๒. รัฐปาลสูตร เล่ม ๑๓

นี่ข้าวสารแห่งข้าวสาลีแดงที่เขามัดตากแห้งไว้จำนวน ๕๐๐ เกวียน และ เครื่องแกงอันสมควรแก่ข้าวสารนั้น พระเจ้ากิกิกาสิราชส่งมาพระราชทานแก่ท่านแล้ว จงรับของพระราชทานเหล่านั้นไว้เถิด’ฆฏิการะช่างหม้อได้ตอบว่า‘พระราชามีพระราชกิจมาก มีพระราชกรณียะมาก ของที่พระราชทานมานี้อย่าเป็นของข้าพเจ้าเลย จงเป็นของหลวงเถิด,{๔๒๒}ดูก่อนอานนท์ เธอคงจะคิดอย่างนี้ว่า สมัยนั้นคนที่ชื่อโชติปาลมาณพ คงเป็นคนอื่นแน่ ดูก่อนอานนท์ แต่เธอไม่ควรเห็นอย่างนั้น สมัยนั้นเราคือ โชติปาลมาณพ”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ท่านพระอานนท์ยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ ฆฏิการสูตรที่ ๑

๒. รัฎฐปาลสูตร

ว่าด้วยพระรัฏฐปาลเถระ

เสด็จโปรดชาวถุลลโกฏฐิตนิคม

{๔๒๓}[๒๙๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสด็จจาริกไปในแคว้นกุรุ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงนิคมของชาวกุรุชื่อว่าถุลลโกฏฐิตะ พราหมณ์และ

คฤหบดีชาวถุลลโกฏฐิตนิคมได้สดับข่าวว่า“พระสมณโคดมศากยบุตร ทรงผนวชจากศากยตระกูลเสด็จจาริกไปในแคว้นกุรุ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงถุลลโกฏฐิตะแล้ว ก็ชื่อเสียงอันงามของท่านพระสมณโคดมพระองค์ นั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม’ ดังนี้

พระองค์ทรงทราบประจักษ์โลกนี้ ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกด้วยพระปัญญาอันยิ่งด้วยพระองค์เอง แล้วทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ให้รู้ตามด้วย ทรงแสดงธรรม อันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์ อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน ก็การเห็นพระอรหันต์ ทั้งหลายเห็นปานนั้น เป็นการดี”{๔๒๔}ครั้งนั้น พราหมณ์และคฤหบดีชาวถุลลโกฏฐิตนิคมได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปแล้ว บางพวกถวายบังคมพระผู้มีพระ ภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งบางพวกได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง บางพวกประนมมือไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับแล้วจึงนั่ง บางพวกประกาศชื่อและโคตรในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วจึงนั่ง บางพวก นั่งนิ่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงพวกพราหมณ์ และคฤหบดีชาวถุลลโกฏฐิตนิคมผู้นั่ง ณที่สมควรข้างหนึ่งให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว

รัฏฐปาลกุลบุตรขอบวช

{๔๒๕}[๒๙๔] ขณะนั้น มีกุลบุตรชื่อรัฏฐปาละ ผู้เป็นบุตรของตระกูลชั้นสูง ในถุลลโกฏฐิตนิคมนั้น นั่งอยู่ในบริษัทนั้นด้วย ครั้งนั้น รัฏฐปาลกุลบุตรมี ความคิดว่า “ด้วยประการไรเล่า เราจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงแล้วได้ การที่ผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณ์ บริสุทธิ์ได้โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัดแล้ว มิใช่ทำได้ง่าย อย่ากระนั้นเลย เราพึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตดีกว่า”

ครั้งนั้น พวกพราหมณ์และคฤหบดีชาวถุลลโกฏฐิตนิคมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลุกจากอาสนะ ถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป

ครั้งนั้น เมื่อพราหมณ์และคฤหบดีชาวถุลลโกฏฐิตนิคมหลีกไปไม่นานนัก รัฏฐปาลกุลบุตรได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นนั่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า ด้วยประการไรเล่า ข้าพระพุทธเจ้าจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระองค์ทรงแสดงแล้วได้ การที่ผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณบริสุทธิ์ได้โดยส่วนเดียว ดุจสังข์ ที่ขัดแล้ว มิใช่ทำได้ง่าย ข้าพระพุทธเจ้าปรารถนาจะปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต ขอพระองค์ทรงพระ กรุณาโปรดให้ข้าพระพุทธเจ้าบวชด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า“ดูก่อนรัฏฐปาละ ก็มารดาบิดาอนุญาตให้เธอออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตแล้วหรือ”

“มารดาบิดายังมิได้อนุญาตให้ขาพระองค์ออกจากเรือนมาบวชเป็น

บรรพชิต พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนรัฏฐปาละ ตถาคตทั้งหลายย่อมไม่บวชให้กุลบุตรที่มารดาบิดา ยังมิได้อนุญาต”

“ข้าพระพุทธเจ้านั้น จักทำโดยวิธีที่มารดาบิดาจักอนุญาตให้ข้าพระพุทธเจ้า ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต พระพุทธเจ้าข้า”

ขออนุญาตบวช

[๒๙๕] หลังจากนั้น รัฏฐปาลกุลบุตรลุกจากที่นั่ง ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วเข้าไปหามารดาบิดาถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกะ มารดาบิดาดังนี้ว่า “คุณพ่อคุณแม่ขอรับ ด้วยประการไรเล่า ลูกจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้ การที่ผู้ยังครองเรือนอยู่จะ ประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์ได้โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัดแล้ว มิใช่ทำได้ง่าย ลูกปรารถนาจะปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจาก เรือน ไปบวชเป็นบรรพชิต ขอพวกท่านจงอนุญาตให้ลูกออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตด้วยเถิด”{๔๒๗}เมื่อรัฏฐปาลกุลบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว มารดาบิดาของเขาได้กล่าวกะเขาดังนี้ว่า

“ลูกรัฏฐปาละ เจ้าเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของพ่อแม่ เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เจ้าไม่รู้จักความทุกข์แต่น้อยเลย มาเถิด พ่อรัฏฐปาละ เจ้าจงกิน จงดื่ม จงให้เขาปรนเปรอเถิด จงอภิรมย์ยินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอ บริโภคอยู่ ดื่มอยู่ ให้ปรนเปรอ บริโภคกามไปพลางทำบุญไปพลางเถิด พ่อแม่จะอนุญาตให้เจ้าออกจากเรือนบวช เป็นบรรพชิตไม่ได้ แม้เจ้าจะตายไป เราก็ไม่ปรารถนา จะพลัดพรากจากเจ้า เหตุไฉนเราจึงจะอนุญาตให้เจ้าผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเล่า”

รัฏฐปาลกุลบุตรจึงได้กล่าวกะมารดาบิดาเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “คุณพ่อคุณแม่ขอรับ ด้วยประการไรเล่า ลูกจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้ การที่ผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์ได้โดยส่วนเดียว ดุจสังข์ที่ขัดแล้ว มิใช่ทำได้ง่าย ลูกปรารถนา จะปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต ขอคุณพ่อคุณแม่จงอนุญาตให้ลูกออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยเถิด”

