๙. กายคตาสติสูตร เล่ม ๑๔

ย่อมเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์...

ย่อมเจริญวิริยสัมโพชฌงค์..

ย่อมเจริญปีติสัมโพชฌงค์...

ย่อมเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์...

ย่อมเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์...

ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธอันน้อมไปเพื่อความปล่อยวางดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ ที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมทำให้วิชชาและวิมุตติบริบูรณ์ได้”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ อานาปานัสสติสูตรที่ ๘

๙. กายคตาสติสูตร

ว่าด้วยการเจริญกายคตาสติ

{๒๙๒} [๑๕๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุมากรูปกลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารแล้ว นั่งชุมนุมกันอยู่ในอุปัฏฐานศาลา เกิดข้อสนทนากันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย น่าอัศจรรย์นัก น่าแปลกใจนัก ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นผู้ทรงรู้ทรง

เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสกายคตาสติที่ภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วว่ามีผลมาก มีอานิสงส์มาก” ข้อสนทนากันในระหว่างของภิกษุเหล่านั้นค้างอยู่เพียงเท่านี้แล

{๒๙๓} ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากสถานที่ทรงหลีกเร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลานั้น ครั้นแล้วได้ประทับนั่ง ณ อาสนะที่เขาปูลาดไว้ แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้พวกเธอนั่งชุมนุมสนทนาเรื่องอะไรกัน และพวกเธอสนทนาเรื่องอะไรค้างอยู่เล่า”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส พวกข้าพระองค์กลับจากบิณฑบาตภายหลังภัตตาหารแล้ว นั่งชุมนุมกันในอุปัฏฐานศาลา เกิดข้อสนทนากันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย น่าอัศจรรย์นัก น่าแปลกใจนัก ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ทรงเห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสกายคตาสติที่ภิกษุเจริญแล้วทำให้มากแล้วว่ามีผลมากมีอานิสงส์มาก’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อสนทนากันในระหว่างของพวกข้าพระองค์ได้ค้างอยู่เพียงเท่านี้ ก็พอดีพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาถึง”

วิธีเจริญกายคตาสติ

พิจารณาลมหายใจเข้าออก

{๒๙๔} [๑๕๔] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กายคตาสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้อยู่ในป่าก็ตาม อยู่ที่โคนไม้ก็ตาม อยู่ที่เรือนว่างก็ตาม นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก เมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราจักหายใจเข้ายาว’ เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราจักหายใจออกยาว’ เมื่อหายใจ เข้าสั้น ก็รู้ชัดว่า ‘เราจักหายใจเข้าสั้น’ เมื่อหายใจออกสั้น ก็รู้ชัดว่า ‘เราจัก

หายใจออกสั้น’ ย่อมสำเหนียกว่า ‘เราจักรู้แจ้งซึ่งกองลมทั้งปวง หายใจเข้า’ ย่อมสำเหนียกว่า ‘เราจักรู้แจ้งซึ่งกองลมทั้งปวง หายใจออก ย่อมสำเหนียกว่า ‘เราจักระงับกายสังขาร หายใจเข้า’ ย่อมสำเหนียกว่า ‘เราจักระงับกายสังขาร หายใจออก’ เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน อยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ

พิจารณาอิริยาบถ

{๒๙๕} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเดินอยู่ ก็รู้ชัดว่า ‘เราเดิน’ ยืน อยู่ ก็รู้ชัดว่า ‘เรายืน’ นั่งอยู่ ก็รู้ชัดว่า ‘เรานั่ง’ นอนอยู่ ก็รู้ชัดว่า ‘เรานอน’ หรือเธอดำรงกายไว้ด้วยอาการอย่างใด ๆ ก็รู้ชัดกายนั้นด้วยอาการอย่างนั้น ๆ เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ

