้นก็น้อมจิตแผ่ไปอยู่ได้ เปรียบเหมือนคนตาดีวางละหุ่งผลหนึ่งไว้บนมือแล้วย่อมพิจารณาดูได้ ฉันใด สหัสสพรหมก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ย่อมน้อมจิตแผ่ไปได้ตลอด

๑’๐๐๐ โลกธาตุอยู่ แม้สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้วในชั้นสหัสสพรหมนั้น ก็น้อมจิตแผ่ไปอยู่ได้ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งสหัสสพรหมเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น

{๓๒๓} [๑๖๖] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘ทวิสหัสสพรหม ...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘ติสหัสสพรหม …

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘จตุสหัสสพรหม ...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ปัญจสหัสสพรหมมีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปัญจสหัสสพรหมย่อมน้อมจิตแผ่ไปได้ตลอด ๕’๐๐๐ โลกธาตุอยู่ แม้สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้วในชั้นปัญจสหัสสพรหมนั้นก็น้อมจิตแผ่ไปอยู่ได้ เปรียบเหมือนคนตาดีวางละหุ่ง ๕ ผลไว้บนมือแล้ว ย่อมพิจารณาดูได้ ฉันใด ปัญจสหัสสพรหมก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ย่อมน้อมจิตแผ่ไปได้ตลอด ๕’๐๐๐ โลกธาตุอยู่ แม้สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้วในชั้นปัญจสหัสสพรหมนั้นก็น้อมจิตแผ่ไปอยู่ได้ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งปัญจสหัสสพรหมเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและ วิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น

{๓๒๔}[๑๖๗] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘ทสสหัสสหพรหมมีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทสสหัสสพรหมย่อมน้อมจิตแผ่ไปได้ตลอด ๑๐’๐๐๐ โลกธาตุอยู่ แม้สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้วในชั้นทสสหัสสพรหมนั้นก็น้อมจิตแผ่ไปอยู่ได้ เปรียบเหมือนแก้วไพฑูรย์งามโชติช่วงแปดเหลี่ยม อันเขาเจียระไนดีแล้ววางไว้บนผ้ากัมพลเหลือง ย่อมส่องแสงเรืองรองไพโรจน์ ฉันใด ทสสหัสสพรหมก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ย่อมน้อมจิตแผ่ไปได้ตลอด ๑๐’๐๐๐ โลกธาตุอยู่ แม้สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้วในชั้นทสสหัสสพรหมนั้นก็น้อมจิตแผ่ไปอยู่ได้ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า

‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งทสสหัสสพรหมเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอ เจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น{๓๒๕} [๑๖๘] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘สตสหัสสพรหมมีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สตสหัสสพรหมย่อมน้อมจิตแผ่ไปได้ตลอด ๑๐๐’๐๐๐ โลกธาตุอยู่ แม้สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้วในชั้นสตสหัสสพรหมนั้นก็น้อมจิตแผ่ไปอยู่ได้

เปรียบเหมือนแท่งทองชมพูนุทที่ผู้ฉลาดหลอมแล้วในเบ้าของลูกมือช่างทองผู้มีทักษะ วางไว้บนผ้ากัมพลเหลือง ย่อมส่องแสงเรืองรองไพโรจน์ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สตสหัสสพรหมก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ย่อมน้อมจิตแผ่ไปได้ตลอด ๑๐๐’๐๐๐ โลกธาตุอยู่ แม้สัตว์ทั้งหลายที่เกิดแล้วในชั้นสตสหัสสพรหมนั้นก็น้อมจิตแผ่ไปอยู่ได้ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งสตสหัสสพรหมเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนา และวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้

ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น

{๓๒๖} [๑๖๙] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นอาภามีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นอาภาเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้นยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นปริตตาภา ...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นอัปปมาณาภา...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นอาภัสสรามีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นอาภัสสราเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น{๓๒๗} [๑๗๐] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นสุภา…

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นปริตตสุภา…

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นอัปปมาณสุภา...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นสุภกิณหามีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นสุภกิณหาเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้น อันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น{๓๒๘} [๑๗๑] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นเวหัปผลา...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นอวิหา...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นอตัปปา...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นสุทัสสา...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นสุทัสสี...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาชั้นอกนิฏฐามีอายุยืน มีวรรณะ มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้

เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นอกนิฏฐาเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้น อันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น

{๓๒๙} [๑๗๒] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาผู้เข้าถึงอากาสานัญจายตนภพ มีอายุยืน ดำรงอยู่นาน มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาผู้เข้าถึงอากาสานัญจายตนภพเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น{๓๓๐} [๑๗๓] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยศรัทธา

ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาผู้เข้าถึงวิญญาณัญจานยตนภพ มีอายุยืน ดำรงอยู่นาน มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาผู้เข้าถึงวิญญาณัญจายตนภพเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น{๓๓๑} [๑๗๔] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาผู้เข้าถึงอากิญจัญญายตนภพมีอายุยืน ดำรงอยู่นาน มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า

‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาผู้เข้าถึงอากิญจัญญายตนภพเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิต นั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอได้ฟังมาว่า ‘เทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพ มีอายุยืน ดำรงอยู่นาน มากด้วยความสุข’ เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น{๓๓๒} [๑๗๕] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา

ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราพึงบรรลุเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ ดังนี้ เธอก็บรรลุเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้ย่อมไม่เกิดในที่ไหน ๆ”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ สังขารูปปัตติสูตรที่ ๑๐

จบ อนุปทวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อนุปทสูตร ๒. ฉวิโสธนสูตร

๓. สัปปุริสสูตร ๔. เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร

๕. พหุธาตุกสูตร ๖. อิสิคิลิสูตร

๗. มหาจัตตารีสกสูตร ๘. อานาปานัสสติสูตร

๙. กายคตาสติสูตร ๑๐. สังขารูปปัตติสูตร

๓. สุญญตวรรค

หมวดว่าด้วยสุญญตาวิหารธรรม

๑. จูฬสูญญตสูตร

ว่าด้วยสุญญตาสมาบัติ สูตรเล็ก

{๓๓๓} [๑๗๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปราสาทของนางวิสาขามิคารมารดา ในปุพพาราม ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ สักยนิคมชื่อนครกะ ในแคว้นสักกะ ณ ที่นั้น ข้าพระองค์ได้สดับได้รับพระดำรัสนี้มาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ดูก่อนอานนท์ บัดนี้ส่วนใหญ่เราอยู่ด้วยสุญญตาวิหารธรรม’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ข้าพระองค์ได้สดับมาดีแล้ว รับมาดีแล้ว ใส่ใจดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้วหรือ”{๓๓๔} พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า “ดูก่อนอานนท์ แน่นอน ข้อนั้นเธอสดับมาดีแล้ว รับมาดีแล้ว ใส่ใจดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว ดูก่อนอานนท์ ทั้งเมื่อก่อนและบัดนี้ ส่วนใหญ่เราก็อยู่ด้วยสุญญตาวิหารธรรม

ดูก่อนอานนท์เปรียบเหมือนปราสาทของมิคารมารดาหลังนี้ว่างเปล่าจากช้าง โค ม้า และลา ว่างเปล่าจากทองและเงิน ว่างเปล่าจากการชุมนุมของสตรีและบุรุษ มีไม่ว่างอยู่อย่างเดียวก็คือเฉพาะภิกษุสงฆ์เท่านั้น