มารดาบิดาของเขาก็ได้กล่าวกะเขาเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ลูกรัฏฐปาละ เจ้าเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของเราทั้งสอง เติบโต มาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เจ้าไม่รู้จักความทุกข์แต่น้อยเลย มาเถิด พ่อรัฏฐปาละ เจ้าจงกิน จงดื่ม จงให้เขาปรนเปรอเถิด จงอภิรมย์ยินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอ บริโภคอยู่ ดื่มอยู่ ให้ปรนเปรอ บริโภคกามไปพลางทำบุญไปพลางเถิด เราทั้งสองจะอนุญาตให้เจ้าออกจากเรือน บวชเป็นบรรพชิตไม่ได้ แม้เจ้าจะตายไป เราก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเจ้า เหตุไฉน เราจึงจะอนุญาตให้เจ้าผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวช เป็นบรรพชิตเล่า”

มารดาบิดาไม่อนุญาตให้บวช

{๔๒๘}[๒๙๖] ครั้งนั้นแล รัฏฐปาลกุลบุตรแน่ใจว่ามารดาบิดาไม่อนุญาตให้ ตนออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตแน่ จึงนอนลงบนพื้นที่ปราศจากเครื่องปูลาด ณ ที่นั้นเองด้วยตัดสินใจว่า “ที่นี้แหละจักเป็นที่ตาย หรือที่บวชของเรา” ต่อจากนั้น เขาไม่ยอมบริโภคอาหารตลอด ๑ วัน ๒ วัน ๓ วัน ๔ วัน ๕ วัน ๖ วัน จนถึง ๗ วัน

{๔๒๙}ลำดับนั้นแล มารดาบิดาของเขาได้กล่าวดังนี้ว่า “ลูกรัฏฐปาละ เจ้าเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของเราทั้งสอง เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เจ้าไม่รู้จักความทุกข์แต่น้อยเลย มาเถิด

พ่อรัฏฐปาละ เจ้าจงกิน จงดื่ม จงให้เขาปรนเปรอเถิด จงอภิรมย์ยินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอ บริโภคอยู่ ดื่มอยู่ ให้ปรนเปรอ บริโภคกามไปพลางทำบุญ ไปพลางเถิด พ่อแม่จะอนุญาตให้เจ้าออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตไม่ได้ แม้เจ้าจะตายไป เราก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเจ้า เหตุไฉน เราจึงจะ อนุญาตให้เจ้าผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเล่า”

เมื่อมารดาบิดากล่าวอย่างนี้แล้ว รัฏฐปาลกุลบุตรได้นิ่งเสีย

มารดาบิดาของเขาได้ขอร้องเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ลูกรัฏฐปาละ เจ้าเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของเราทั้งสอง เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เจ้าไม่รู้จักความทุกข์แต่น้อยเลย มาเถิด พ่อรัฏฐปาละ เจ้าจงกิน จงดื่ม จงให้เขาปรนเปรอเถิด จงอภิรมย์ยินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอ บริโภคอยู่ ดื่มอยู่ ให้ปรนเปรอ บริโภคกามไปพลางทำบุญไปพลางเถิด พ่อแม่จะอนุญาตให้เจ้าออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตไม่ได้ แม้เจ้าจะตายไป เราก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเจ้า เหตุไฉน เราจึงจะอนุญาตให้เจ้าผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเล่า”แม้ครั้งที่ ๓ รัฏฐปาลกุลบุตรก็ได้นิ่งเสีย

พวกสหายช่วยเจรจา

{๔๓๐}[๒๙๗] ครั้งนั้นแล พวกสหายของรัฏฐปาลกุลบุตร ได้เข้าไปหารัฏฐปาล กุลบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะเขาดังนี้ว่า “รัฏฐปาละเพื่อนรัก เพื่อน เป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของคุณพ่อคุณแม่ เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เพื่อนไม่รู้จักความทุกข์แต่น้อยเลย ลุกขึ้นเถิด รัฏฐปาละเพื่อนรัก เพื่อนจงกิน จงดื่ม จงให้เขาปรนเปรอเถิด จงอภิรมย์ยินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอ บริโภคอยู่ ดื่มอยู่ ให้ปรนเปรอ บริโภคกามไปพลางทำบุญไปพลางเถิด คุณพ่อคุณแม่คงจะไม่อนุญาตให้เพื่อน ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแน่ แม้เพื่อนจะตายไป คุณพ่อคุณแม่ก็คงไม่

ปรารถนาจะพลัดพรากจากเพื่อน เหตุไฉนท่านทั้งสองจะอนุญาตให้เพื่อนผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเล่า”

เมื่อพวกสหายกล่าวอย่างนี้แล้ว รัฏฐปาลกุลบุตรได้นิ่งเสีย

พวกสหายของรัฏฐปาลบุตรก็ได้กล่าวกะเขาเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “รัฏฐปาละเพื่อนรัก เพื่อนเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของ คุณพ่อคุณแม่ เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เพื่อนไม่รู้จักความทุกข์แต่น้อยเลย ลุกขึ้นเถิด รัฏฐปาละเพื่อนรัก เพื่อนจงกิน จงดื่ม จงให้เขาปรนเปรอเถิด จงอภิรมย์ยินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอ บริโภค อยู่ ดื่มอยู่ ให้ปรนเปรอ บริโภคกามไปพลาง ทำบุญไปพลางเถิด คุณพ่อคุณแม่คงจะไม่อนุญาตให้เพื่อนออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแน่ แม้เพื่อนจะตายไป คุณพ่อคุณแม่ก็คงไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเพื่อน เหตุ ไฉนท่านทั้งสองจะอนุญาตให้เพื่อนผู้ยังมีชิวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็น บรรพชิตเล่า”แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ รัฏฐปาลกุลบุตรก็ได้นิ่งเสีย

[๒๙๘] ลำดับนั้นแล พวกสหายของรัฏฐปาลกุลบุตรจึงเข้าไปหามารดา บิดาของรัฏฐปาลกุลบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะมารดาบิดาของเขาว่า “คุณ พ่อคุณแม่ขอรับ รัฏฐปาลกุลบุตรนอนอยู่บนพื้นอันปราศจากเครื่องปูลาด ด้วยตัดสินใจว่า ‘ที่นี้แหละจักเป็นที่ตาย หรือที่บวชของเรา’ ถ้าพวกท่านไม่ยอม อนุญาตให้เขาออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต เขาก็จะตายอยู่ ณ ที่นั้นเอง แต่ถ้ายอมอนุญาตให้เขาออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ก็จักยังได้พบ เห็น เขาแม้บวชแล้ว ถ้าเขาไม่ยินดีในการออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต ต่อไป เขาจะมีทางไปที่ไหนอื่นได้เล่า เขาจักกลับมาที่นี้แหละ ขอพวกท่าน จงอนุญาตให้เขาออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเถิดขอรับ”

{๔๓๑}มารดาบิดากล่าวยินยอมว่า “พ่อคุณ เราอนุญาตให้ลูกรัฏฐปาละออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตได้ แต่เมื่อเขาบวชแล้วขอให้กลับมาเยี่ยม พ่อแม่บ้าง”

ทันทีนั้น พวกสหายของรัฏฐปาลกุลบุตรได้เข้าไปหารัฏฐปาลกุลบุตร ครั้นแล้วได้แจ้งแก่เขาว่า “ลุกขึ้นเถิด รัฏฐปาละเพื่อนรัก คุณพ่อคุณแม่ อนุญาตให้เพื่อนออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตแล้ว แต่เมื่อเพื่อนบวชแล้ว ขอให้กลับมาเยี่ยมคุณพ่อคุณแม่บ้าง”