พิจารณาสัมปชัญญะ

{๒๙๖} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมทำความรู้สึกตัวในการก้าวใน การถอย ในการแล ในการเหลียว ในการคู้เข้า ในการเหยียดออก ในการทรงผ้าสังฆาฏิ บาตร และจีวร ในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม ในการถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ ย่อมทำความรู้สึกตัว ในการเดิน การยืน การนั่งการหลับ การตื่น การพูด การนิ่ง เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ

พิจารณาสิ่งปฏิกูล

{๒๙๗}อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ เบื้องบนแต่ฝ่าเท้าขึ้นไป เบื้องต่ำแต่ปลายผมลงมา มีหนังเป็นที่สุดรอบ เต็มไปด้วยของไม่สะอาดมีประการต่าง ๆ ว่า ‘มีอยู่ในกายนี้ คือ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น นํ้าตา มันเหลว นํ้าลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไถ้มีปากสองข้าง เต็มด้วยธัญชาติต่างชนิด คือ ข้าวสาลี ข้าวเปลือก ถั่วเขียว ถั่วเหลือง งา ข้าวสาร บุรุษผู้มีตาดีแก้ไถ้นั้นออกแล้วพึงเห็นได้ว่า ‘นี้ข้าวสาลี นี้ข้าวเปลือก นี้ถั่วเขียว นี้ถั่วเหลือง นี้งา นี้ข้าวสาร’ ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ เบื้องบนแต่ฝ่าเท้าขึ้นไป เบื้องตํ่าแต่ปลายผมลงมา มีหนังเป็นที่สุดรอบ เต็มไปด้วยของไม่สะอาดมีประการต่าง ๆ ว่า ‘มีอยู่ในกายนี้ คือ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนี้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา มันเหลว น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร’ เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ

พิจารณาธาตุ ๔

{๒๙๘} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตามที่ตั้งอยู่ ตามที่ดำรงอยู่ โดยความเป็นธาตุว่า ‘มีอยู่ในกายนี้ คือ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนคนฆ่าโคหรือลูกมือของคนฆ่าโคผู้มีทักษะฆ่าโคแล้วแบ่งออกเป็นส่วน ๆ นั่งอยู่ที่ทางใหญ่สี่แยก ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละตามที่ตั้งอยู่ ตามที่ดำรงอยู่โดยความเป็นธาตุว่า ‘มีอยู่ในกายนี้ คือ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม’ เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละ ความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสดิ

พิจารณาซากศพ

{๒๙๙}อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหมือนกะว่าเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ตายแล้ววันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง ที่พองอืดมีสีเขียว น่าเกลียด มีนํ้าเหลืองไหลน่าเกลียด เธอจึงน้อมเข้ามาสู่กายนี้แหละว่า ‘ถึงร่างกายอันนี้เล่าก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา คงต้องเป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงความเป็นอย่างนี้ไปได้’ เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ{๓๐๐}

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหมือนกะว่าเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า อันฝูงกาจิกกินอยู่บ้าง ฝูงนกตะกรุมจิกกินอยู่บ้าง ฝูงแร้งจิกกินอยู่ บ้าง หมู่สุนัขกัดกินอยู่บ้าง หมู่สุนัขจิ้งจอกกัดกินอยู่บ้าง หมู่สัตว์เล็ก ๆ ชนิดต่าง ๆ กัดกินอยู่บ้าง เธอจึงน้อมเข้ามาสู่กายนี้แหละว่า ‘ถึงร่างกายอันนี้เล่าก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา คงต้องเป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงความเป็นอย่างนี้ไปได้’ เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิต

อันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ

{๓๐๑} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหมือนกะว่าเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ ในป่าช้า เป็นร่างกระดูก ยังมีเนี้อและเลือด ยังมีเส้นเอ็นผูกรัดอยู่ …

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหมือนกะว่าเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ ในป่าช้า เป็นร่างกระดูก ปราศจากเนื้อ แต่ยังเปื้อนเลือด ยังมีเส้นเอ็นผูกรัดอยู่ …

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหมือนกะว่าเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ ในป่าช้า เป็นร่างกระดูก ปราศจากเนื้อและเลือด ยังมีเส้นเอ็นผูกรัดอยู่ …