รัฏฐปาละบวชและบรรลุพระอรหัต

{๔๓๒}[๒๙๙] ครั้งนั้น รัฏฐปาลกุลบุตรลุกขึ้น ได้บำรุงร่างกายให้เกิดกำลัง แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มี พระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนี่ง ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้รับอนุญาตจากมารดาบิดาให้ออกจากเรือนบวชเป็น บรรพชิตแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ข้าพระองค์บวชเถิด”รัฏฐปาลกุลบุตรได้บรรพชาได้อุปสมบทในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ก็แลเมื่อท่านรัฏฐปาละอุปสมบทแล้วไม่นาน พอได้กึ่งเดือน พระผู้มีพระ ภาคเจ้าประทับอยู่ในถุลลโกฏฐิตนิคมตามพระพุทธาภิรมย์แล้ว เสด็จจาริกไป ทางพระนครสาวัตถี เสด็จจาริกไปโดยลำดับ

เสด็จถึงพระนครสาวัตถีแล้ว ทราบว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี{๔๓๓}ครั้งนั้น ท่านพระรัฏฐปาละหลีกออกไปอยู่แต่ผู้เดียว เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ไม่ช้านานเท่าไร ก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่ง พรหมจรรย์อันไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนมาบวช เป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกัน ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ได้รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว

กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก, ท่านพระรัฏฐปาละได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลายแล้ว

{๔๓๔}ครั้งนั้น ท่านพระรัฏฐปาละเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้ว กราบทูลว่า“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปรารถนาจะไปเยี่ยมโยม มารดาบิดา ถ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตข้าพระองค์”ลำดับนั้นแลพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมนสิการกำหนดใจของท่านพระรัฏฐปาละด้วยพระหฤทัย แล้วทรงทราบชัดว่า “รัฏฐปาลกุลบุตรไม่สามารถที่จะบอกลาสิกขาสึกออก ไปเป็นคฤหัสถ์แล้ว” จึงตรัสว่า “ดูก่อนรัฏฐปาละ เธอจงสำคัญกาลอันควร ณ บัดนี้เถิด” ครั้งนั้น ท่านพระรัฏฐปาละลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วเก็บเสนาสนะ ถือบาตรจีวรหลีกจาริกไปทาง ถุลลโกฏฐิตนิคม จาริกไปโดยลำดับจนถึงถุลลโกฏฐิตนิคมแล้ว นัยว่า ท่านพระรัฏฐปาละพักอยู่ ณ พระราชอุทยานชื่อมิคาจีระของพระเจ้าโกรัพยะ ใน ถุลลโกฏฐิตนิคมนั้น

พระรัฏฐปาละเยี่ยมบ้านเกิด

{๔๓๕}ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ท่านพระรัฏฐปาละครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตร จีวรเข้าไปบิณฑบาตยังถุลลโกฏฐิตนิคม เมื่อเที่ยวบิณฑบาตในถุลลโกฏฐิตนิคม ตามลำดับตรอก ได้เข้าไปยังนิเวศน์ของบิดาท่าน สมัยนั้น บิดาของท่านพระรัฏฐปาละกำลังให้ช่างกัลบกสางผมอยู่ที่ซุ้มประตูกลาง ได้เห็นท่านพระ รัฏฐปาละเดินมาแต่ไกล จึงพูดว่า “พวกสมณะศีรษะโล้นเหล่านี้แหละที่บวชลูกน้อยคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของเรา”

ครั้งนั้น ท่านพระรัฏฐปาละไม่ได้ทั้งสิ่งของที่เขาให้ ไม่ได้ทั้งคำตอบที่ บ้านบิดาของท่าน ได้แต่คำด่าเท่านั้นแล

{๔๓๖}ขณะนั้น ทาสีของญาติท่านพระรัฏฐปาละปรารถนาจะทิ้งขนมกุมมาสบูด จึงท่านพระรัฏฐปาละได้กล่าวกะทาสีของญาตินั้นดังนี้ว่า “น้องหญิง ถ้าของนั้นจำต้องทิ้ง ก็ขอให้เธอใส่ลงในบาตรอาตมานี้เถิด”

ขณะที่นางกำลังเกลี่ยขนมกุมมาสบูดนั้นลงในบาตรท่านพระรัฏฐปาละ นางจำเค้ามือเท้าและน้ำเสียงของพระรัฏฐปาละได้

[๓๐๐] ลำดับนั้น ทาสีของญาติของท่านพระรัฏฐปาละรีบเข้าไปหามารดาของท่านพระรัฏฐปาละ ครั้นแล้วได้กล่าวกะมารดาของท่านดังนี้ว่า “คุณนายเจ้าขา โปรดทราบด้วยว่าพระรัฏฐปาละลูกชายคุณนายกลับมาแล้ว เจ้าค่ะ”

มารดาท่านพระรัฏฐปาละกล่าวว่า “แม่ทาสี ถ้าเจ้าพูดจริง ฉันจะให้ตัวเจ้าไม่ต้องเป็นทาสี” ครั้งนั้น มารดาท่านพระรัฏฐปาละได้เข้าไปหาบิดาของ ท่านพระรัฏฐปาละ ถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกะท่านว่า “เดชะบุญ ท่านคหบดี ท่านพึงทราบว่า นัยว่า รัฏฐปาลกุลบุตรกลับมาแล้ว{๔๓๗}ขณะนั้น ท่านพระรัฏฐปาละกำลังนั่งพิงฝาเรือนแห่งหนี่งฉันขนมกุมมาสบูดนั้นอยู่ ฝ่ายบิดาของท่านพระรัฏฐปาละได้เข้าไปหาท่านพระ รัฏฐปาละถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านว่า “มีหรือพ่อรัฏฐปาละที่พ่อมา ฉันขนมกุมมาสบูด พ่อรัฏฐปาละเอ๋ย พ่อควรจะไปบ้านของตัวมิใช่หรือ”พระรัฏฐปาละกล่าวว่า “คหบดี พวกอาตมาซึ่งออกจากเรือนไปบวช เป็นบรรชิตกันจักมีบ้านแต่ที่ไหน พวกอาตมาไม่มีเรือนหรอก คหบดี อาตมา ได้ไปบ้านของคุณโยมมาแล้ว ไม่ได้สิ่งที่เขาให้ ไม่ได้คำตอบ ได้แต่คำด่าเท่านั้น” โยมบิดาจึงกล่าวว่า “มาเถิด พ่อรัฏฐปาละ เราจักไปบ้านด้วยกัน” “พอแล้ว คหบดี ในวันนี้อาตมาทำภัตกิจเสร็จแล้ว”“พ่อรัฏฐปาละ ถ้าอย่างนั้น ขอพ่อจงรับนิมนต์ฉันภัตตาหารในวันพรุ่งนี้เถิด”

ท่านพระรัฏฐปาละรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ

โยมบิดาวิงวอนให้พระรัฏฐปาละสึก

{๔๓๘}ลำดับนั้น บิดาของท่านพระรัฏฐปาละทราบว่าท่านพระรัฏฐปาละรับนิมนต์แล้วจึงเข้าไปยังนิเวศน์ของตน แล้วสั่งให้ไล้พื้นดินด้วยมูลโคเปียก แล้ว ให้ขนเงินและทองมาแบ่งเป็นสองกอง คือ เงินกองหนี่ง ทองกองหนึ่ง เป็นกองใหญ่ ขนาดคนที่ยืนอยู่ข้างนี้มองไม่เห็นคนที่ยืนอยู่ข้างโน้น คนที่ยืนอยู่ ข้างโน้นก็มองไม่เห็นคนที่ยืนอยู่ข้างนี้ ให้เอาเสื่อลำแพนปิดกองทรัพย์เหล่านั้นไว้ ให้จัดอาสนะไว้ตรงกลาง วงด้วยม่าน แล้วเรียกพวกอดีตภรรยาของท่าน พระรัฏฐปาละมาสั่งว่า “มานี่แน่ะ พวกแม่สาว ๆ เจ้าเคยแต่งกายด้วยเครื่องประดับชนิดใด จึงเป็นที่รักที่พอใจของลูกรัฏฐปาละ ก็จงแต่งกายด้วยเครื่อง ประดับชนิดนั้นเถิด”[๓๐๑] ครั้นล่วงราตรีนั้นไป บิดาของท่านพระรัฏฐปาละได้สั่งให้ตกแต่งของเคี้ยวของฉันอันประณีตไว้ในนิเวศน์ของตน แล้วใช้คนไปบอกภัตกาล แก่ท่านพระรัฏฐปาละว่า “ได้เวลาแล้ว พ่อรัฏฐปาละ ภัตตาหารเสร็จแล้ว”

ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ท่านพระรัฏฐปาละครองอันตรวาสกแล้วถือบาตร จีวร เข้าไปยังบ้านโยมบิดาของตน ครั้นแล้วได้นั่งบนอาสนะที่เขาจัดถวาย

ลำดับนั้นแล บิดาของท่านพระรัฏฐปาละให้คนเปิดกองเงินกองทองนั้น ออกแล้วได้กล่าวกะท่านพระรัฏฐปาละว่า “พ่อรัฏฐปาละ ทรัพย์กองนี้เป็น ส่วนของมารดาพ่อ ส่วนของบิดาต่างหาก ส่วนของปู่ต่างหาก พ่อรัฏฐปาละ พ่อสามารถจะใช้สอยโภคสมบัติและบำเพ็ญบุญได้ มาเถิด พ่อรัฏฐปาละ พ่อ จงสึกออกมาเป็นคฤหัสถ์แล้วใช้สอยโภคสมบัติและบำเพ็ญบุญเถิด”

ท่านพระรัฏฐปาละตอบว่า “คหบดี ถ้าท่านทำตามคำของอาตมาได้ ก็ขอให้ท่านสั่งให้ขนกองเงินกองทองนี้บรรทุกเกวียนไปแล้วให้เทลงในกระแสนํ้า กลางแม่นํ้าคงคาเสีย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะความโศก ความร่ำไร

ความลำบากใจ ความเสียใจ และความคับแค้นใจที่จักเกิดขึ้นแก่ท่าน ก็มีสาเหตุมาจากทรัพย์สมบัตินั้น”

ลำดับนั้น พวกอดีตภรรยาของท่านพระรัฏฐปาละได้จับเท้าท่านพระรัฏฐปาละคนละข้างแล้วถามว่า “ข้าแต่พ่อลูกนาย พวกนางฟ้าผู้เป็นต้นเหตุ ให้ท่านประพฤติพรหมจรรย์นั้น เป็นเช่นไรเล่า”“น้องหญิง พวกเราไม่ได้ประพฤติพรหมจรรย์เพราะเหตุแห่งพวกนางฟ้า กันดอก”

หญิงเหล่านั้นเสียใจว่า “รัฏฐปาละลูกนายพวกเรา เรียกพวกเราด้วย ถ้อยคำว่าน้องหญิง” ถึงกับล้มสลบลงในที่นั้นเอง

ลำดับนั้น ท่านพระรัฏฐปาละไต้กล่าวกะโยมบิดาว่า “คหบดี ถ้ามีโภชนะที่จะถวาย ก็จงถวายเถิด ขออย่าให้อาตมาต้องลำบากเลย”

“ฉันเถิด พ่อรัฏฐปาละ ภัตตาหารเสร็จแล้ว”

จึงบิดาท่านพระรัฏฐปาละได้อังคาสท่านพระรัฏฐปาละด้วยของเคี้ยว ของฉันอันประณีต ให้ฉันจนอิ่มหนำลำราญด้วยมือของตนเสร็จแล้ว

พระรัฏฐปาละแสดงธรรม

{๔๓๙}[๓๐๒] ครั้งนั้น ท่านพระรัฏฐปาละฉันเสร็จวางมือจากบาตรแล้วได้ยืนขึ้น กล่าวคาถาเหล่านี้ว่า

เชิญโยมดูอัตภาพที่ถูกสร้างให้วิจิตร มีปากแผล ๙ แห่ง มีกระดูกและเส้นเอ็นยึดติดกันไว้ มีความเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่เป็นนิจ ซึ่งคนเป็นอันมากคิดถึงกัน ไม่มีความยั่งยืนมั่นคงเลยเชิญโยมดูรูปร่างที่ถูกทำให้วิจิตรด้วยแก้วมณีและกุณฑล มีกระดูกอันหนังหุ้มห่อไว้ งามพร้อมด้วยเสื้อผ้าต่าง ๆ

เท้าที่ย้อมด้วยสีแดงสด ใบหน้าที่ไล้ทาด้วยแป้งฝุ่น พอที่จะหลอกคนโง่ให้หลงได้ แต่หลอกคนผู้แสวงหาฝั่งคือ พระนิพพานไม่ได้

ผมที่แต่งเป็นลอนเหมือนตาหมากรุก ตาที่เยิ้มด้วย ยาหยอด พอที่จะหลอกคนโง่ให้หลงได้ แต่หลอกคนผู้แสวงหาฝั่งคือพระนิพพานไม่ได้

กายเน่าที่ถูกประดับด้วยเครื่องอลังการ เหมือนกล่อง ยาหยอดตาอันใหม่วิจิตร พอที่จะหลอกคนโง่ให้หลงได้ แต่หลอกคนผู้แสวงหาฝั่งคือพระนิพพานไม่ได้

โยมเป็นดังพรานเนื้อดักบ่วงไว้ แต่เนื้อไม่ติดบ่วง เมื่อพรานเนื้อกำลังครํ่าครวญอยู่ อาตมาผู้เป็นเนื้อฉันอาหารแล้วก็จะไป

ครั้นท่านพระรัฏฐปาละยืนกล่าวคาถาเหล่านี้แล้ว ได้เข้าไปยังพระราชอุทยานมิคาจีระของพระเจ้าโกรัพยะ นั่งพักกลางวันอยู่ที่โคนไม้แห่งหนึ่ง

{๔๔๐}[๓๐๓] ครั้งนั้น พระเจ้าโกรัพยะตรัสเรียกนายมิควะพนักงานรักษาพระราชอุทยานมาว่า “ดูก่อนมิควะ ท่านจงแผ้วถางอุทยานมิคาจีระให้ หมดจดสะอาด เราจะไปดูภูมิภาคที่งดงาม” นายมิควะทูลรับพระกระแสรับสั่งของพระเจ้าโกรัพยะ แล้วทำความสะอาดพระราชอุทยานมิคาจีระอยู่ ได้เห็นพระรัฏฐปาละซื่งนั่งพักกลางวันอยู่ที่โคนไม้แห่งหนึ่ง จึงเข้าไปเฝ้าพระเจ้าโกรัพยะ ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า “ขอเดชะ พระราชอุทยานมิคาจีระของ พระองค์สะอาดแล้ว และในพระราชอุทยานนี้มีกุลบุตรชื่อรัฏฐปาละผู้เป็นบุตรแห่งตระกูลชั้นสูงในถุลลโกฏฐิตนิคมนี้ ที่พระองค์ทรงสรรเสริญอยู่เสมอ ๆ นั้น เธอนั่งพักกลางวันอยู่ที่โคนไม้แห่งหนึ่ง”

พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า “ดูก่อนเพื่อนมิควะ ถ้าเช่นนั้น ควรจะไปยังภูมิภาคอุทยานเดี๋ยวนี้ เราทั้งสองจักเข้าไปหาท่านรัฏฐปาละนั้นกัน ในบัดนี้”

ครั้งนั้น พระเจ้าโกรัพยะทรงรับสั่งว่า “ของควรเคี้ยวควรบริโภคที่ตกแต่งไว้ที่สวนนั้น ท่านทั้งหลายจงแจกจ่ายเสียให้หมดทุกอย่าง” ดังนี้แล้วทรง รับสั่งให้เทียมพระราชยานชั้นดีเยี่ยม แล้วเสด็จขึ้นพระราชยานชั้นดีเยี่ยม ออก จากถุลลโกฏฐิตนิคมพร้อมกับพระราชยานชั้นดีเยี่ยมด้วยพระราชานุภาพอันยิ่ง ใหญ่เพื่อพบท่านพระรัฏฐปาละ เสด็จไปด้วยพระราชยานตลอดภูมิประเทศ เท่าที่พระราชยานจะไปได้แล้ว ทรงลงจากพระราชยานเสด็จพระราชดำเนิน พร้อมด้วยบริษัทชั้นสูงเข้าไปหาท่านพระรัฏฐปาละถึงที่อยู่แล้ว ได้สนทนาปราศัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว ได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วรับทั้งว่า “นิมนต์ท่านรัฏฐปาละนั่งบนเครื่องลาดนี้เถิด”ท่านพระรัฏฐปาละถวายพระพรว่า“อย่าเลย มหาบพิตร เชิญมหาบพิตรนั่งเถิด อาตมภาพนั่งที่อาสนะของอาตมภาพดีแล้ว” พระเจ้า โกรัพยะจึงประทับบนอาสนะที่พนักงานจัดถวาย

ความเสื่อม ๔ ประการ

{๔๔๑}ครั้นพระเจ้าโกรัพยะประทับนั่งแล้ว ได้ตรัสกะท่านพระรัฏฐปาละว่า

[๓๐๔] “ท่านรัฏฐปาละผู้เจริญ ความเสื่อม ๔ ประการนี้ที่เป็นเหตุให้คนบางพวกในโลกนี้ถึงเข้าแล้ว ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจาก เรือนไปบวชเป็นบรรพชิต

ความเสื่อม ๔ ประการนั้น คืออะไรบ้าง คือ

๑. ความเสื่อมเพราะชรา ๒. ความเสื่อมเพราะความเจ็บไข้

๓. ความเสื่อมจากโภคสมบัติ ๔. ความเสื่อมจากญาติ

{๔๔๒}ท่านรัฏฐปาละ ก็ความเสื่อมเพราะชราเป็นไฉน คือ คนบางคนในโลกนี้ เป็นคนแก่คนเฒ่า เป็นผู้ใหญ่ล่วงกาลผ่านวัยมาโดยลำดับแล้ว เขาจึงมา พิจารณาดังนี้ว่า‘เดี๋ยวนี้เราก็แก่เฒ่าแล้ว เป็นผู้ใหญ่ล่วงกาลผ่านวัยมาโดยลำดับแล้ว ก็การที่เราจะได้โภคสมบัติที่ยังไม่ได้ หรือการที่เราจะทำ โภคสมบัติที่ได้แล้วให้เจริญขึ้น มิใช่ทำได้ง่าย อย่ากระนั้นเลย เราพึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเถิด’ ผู้ประกอบด้วยความเสื่อมเพราะชรานั้นจึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต ดูก่อนท่านรัฏฐปาละ นี้เรียกว่า ความเสื่อมเพราะชรา ส่วนท่านรัฏฐปาละผู้เจริญ

เดี๋ยวนี้ ก็ยังดูหนุ่มแน่น มีผมดำสนิท เป็นหนุ่ม กำลังเจริญอยู่ในปฐมวัย ไม่มีความเสื่อมเพราะชรา นั้นเลย ท่านพระรัฏฐปาละได้รู้ ได้เห็น หรือได้ฟังอะไรมาหรือ จึงยอมออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต (๑){๔๔๓}ท่านรัฏฐปาละ ก็ความเสื่อมเพราะความเจ็บไข้เป็นไฉน คือ คนบางคนในโลกนี้ ป่วย เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา เขาจึงมาพิจารณาดังนี้ว่า ‘เดี๋ยวนี้เราป่วย เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ก็การที่เราจะได้โภคสมบัติที่ยังไม่ได้ หรือการที่เราจะทำโภคสมบัติที่ได้แล้วให้เจริญขึ้น มิใช่ทำได้ง่าย อย่า กระนั้นเลย เราพึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไป บวชเป็นบรรพชิตเถิด, ผู้ประกอบด้วยความเสื่อมเพราะความเจ็บไข้นั้นจึง

ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต นี้เรียกว่า ความเสื่อมเพราะความเจ็บไข้ ส่วนท่านรัฏฐปาละ เดี๋ยวนี้ก็ไม่เจ็บป่วย ไม่มีความลำบาก ประกอบด้วยไฟธาตุที่ย่อยอาหารสม่ำเสมอดี ไม่เย็นนัก ไม่ร้อนนัก ไม่มีความเสื่อมเพราะความเจ็บไข้นั้นเลย ท่านรัฏฐปาละได้รู้ ได้เห็น หรือได้ฟังอะไรมาหรือ จึงยอมออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต (๒){๔๔๔}ท่านรัฏฐปาละ ก็ความเสื่อมจากโภคสมบัติเป็นไฉน คือ คนบางคนในโลกนี้ เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก โภคสมบัติเหล่านั้นของเขา

ถึงความสิ้นไปโดยลำดับ เขาจึงมาพิจารณาดังนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราเป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มากมีโภคะมากโภคสมบัติเหล่านั้นของเราถึงความสิ้นไปโดยลำดับแล้ว ก็การที่เราจะได้โภคสมบัติที่ยังไม่ได้ หรือการที่เราจะทำโภคสมบัติที่ได้แล้วให้เจริญขึ้น มิใช่ทำได้ง่าย อย่ากระนั้นเลย เราพึงปลงผมและหนวดนุ่งห่มผ้า ย้อมฝาด ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเถิด’ ผู้ประกอบด้วยความเสื่อม จากโภคสมบัตินั้นจึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไป บวชเป็นบรรพชิต นี้เรียกว่า ความเสื่อมจากโภคสมบัติ ส่วนท่าน รัฏฐปาละเป็นบุตรของตระกูลชั้นสูงในถุลลโกฏฐิตนิคมนี้ ไม่มีความเสื่อมจาก โภคสมบัตินั้น