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหมือนกะว่าเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ ในป่าช้า คือ เป็นกระดูก ปราศจากเส้นเอ็นผูกรัดแล้ว กระจายไปในทิศน้อยใหญ่ คือ กระดูกมือไปทางหนึ่ง กระดูกเท้าไปทางหนึ่ง กระดูกข้อเท้า ไปทางหนึ่ง กระดูกแข้งไปทางหนึ่ง กระดูกขาไปทางหนึ่ง กระดูกสะเอวไปทางหนึ่ง กระดูกหลังไปทางหนึ่ง กระดูกสันหลังไปทางหนึ่ง กระดูกซี่โครงไปทางหนึ่ง กระดูกหน้าอกไปทางหนึ่ง กระดูกแขนไปทางหนึ่ง กระดูกไหล่ไปทางหนึ่ง กระดูกคอไปทางหนึ่ง กระดูกคางไปทางหนึ่ง กระดูกฟันไปทางหนึ่ง กะโหลกศีรษะไปทางหนึ่ง เธอจึงน้อมเข้ามาสู่กายนี้แหละว่า ‘ถึงร่างกายอันนี้เล่าก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา คงต้องเป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงความเป็นอย่างนี้ไปได้’ เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ{๓๐๒} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหมือนกะว่าเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า คือ เป็นกระดูกมีสีขาว เปรียบด้วยสีสังข์…

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหมือนกะว่าเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ ในป่าช้า คือ เป็นกระดูกกองกระจายอยู่แล้วเกินปีหนึ่งขึ้นไป ...

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหมือนกะว่าเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ ในป่าช้า คือ กระดูกผุเป็นจุณแล้ว เธอจึงน้อมเข้ามาสู่กายนี้แหละว่า ‘ถึงร่างกายอันนี้เล่าก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา คงต้องเป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงความเป็นอย่างนี้ไปได้’ เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้น ย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ

เจริญฌาน ๔

{๓๐๓} [๑๕๕] อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ เธอทำกายนี้แหละให้ชุ่มชื่น ซาบซ่าน เต็มอิ่ม เบาสบายด้วยปีติ และสุขอันเกิดแต่วิเวก ไม่มีส่วนไหนแห่งสรรพางคกายของเธอที่ปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกจะไม่ถูกต้อง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพนักงานสรงสนานหรือลูกมือพนักงานสรงสนานผู้ชำนาญเกลี่ยผงแป้งที่ใช้ในการอาบนํ้าลงในภาชนะสำริดแล้วประพรมน้ำไว้จนเปียกทั่ว ผงแป้งนั้นก็จะถูกยางซึมไปจับติดกันทั่วทั้งหมด ย่อมไม่กระจายออก ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นแล ย่อมทำกายนี้แหละให้ชุ่มชื่น ซาบซ่าน เต็มอิ่ม เบาสบายด้วยปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ ไม่มีส่วนไหนแห่งสรรพางคกายของเธอที่ปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกจะไม่ถูกต้อง เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้น ย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ

{๓๐๔} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเข้าทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ เธอทำกายนี้แหละให้ชุ่มชื่น ซาบซ่าน เต็มอิ่มเบาสบายด้วยปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิ ไม่มีส่วนไหนแห่งสรรพางคกายของเธอที่ปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิจะไม่ถูกต้อง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนห้วงนํ้าลึกมีนํ้าพุขึ้น ไม่มีทางที่นํ้าจะไหลไปมาได้ทั้งด้านตะวันออก ด้านตะวันตก ด้านเหนือ ด้านใต้ ถึงฝนจะไม่หลั่งสายน้ำลงมาตามฤดูกาล แต่กระแสนํ้าเย็นก็พุขึ้นจากห้วงนํ้านั้นแล้วจะพึงทำห้วงนํ้านั้นแหละให้เอิบอาบซาบซ่าน

เต็มอิ่มด้วยน้ำเย็น ไม่มีส่วนไหนแห่งห้วงนํ้านั้นทั้งหมดที่นํ้าเย็นจะไม่ถูกต้อง ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นแล ย่อมทำกายนี้แหละให้ชุ่มชื่น ซาบซ่านเต็มอิ่ม เบาสบายด้วยปีติและสุขเกิดแต่สมาธิ ไม่มีส่วนไหนแห่งสรรพางคกายของเธอที่ปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิจะไม่ถูกต้อง เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นไปภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ{๓๐๕} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุมีอุเบกขา

มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป เข้าตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้อยู่ เธอทำกายนี้แหละให้ชุ่มชื่น ซาบซ่าน เต็มอิ่ม เบาสบายด้วยสุขอันปราศจากปีติ ไม่มีส่วนไหนแห่งสรรพางคกายของเธอที่สุขอันปราศจากปีติจะไม่ถูกต้อง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในกอบัวขาบ ในกอบัวหลวง หรือในกอบัวขาว ดอกบัวขาบ ดอกบัวหลวง หรือดอกบัวขาวบางเหล่าซึ่งเกิดในนํ้า เจริญในนํ้า ยังไม่พ้นนํ้า จมอยู่ในนํ้า มีน้ำหล่อเลี้ยงไว้ ย่อมเอิบอาบ ซาบซ่าน เต็มอิ่มด้วยน้ำเย็นตลอดยอดถึงเหง้า ไม่มีส่วนไหนแห่งดอกบัวขาบ ดอกบัวหลวง

หรือดอกบัวขาวที่นํ้าเย็นจะไม่ถูกต้อง ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นแล ย่อมทำกายนี้แหละให้ชุ่มชื่น ซาบซ่าน เต็มอิ่ม เบาสบายด้วยสุขอันปราศจากปีติ ไม่มีส่วนไหนแห่งสรรพางคกายของเธอที่สุขอันปราศจากปีติจะไม่ถูกต้อง เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้ เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ

{๓๐๖} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเข้าจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์และโสมนัสโทมนัสซึ่งดับไปก่อนแล้วอยู่ ไม่มีส่วนไหนแห่งสรรพางคกายของเธอที่ใจอันบริสุทธิ์ผ่องแผ้ว จะไม่ถูกต้อง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนคนนั่งคลุมโปงด้วยผ้าขาวอยู่ ไม่มีส่วนไหนแห่งร่างกายของเขาที่ผ้าขาวจะคลุมไม่ถูก ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นแล นั่งเข้าฌานแผ่ไปทั่วกายนี้แลด้วยใจอันบริสุทธิ์ผ่องแผ้ว ไม่มีส่วนไหนแห่งสรรพางคกายของเธอที่ใจอันบริสุทธิ์ผ่องแผ้วจะไม่ถูกต้อง เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริสับสนที่อาศัยเรือนเสียได้

เพราะละความดำริสับสนนั้นได้ จิตอันเป็นภายในเท่านั้นย่อมมั่นคงแนบแน่น มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลายแม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ{๓๐๗} [๑๕๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว กุศลธรรมอันเป็นส่วนแห่งวิชชาอย่างใดอย่างหนึ่งก็รวมอยู่ข้างในภาวนาของภิกษุนั้นเอง เปรียบเหมือนมหาสมุทรอันผู้ใดผู้หนึ่งนึกถึง แม่นํ้าน้อยที่ไหลมาสู่สมุทรสายใดสายหนึ่งก็รวมอยู่ภายในความนึกถึงของผู้นั้นด้วย ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว กุศลธรรมอันเป็นส่วนแห่งวิชชาอย่างใดอย่างหนึ่งก็รวมอยู่ข้างในภาวนาของภิกษุนั้นเอง