ท่านรัฏฐปาละได้รู้ ได้เห็น หรือได้ฟังอะไรมาหรือ จึงยอมออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต (๓){๔๔๕}ท่านรัฏฐปาละ ก็ความเสื่อมจากญาติเป็นไฉน คือ คนบางคนในโลกนี้ มีมิตรสหาย ญาติสาโลหิตเป็นอันมาก ญาติเหล่านั้นของเขา ถึงความสิ้นไป โดยลำดับ เขาจึงมาพิจารณาดังนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เรามีมิตรสหายญาติ สาโลหิต เป็นอันมาก ญาติของเรานั้น ถึงความสิ้นไปโดยลำดับ ก็การที่เราจะได้ โภคสมบัติที่ยังไม่ได้ หรือการที่เราจะทำโภคสมบัติที่ได้แล้วให้เจริญขึ้น มิใช่ทำได้ง่าย อย่ากระนั้นเลย เราพึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเถิด ผู้ประกอบด้วยความเสื่อมจากญาตินั้น จึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต นี้ เรียกว่า ความเสื่อมจากญาติ ส่วนท่านรัฏฐปาละมีมิตรสหาย ญาติสาโลหิต ในถุลลโกฏฐิตนิคมนี้ เป็นอันมาก ไม่ได้มีความเสื่อมจากญาติเลย ท่าน รัฏฐปาละได้รู้ ได้เห็น หรือได้ฟังอะไรมาหรือ จึงยอมออกจากเรือนมาบวช เป็นบรรพชิต (๔)ท่านรัฏฐปาละ ความเสื่อม ๔ ประการนี้แลที่เป็นเหตุให้คนบางพวกในโลกนี้ถึงเข้าแล้วจึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนไปบวช

เป็นบรรพชิต ท่านรัฏฐปาละไม่ได้มีความเสื่อมเหล่านั้นเลย ท่านรัฏฐปาละได้รู้ ได้เห็น หรือได้ฟังอะไรมาหรือ จึงยอมออกจากเรือนมาบวช เป็นบรรพชิต”

ธัมมุทเทส ๔

{๔๔๖}[๓๐๕] ท่านรัฏฐปาละถวายพระพรว่า ‘ดูก่อนมหาบพิตร มีธัมมุทเทส อยู่ ๔ ข้อ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมา สัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงแสดงไว้แล้ว ซึ่งอาตมภาพได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้ว จึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตธัมมุทเทส ๔ ข้อคืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนมหาบพิตร ธัมมุทเทสข้อที่ ๑ มีว่า‘โลกอันชรานำเข้าไปไม่ยั่งยืน’ ดังนี้ อันพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว ซึ่งอาตมภาพได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้วจึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตดูก่อนมหาบพิตร ธัมมุทเทสข้อที่ ๒ มีว่า‘โลกไม่มีผู้ต้านทาน ไม่เป็นใหญ่เฉพาะตน’ ดังนี้ อันพระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงแสดงแล้ว ซึ่งอาตมภาพได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้ว จึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตดูก่อนมหาบพิตร ธัมมุทเทสข้อที่ ๓ ว่า ‘โลกไม่มีอะไรเป็นของตน จำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป’ ดังนี้ อันพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงแสดงแล้ว ซึ่งอาตมภาพได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้ว จึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต

ดูก่อนมหาบพิตร ธัมมุทเทสข้อที่ ๔ ว่า ‘โลกพร่องอยู่เป็นนิตย์ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหา’ ดังนี้ อันพระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงแสดงแล้ว ซึ่งอาตมภาพได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้ว จึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตดูก่อนมหาบพิตร ธัมมุทเทส ๔ ข้อนี้แลอันพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงแสดงแล้ว ซึ่ง อาตมภาพได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้ว จึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต”

{๔๔๗}[๓๐๖] พระเจ้าโกรัพยะตรัสถามว่า “ท่านรัฏฐปาละกล่าวว่า ‘โลกอัน ชรานำไป ไม่ยั่งยืน’ ดังนี้ ก็เนื้อความแห่งภาษิตนี้จะพึงเห็นได้อย่างไร”

พระรัฏฐปาละถวายพระพรว่า “ดูก่อนมหาบพิตร มหาบพิตรจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน มหาบพิตรเมื่อครั้งทรงมีพระชนมายุ ๒๐ พรรษาก็ดี ๒๕ พรรษาก็ดี ทรงศึกษาอย่างคล่องแคล่วทั้งในเพลงช้าง เพลงม้า เพลงรถ เพลงธนู ทั้งเพลงอาวุธ ทรงมีกำลังพระเพลา มีกำลังพระพาหา มีพระกายสามารถ เคยทรงเข้าสงครามมาแล้ว ใช่ไหม”“ท่านรัฏฐปาละ ข้าพเจ้าเมื่อครั้งมีอายุ ๒๐ ปีก็ดี ๒๕ ปีก็ดี ได้ศึกษามาอย่างคล่องแคล่วทั้งในเพลงช้าง เพลงม้า เพลงรถ เพลงธนู ทั้งเพลงอาวุธ มีกำลังขา มีกำลังแขน มีร่างกายสามารถ เคยเข้าสงครามมาแล้ว ท่านรัฏฐปาละ บางครั้ง ข้าพเจ้ายังสำคัญว่ามีฤทธิ์เดชอยู่ ยังมองไม่เห็นใครที่ เท่าเทียมกำลังของตน”“ดูก่อนมหาบพิตร มหาบพิตรจะทรงเข้าพระหัยความข้อนั้นเป็นไฉน แม้เดี๋ยวนี้ มหาบพิตรก็ยังทรงมีกำลังพระเพลา มีกำลังพระพาหา มีพระกายสามารถ ยังเข้าสงครามได้เหมือนครั้งกระนั้นอยู่ไหม”

“ข้อนี้ไม่ได้แล้ว ท่านรัฏฐปาละ เดี๋ยวนี้ ข้าพเจ้าแก่เฒ่าแล้ว เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยมาโดยลำดับแล้ว วัยของข้าพเจ้าล่วงเข้า ๘๐ ปีแล้ว บางครั้ง ข้าพเจ้าคิดว่า จักย่างเท้าไปทางนี้ ก็ไพล่ย่างไปทางอื่นเสีย”“ดูก่อนมหาบพิตร ทรงหมายถึงเนื้อความนี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นจึงตรัสธัมมุทเทสข้อที่ ๑ ว่า ‘โลกอันชรานำเข้าไป ไม่ยั่งยืน, ซึ่งอาตมภาพได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้วจึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต“ท่านรัฏฐปาละ น่าอัศจรรย์นัก น่าแปลกใจนัก ข้อที่ว่า ‘โลกอันชรา นำเข้าไป ไม่ยั่งยืน, นี้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้

ผู้ทรงเห็น เป็นพระ อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสดีแล้ว ท่านรัฏฐปาละ เป็นความจริงโลกอันชรานำเข้าไป ไม่ยั่งยืน{๔๔๘}ท่านรัฏฐปาละ ในราชตระกูลนี้ มีทั้งกองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ และกองพลราบ ซึ่งจักกำจัดอุปัทวันตรายที่เกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้าได้ แต่ท่าน รัฏฐปาละกลับกล่าวว่า ‘โลกไม่มีผู้ต้านทาน ไม่เป็นใหญ่เฉพาะตน, ดังนี้ ก็เนื้อความแห่งภาษิตนี้จะพึงเห็นได้อย่างไร”“ดูก่อนมหาบพิตร มหาบพิตรจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน มหาบพิตรเคยทรงประชวรถึงกับล้มหมอนนอนเสื่อบ้างไหม”

“ท่านรัฏฐปาละ ข้าพเจ้าเคยป่วยถึงกับล้มหมอนนอนเสื่ออยู่ บางครั้งเหล่ามิตรสหายญาติสาโลหิตมายืนล้อมข้าพเจ้าอยู่ด้วยสำคัญว่า‘พระเจ้า โกรัพยะจักสวรรคตในบัดนี้ พระเจ้าโกรัพยะจักสวรรคต ในบัดนี้, ดังนี้,,“ดูก่อนมหาบพิตร มหาบพิตรจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน มหาบพิตรทรงเคยได้มิตรสหาย ญาติสาโลหิตพอที่จะทรงขอร้องว่า‘มิตรสหาย ญาติสาโลหิตผู้เจริญของเราที่มีอยู่ทั้งหมดจงมาช่วยแบ่งเวทนานี้ไปบ้าง