ผู้ไม่เจริญกายคตาสติ มารจะได้ช่อง

{๓๐๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามไม่เจริญแล้ว ไม่ทำให้มากแล้ว สำหรับภิกษุรูปนั้น มารย่อมได้ช่องทาง ย่อมได้โอกาสเกิด เปรียบเหมือนบุรุษเหวี่ยงก้อนศิลาที่หนักลงไปที่กองดินเปียก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ก้อนศิลาที่หนักนั้นจะพึงจมในกองดินเปียกนั้นได้ไหมเล่า”ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “จมได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามไม่เจริญแล้ว ไม่ทำให้มากแล้ว สำหรับภิกษุรูปนั้น มารย่อมได้ช่องทาง ย่อมได้โอกาสเกิด

{๓๐๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีไม้แห้งเปราะ ขณะนั้นมีบุรุษมาถือเอาไม้แห้งนั้นทำเป็นไม้สีไฟด้วยตั้งใจว่า ‘จักทำให้เกิดไฟ จักก่อไฟ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นจะเอาไม้แห้งเปราะนั้นทำเป็นไม้สีไฟแล้วสีกันไป ทำให้เกิดไฟ ก่อไฟได้ไหมเล่า”“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามไม่เจริญแล้วไม่ทำให้มากแล้ว สำหรับภิกษุรูปนั้น มารย่อมได้ช่องทางย่อมได้โอกาสเกิด

{๓๑๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อนํ้าว่างเปล่าเขาตั้งไว้บนเครื่องรอง ขณะนั้นมีบุรุษมาถือเอาหม้อนํ้านั้นทำเป็นเครื่องตักนํ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นจะพึงตักนํ้าได้ไหมเล่า”

“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามไม่เจริญแล้ว ไม่ทำให้มากแล้ว สำหรับภิกษุรูปนั้น มารย่อมได้ช่องทาง ย่อมได้โอกาสเกิด

ผู้เจริญกายคตาสติ มารไม่ได้ช่อง

{๓๑๑} [๑๕๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว สำหรับภิกษุรูปนั้น มารย่อมไม่ได้ช่องทาง ย่อมไม่ได้โอกาสเกิด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษโยนกลุ่มด้ายเบา ๆ ลงบนแผ่นกระดานเรียบที่ทำด้วยไม้แก่นล้วน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน กลุ่มด้ายเล็ก ๆ นั้นจะพึงทะลุเป็นช่องบนกระดานที่ทำด้วยไม้แก่นล้วนได้ไหมเล่า”“ไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามเจริญแล้วทำให้มากแล้ว สำหรับภิกษุรูปนั้น มารย่อมไม่ได้ช่องทาง ย่อมไม่ได้โอกาสเกิด

{๓๑๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไม้สดมียาง ขณะนั้นมีบุรุษมาถือไม้สดนั้นทำเป็นไม้สีไฟด้วยตั้งใจว่า ‘จักทำให้เกิดไฟ จักก่อไฟ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นถือเอาไม้สดมียางนั้น ทำเป็นไม้สีไฟแล้วสีกันไป จะพึงทำให้เกิดไฟก่อไฟได้ไหมเล่า”“ไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามเจริญแล้วทำให้มากแล้ว สำหรับภิกษุรูปนั้น มารย่อมไม่ได้ช่องทาง ย่อมไม่ได้โอกาสเกิด

{๓๑๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อนํ้ามีนํ้าเต็มเปี่ยมเสมอขอบปาก พอที่กาจะดื่มกินได้ เขาตั้งไว้บนเครื่องรอง ขณะนั้นมีบุรุษมาถือเอาหม้อนํ้า

นั้นเป็นเครื่องตักนํ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นจะพึงตักน้ำได้ไหมเล่า”

“ไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามเจริญแล้วทำให้มากแล้ว สำหรับภิกษุรูปนั้น มารย่อมไม่ได้ช่องทาง ย่อมไม่ได้โอกาสเกิด

เปรียบเทียบผู้เจริญกายคตาสติเหมือนหม้อนํ้าที่เต็มเปี่ยม

{๓๑๔} [๑๕๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุรูปนั้นย่อมบรรลุถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง ซึ่งเธอน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งนั้น ๆ ได้ในเมื่อมีสติเป็นเหตุดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อนํ้าที่มีนํ้าเต็มเปี่ยมเสมอขอบปากพอที่กาจะดื่มกินได้ เขาตั้งไว้บนเครื่องรอง บุรุษผู้แข็งแรงพึงเขย่าหม้อน้ำนั้นโดยวิธีใด ๆ น้ำนั้นจะพึงไหลมาโดยวิธีนั้น ๆ ได้ไหมเล่า”“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุรูปนั้นย่อมบรรลุถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง ซึ่งเธอน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งนั้น ๆ ได้ ในเมื่อมีสติเป็นเหตุ

เปรียบเทียบผู้เจริญกายคตาสติเหมือนสระโบกขรณี

{๓๑๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสระโบกขรณีสี่เหลี่ยมในพื้นที่ที่ราบ เขาพูนคันไว้มีนํ้าเต็มเปี่ยมเสมอขอบปากพอที่กาจะดื่มกินได้ บุรุษผู้แข็งแรงเจาะคันสระโบกขรณีนั้นโดยวิธีใด ๆ นํ้านั้นจะพึงไหลมาโดยวิธีนั้น ๆ ได้ไหมเล่า”“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุรูปใดก็ตามเจริญแล้วทำให้มากแล้ว ภิกษุรูปนั้นย่อมบรรลุถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง ซึ่งเธอน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งนั้น ๆ ได้ ในเมื่อมีสติเป็นเหตุ

เปรียบเทียบผู้เจริญกายคตาสติเหมือนสารถีขับรถ

{๓๑๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนรถม้าอาชาไนยซึ่งเทียมม้าที่ได้รับการฝึกมาดีแล้ว มีแส้เสียบไว้เสร็จ จอดอยู่ที่ทางใหญ่สี่แยกในพื้นที่เรียบ นายสารถีฝึกม้าผู้มีทักษะระดับครูฝึกขึ้นรถนั้นแล้ว เพียงจับสายบังเหียนด้วยมือซ้ายจับแส้ด้วยมือขวาแล้วก็ขับรถนั้นให้ตรงไปหรือให้เลี้ยวกลับได้ตามความปรารถนา ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กายคตาสติอันภิกษุใดก็ตาม เจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นย่อมบรรลุถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง ซึ่งเธอน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งนั้น ๆ ได้ ในเมื่อมีสติเป็นเหตุ

อานิสงส์การเจริญกายคตาสติ ๑๐ ประการ

{๓๑๗} [๑๕๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุเสพแล้ว เจริญแล้วทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยานแล้ว ทำให้เป็นดุจที่ตั้งแล้ว ให้ดำรงอยู่เนือง ๆ แล้ว อบรมแล้ว ปรารภสม่ำเสมอดีแล้ว พึงหวังได้อานิสงส์ ๑๐ ประการนี้ คือ

๑. อดกลั้นต่อความไม่ยินดีและความยินดีได้ ไม่ถูกความ ไม่ยินดีครอบงำ ย่อมครอบงำความไม่ยินดีที่เกิดขึ้นแล้วได้

๒. อดกลั้นต่อภัยและความหวาดกลัวได้ ไม่ถูกภัยและความ หวาดกลัวครอบงำ ย่อมครอบงำความหวาดกลัวที่เกิดขึ้นได้

๓. เป็นผู้อดทนต่อเย็น ร้อน หิว กระหาย เป็นผู้มีปกติทนทาน ต่อสัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด สัตว์เลื้อยคลาน ต่อ

คำกล่าวที่เขากล่าวร้ายอันมาแล้วไม่ดี ต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันกล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่เป็นที่ยินดี ไม่เป็นที่พอใจ อันอาจผลาญชีวิตได้