โดยที่เราจะได้เสวยเวทนาเบาลง’ ดังนี้บ้างไหม หรือว่ามหาบพิตรต้องเสวยเวทนาแต่พระองค์เดียว”

“ท่านรัฏฐปาละ ข้าพเจ้าไม่เคยได้มิตรสหาย ญาติสาโลหิตที่พอจะขอร้องว่า ‘มิตรสหาย ญาติสาโลหิตที่มีอยู่ทั้งหมดจงมาช่วยแบ่งเวทนานี้ไปบ้าง โดยที่ เราจะได้เสวยเวทนาเบาลง’ ดังนี้ ที่แท้ข้าพเจ้าต้องเสวยเวทนานั้นแต่ผู้เดียว”

“ดูก่อนมหาบพิตร ทรงหมายถึงเนื้อความนี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นจึงตรัสธัมมุทเทสข้อที่ ๒ ว่า ‘โลกไม่มีผู้ต้านทาน ไม่เป็นใหญ่เฉพาะตน’ ซี่งอาตมภาพ ได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้ว จึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต”

“ท่านรัฏฐปาละ น่าอัศจรรย์นัก น่าแปลกใจนัก ข้อที่ว่า ‘โลกไม่มีผู้ต้านทาน ไม่เป็นใหญ่เฉพาะตน’ นี้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสดีแล้ว ท่านรัฏฐปาละ เป็นความจริง โลกไม่มีผู้ต้านทาน ไม่เป็นใหญ่เฉพาะตน

{๔๔๙}ท่านรัฏฐปาละ ในราชตระกูลนี้ มีเงินและทองทั้งอยู่ที่พื้นดินและในอากาศมากมาย แต่ท่านรัฏฐปาละกลับกล่าวว่า‘โลกไม่มีอะไรเป็นของตน จำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป’ ดังนี้ เนื้อความแห่งภาษิตนี้ จะพึงเห็นได้อย่างไร

“ดูก่อนมหาบพิตร มหาบพิตรจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน เดี๋ยวนี้ มหาบพิตรทรงอิ่มเอม พรั่งพร้อม ถูกปรนเปรอด้วยกามคุณ ๕ อยู่อย่างใด มหาบพิตรจักได้สมพระราชประสงค์หรือว่า ‘แม้ในโลกหน้า เราก็จักเป็นผู้อิ่มเอม พรั่งพร้อม ถูกปรนเปรอด้วยกามคุณ ๕ อยู่อย่างนั้นเหมือนกัน’ ดังนี้ หรือว่าคนอื่น ๆ จักได้ปกครองโภคสมบัตินี้ต่อไป ส่วนมหาบพิตรก็จักเสด็จไปตามยถากรรม”

“ท่านรัฏฐปาละ เดี๋ยวนี้ข้าพเจ้าอิ่มเอม พรั่งพร้อม ถูกปรนเปรอด้วยกามคุณ ๕ อยู่อย่างใด ข้าพเจ้าจักได้ตามความประสงค์ว่า ‘แม้ในโลกหน้า เราก็จักเป็นผู้อิ่มเอม พรั่งพร้อม ถูกปรนเปรอด้วยกามคุณ ๕ อยู่อย่างนั้น’ ดังนี้ ก็หาไม่ ที่แท้คนอื่น ๆ จักปกครองโภคสมบัตินี้ต่อไป ส่วนข้าพเจ้าก็จักไป ตามยถากรรม”“ดูก่อนมหาบพิตร ทรงหมายถึงเนื้อความนี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นจึงตรัสธัมมุทเทส ข้อที่ ๓ ว่า โลกไม่มีอะไรเป็นของตน จำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป ซึ่งอาตมภาพได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้วจึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต”“ท่านรัฏฐปาละ น่าอัศจรรย์นัก น่าแปลกใจนัก ข้อที่ว่า ‘โลกไม่มีอะไรเป็นของตน จำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป’ นี้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสดีแล้ว ท่านรัฏฐปาละ เป็นความจริง โลกไม่มีอะไรเป็นของตน จำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป{๔๕๐}ท่านรัฏฐปาละกล่าวว่า ‘โลกพร่องอยู่เป็นนิตย์ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาส แห่งตัณหา’ ดังนี้ ก็เนื้อความแห่งภาษิตนี้จะพึงเห็นได้อย่างไร”

“ดูก่อนมหาบพิตร มหาบพิตรจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน มหาบพิตรทรงครอบครองกุรุรัฏฐซี่งเป็นรัฏฐที่เจริญอยู่มิใช่หรือ”

“อย่างนั้น ท่านรัฏฐปาละ ข้าพเจ้าครอบครองกุรุรัฏฐชื่งเป็นรัฏฐที่เจริญอยู่”

“มหาบพิตรจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน พึงมีราชบุรุษของมหาบพิตรที่กุรุรัฏฐนี้ซึ่งเป็นคนที่เชื่อถือได้ เป็นคนมีเหตุผลมาจากทิศตะวันออก เข้าเฝ้ามหาบพิตรแล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะมหาราชเจ้า ขอพระองค์ทรงทราบเกล้า ข้าพระพุทธเจ้ามาจากทิศตะวันออก ในทิศนั้น ข้าพระพุทธเจ้า ได้เห็นชนบทใหญ่แห่งหนึ่งเจริญมั่งคั่ง มีผู้คนมากมาย พลุกพล่านด้วยผู้คน

ในชนบทนั้นมีพลช้าง พลม้า พลรถ พลราบมาก มีเสือดาวที่ฝึกแล้วมาก มีเงินและทองทั้งที่ยังไม่ได้ทำทั้งที่ทำแล้วก็มาก ในชนบทนั้น มีสตรีปกครองมาก พระองค์อาจจะรบเอาชนะได้ ด้วยกำลังพลประมาณเท่านั้น ขอพระองค์จงไปรบเอาชนะเถิด มหาราชเจ้า, ดังนี้ มหาบพิตรจะทรงทำ อย่างไรกะชนบทนั้น”

“ท่านรัฏฐปาละ พวกเราก็จะไปรบเอาชนะชนบทนั้นมาครอบครองเสีย”

“ดูก่อนมหาบพิตร มหาบพิตรจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน พึงมีราชบุรุษของมหาบพิตรที่กุรุรัฏฐนี้ซึ่งเป็นคนที่เชื่อถือได้ เป็นคนมีเหตุผล มาจากทิศตะวันตก ... จากทิศเหนือ ... จากทิศใต้ ... จากฟากทะเลโน้น เข้าเฝ้ามหาบพิตรแล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะมหาราชเจ้า ขอพระองค์ ทรงทราบเกล้า ข้าพระพุทธเจ้ามาจากทิศตะวันตก ... มาจากฟากทะเลโน้น ณ ที่นั้น ข้าพระพุทธเจ้าได้เห็นชนบทใหญ่แห่งหนึ่งเจริญมั่งคั่ง มีผู้คนมากมาย พลุกพล่านด้วยผู้คน ในชนบทนั้นมีพลช้าง พลม้า พลรถ พลราบมาก มีเสือดาวที่ฝึกแล้วมาก มีเงินและทองทั้งที่ยังไม่ได้ทำทั้งที่ทำแล้วก็มาก ในชนบทนั้นมีสตรีปกครองมาก พระองค์อาจจะรบเอาชนะได้ด้วยกำลังพล ประมาณเท่านั้น ขอพระองค์จงไปรบเอาชนะเถิด มหาราชเจ้า, ดังนี้ มหาบพิตร จะทรงทำอย่างไรกะชนบทนั้น,,“ท่านรัฏฐปาละ พวกเราก็จะไปรบเอาชนะชนบทนั้นมาครอบครองเสีย,,