๔. เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา โดยไม่ยากไม่ลำบาก

๕. ย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายประการ คือ คนเดียวทำให้เป็นหลายคนก็ได้ หลายคนทำให้เป็นคนเดียวก็ได้ จะปรากฏตัวหรือหายตัวทะลุฝา ทะลุกำแพง ทะลุภูเขาไปได้ไม่ติดขัดเหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นดำลงในแผ่นดินเหมือนในนํ้าก็ได้ เดินบนนํ้าไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ นั่งขัดสมาธิเหาะไปในอากาศเหมือนสกุณปักษีก็ได้ ใช้ฝ่ามือลูบคลำดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปตลอดถึงพรหมโลกก็ได้๖. ย่อมได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ได้ ด้วยทิพยโสตธาตุอันบริสุทธิ์ล่วงโสตวิสัยของมนุษย์

๗. ย่อมกำหนดรู้ใจของสัตว์อื่น ของบุคคลอื่นได้ด้วยใจ คือ จิตมีราคะก็รู้ว่าจิตมีราคะ หรือจิตปราศจากราคะก็รู้ว่าจิตปราศจากราคะ จิตมีโทสะก็รู้ว่าจิตมีโทสะ หรือจิตปราศจากโทสะก็รู้ว่าจิตปราศจากโทสะ จิตมีโมหะก็รู้ว่าจิตมีโมหะ หรือจิตปราศจากโมหะก็รู้ว่าจิตปราศจากโมหะ จิตหดหู่ก็รู้ว่าจิตหดหู่ หรือจิตฟุ้งซ่านก็รู้ว่าจิตฟุ้งซ่าน จิตเป็นมหัคคตะ

ก็รู้ว่าจิตเป็นมหัคคตะ หรือจิตไม่เป็นมหัคคตะก็รู้ว่าจิตไม่เป็นมหัคคตะ จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่าก็รู้ว่าจิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า หรือจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่าก็รู้ว่าจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า จิตเป็นสมาธิก็รู้ว่าจิตเป็นสมาธิ หรือจิตไม่เป็นสมาธิก็รู้ว่าจิตไม่เป็นสมาธิ จิตหลุดพ้นก็รู้ว่าจิตหลุดพ้น หรือจิตไม่หลุดพ้นก็รู้ว่าจิตไม่หลุดพ้น

๘. ย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติบ้าง ยี่สิบชาติบ้าง สามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้นเราได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพโน้นนั้นเราก็ได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพโน้นนั้นแล้ว จึงได้มาเกิดในภพนี้’ ย่อมระลึกชาติก่อน ได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการ (คือวรรณะเป็นต้น) พร้อมทั้งอุเทศ (คือชื่อและโคตร) ด้วยประการฉะนี้๙. ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้

เป็นไปตามกรรมได้ว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้หนอประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฎฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ หรือว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้น หลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ ด้วยประการฉะนี้๑๐. ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้

กายคตาสติอันภิกษุเสพแล้ว เจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยานแล้ว ทำให้เป็นดุจที่ตั้งแล้ว ให้ดำรงอยู่เนือง ๆ แล้ว อบรมแล้ว ปรารภสม่ำเสมอดีแล้ว พึงหวังได้อานิสงส์ ๑๐ ประการดังนี้แล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มิพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ กายคตาสติสูตรที่ ๙

๑๐. สังขารูปปัตติสูตร

ว่าด้วยการอุบัติของสังขาร

{๓๑๘} [๑๖๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงเรื่องการอุบัติของสังขารทั้งหลายแก่พวกเธอ พวกเธอจงฟังเรื่องนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า{๓๑๙} [๑๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วย ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า

‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งขัตติยมหาศาลเถิด’ ดังนี้ เธอจึงตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้น ความปรารถนาและวิหารธรรมเหล่านั้นอันเธอเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพี่อให้เธออุบัติในฐานะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้ ข้อปฏิบัตินี้ย่อมเป็นไปเพื่ออุบัติในฐานะนั้น{๓๒๐} [๑๖๒] ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งพราหมณมหาศาลเถิด’ ดังนี้ ...

ยังมีอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา เธอมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งคฤหบดีมหาศาลเถิด’ ดังนี้