“ดูก่อนมหาบพิตร ทรงหมายเอาเนื้อความนี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นจึงตรัสธัมมุทเทสข้อที่ ๔ ว่า ‘โลกพร่องอยู่เป็นนิตย์ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหา, ซึ่งอาตมภาพได้รู้ ได้เห็น และได้ฟังแล้วจึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต,,

“ท่านรัฏฐปาละ น่าอัศจรรย์นัก น่าแปลกใจนัก ข้อที่ว่า ‘โลกพร่อง อยู่เป็นนิตย์ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหา, นี้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้

ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสดีแล้ว ท่านรัฏฐปาละ เป็นความจริง โลกพร่องอยู่เป็นนิตย์ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหา”

พระรัฏฐปาละกล่าวนิคมคาถา

{๔๕๑}ท่านรัฏฐปาละได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นแล้วภายหลัง ได้กล่าวคาถาประพันธ์อื่นอีกดังนี้ว่า

[๓๐๗] อาตมภาพเห็นมนุษย์ทั้งหลายผู้มีทรัพย์สมบัติในโลก ได้ทรัพย์มาแล้ว ไม่ยอมให้ทาน เพราะความลุ่มหลง คนโลภย่อมทำการสะสมแต่ทรัพย์สมบัติ ทั้งปรารถนา กามทั้งหลายยิ่งขึ้นไปพระราชา ทรงกดขี่เอาชนะได้ตลอดแผ่นดินแล้ว ครอบ ครองแผ่นดินซึ่งมีทะเลเป็นที่สุดอยู่ ก็มิได้ทรงอิ่มเพียงฝั่งทะเลข้างนี้ ยังทรงปรารถนาถึงฝั่งข้างโน้นอีกพระราชาและมนุษย์เหล่าอื่นเป็นอันมาก เมื่อยังไม่สิ้นความทะยานอยาก ย่อมเข้าถึงความตาย ย่อมต้องทิ้งร่างกายไป ทั้งที่ยังพร่องอยู่แท้ ความอิ่มด้วยกาม ย่อมไม่มีในโลกเลยอนึ่ง ญาติทั้งหลายพากันสยายผมครํ่าครวญถึงผู้นั้น ว่า ‘โธ่เอ๋ย มาตายเสียแล้วหนอ’ ดังนี้ พลางใช้ผ้าห่อ เขานำไป ยกขึ้นสู่เชิงตะกอน แต่นั้นก็เผากันผู้นั้นถูกเขาเผา ถูกแทงด้วยหลาวอยู่ ละโภคสมบัติไป มีเพียงผ้าผืนเดียว ไม่ว่าญาติ ไม่ว่ามิตร ไม่ว่าสหายทั้งหลาย ที่จะช่วยต้านทานเขาผู้ตายไปไว้ได้ ไม่มีเลย

เหล่าทายาทของเขาก็พากันขนเอาทรัพย์ของเขาไป ส่วนผู้นั้น ก็ไปตามกรรมที่ทำไว้ ทรัพย์อะไร ๆ ย่อมไม่ติดตามคนตายไปเลย ไม่ว่าบุตร ไม่ว่าภรรยา ไม่ว่าทรัพย์ รวมถึงแว่นแคว้น

คนเราจะได้อายุยืนเพราะทรัพย์ก็หาไม่ จะละความแก่ได้เพราะทรัพย์ก็หาไม่ นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่า ชีวิตนี้น้อยนัก ไม่เที่ยง มีความแปรเปลี่ยนไปเป็นธรรมดา

ทั้งคนมั่งมีทั้งคนยากจนย่อมได้สัมผัสกับความตายด้วยกัน ทั้งคนโง่ทั้งคนฉลาดย่อมได้สัมผัสกับความตายเช่นเดียวกัน แต่คนโง่พอถูกความตายมาสัมผัสเข้าย่อม นอนผวา เพราะค่าที่เป็นคนโง่ ส่วนคนฉลาดครั้นถูกความตายมาสัมผัสเข้าย่อมไม่หวั่นไหวเพราะเหตุนั้นแล ปัญญาจึงประเสริฐกว่าทรัพย์ เพราะปัญญาเป็นเหตุให้ถึงที่สุดคือพระนิพพานในโลกนี้ได้ เพราะยังไม่บรรลุถึงพระนิพพาน ผู้คนจึงทำบาปกรรม กันมากมายในภพนัอยภพใหญ่ด้วยความหลงสัตว์โลกผู้ทำบาปกรรมไว้ย่อมเวียนว่ายตายเกิดอยู่ รํ่าไปย่อมเข้าถึงกำเนิดมนุษย์บ้าง โลกอื่นบ้าง ผู้มีปัญญาน้อยที่ยอมเชื่อสัตว์โลกนั้น ก็ย่อมจะเข้าถึงกำเนิด มนุษย์บ้าง โลกอื่นบ้าง

โจรผู้มีบาปกรรมถูกเขาจับได้ในที่เกิดเหตุย่อม เดือดร้อนเพราะการกระทำของตน ฉันใด ประชาสัตว์ผู้ มีบาปธรรมละโลกนี้ไปแล้วย่อมเดือดร้อนในโลกหน้า เพราะกรรมของตน ฉันนั้น

ความจริง กามทั้งหลายงามวิจิตร มีรสอร่อย น่ารื่นรมย์ใจ ย่อมยํ่ายีจิตด้วยรูปลักษณ์ต่างประการ ดูก่อนมหาบพิตร เพราะอาตมภาพเห็นโทษในกามคุณทั้งหลาย เหตุนั้น จึงได้ออกบวช

สัตว์โลกทั้งหลายทั้งหนุ่มทั้งแก่ เมื่อสรีระแตกดับ ย่อมตายตกไปเหมือนผลไม้หล่น ดูก่อนมหาบพิตร อาตมภาพ รู้แจ้งซึ่งหตุนี้จึงได้ออกบวช ความเป็นสมณะเป็นข้อปฏิบัติอันไม่ผิด เป็นสิ่งประเสริฐแท้ ดังนี้แล

จบ รัฏฐปาลสูตรที่ ๒

๓. มฆเทวสูตร

ว่าด้วยพระเจ้ามฆเทวะ

{๔๕๒}[๓๐๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ มฆเทวัมพวัน ใกล้เมืองมิถิลา ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแย้มพระโอษฐ์ ณ สถานที่แห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ได้เกิดความสงสัยว่า “อะไรหนอเป็นเหตุ เป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแย้มพระโอษฐ์ ธรรมดาพระตถาคตทั้งหลาย จะไม่ทรง แย้มพระโอษฐ์ โดยไม่มีสาเหตุ” ท่านพระอานนท์จึงห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ เป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแย้มพระโอษฐ์ (เพราะ)พระตถาคตทั้งหลาย จะไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์ โดยไม่มีสาเหตุ”{๔๕๓}พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เรื่องเคยมีมาแล้ว ในเมืองมิถิลานี้แหละ ได้มีพระราชาพระนามว่ามฆเทวะ ทรงเป็นธรรมิกราช