๒. มหาราหุโลวาทสูตร เล่ม ๑๓

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ท่านพระราหุลยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล

จบ จูฬราหุโลวาทสูตรที่ ๑

๒. มหาราหุโลวาทสูตร

ว่าด้วยพระโอวาทโปรดพระราหุล สูตรใหญ่

{๑๓๓} [๑๑๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มี พระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาต ยังพระนครสาวัตถี แม้ท่านพระราหุลก็ครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรตาม เสด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าไป ณ เบื้องพระปฤษฎางค์ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงผินพระพักตร์ไปรับสั่งกะท่านพระราหุลว่า ‘ราหุล รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่มี ภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี ทั้งที่อยู่ ในที่ไกลหรือใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่ารูป เธอพึงเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาที่ ถูกต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ ตัวตนของเรา, ดังนี้”พระราหุลทูลถามว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า รูปเท่านั้นหรือ ข้าแต่พระสุคตเจ้า รูปเท่านั้นหรือ ที่พึงเห็นด้วยปัญญาที่ถูกต้องตามความเป็นจริง”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนราหุล ทั้งรูป ทั้งเวทนา ทั้งสัญญา ทั้งสังขาร ทั้งวิญญาณ”

{๑๓๔}ครั้งนั้น ท่านพระราหุลคิดว่า “วันนี้ ใครหนอที่พระผู้มีพระภาคเจ้า จะทรงโอวาทโปรดในที่เฉพาะพระพักตร์แล้วจักเข้าหมู่บ้านเพื่อบิณฑบาต” ครั้น กลับจากที่นั้นแล้ว จึงนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้าที่ โคนต้นไม้แห่งหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรเห็นท่านพระราหุลผู้นั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้าที่โคนต้นไม้แห่งหนึ่ง จึงบอกกะท่านพระราหุลว่า “ดูก่อนราหุล ท่านจงเจริญอานาปานสติเถิด ด้วยว่าอานาปานสติภาวนา ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก”

ธาตุ ๕

[๑๑๔] ครั้งนั้น เป็นเวลาเย็น ท่านพระราหุลออกจากที่พักผ่อนแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระ ภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อานาปาสติอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มาก แล้วอย่างไร จึงจะมีผลมาก มีอานิสงส์มาก

{๑๓๕}พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า“ดูก่อนราหุล รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่อยู่ภายใน อาศัยตน เป็นของหยาบ มีลักษณะแข้นแข็ง จับต้องได้ ได้แก่ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างอื่นที่อยู่ภายใน อาศัยตน เป็นของหยาบ มีลักษณะแข้นแข็ง จับต้องได้ นี้เราเรียกว่าปฐวีธาตุที่อยู่ภายใน ก็ปฐวีธาตุที่อยู่ภายในก็ดี ปฐวีธาตุ

ที่อยู่ภายนอกก็ดี ต่างก็เป็นปฐวีธาตุเหมือนกัน ปฐวีธาตุนั้นเธอพึงเห็นด้วย ปัญญาที่ถูกต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา’ ดังนี้ เพราะบุคคลเห็นปฐวีธาตุด้วยปัญญาที่ถูกต้อง ตามความเป็นจริงอย่างนี้แล้วย่อมเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ จิตย่อมคลายกำหนัด ในปฐวีธาตุ

{๑๓๖} [๑๑๕] ดูก่อนราหุล ก็อาโปธาตุเป็นไฉน

อาโปธาตุที่อยู่ภายในก็มี ที่อยู่ภายนอกก็มี ก็อาโปธาตุที่อยู่ภายในเป็นไฉน คือ สิ่งที่อยู่ภายใน อาศัยตน เป็นของเหลว มีลักษณะเอิบอาบ จับต้องได้ ได้แก่ ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น นํ้าตา เปลวมัน นํ้าลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างอื่นที่อยู่ภายใน อาศัยตน เป็นของเหลว มีลักษณะเอิบอาบ จับต้องได้ นี้เราเรียกว่าอาโปธาตุที่อยู่ภายใน ก็อาโปธาตุ ที่อยู่ภายในก็ดี อาโปธาตุที่อยู่ภายภายนอกก็ดี ต่างก็เป็นอาโปธาตุเหมือนกัน อาโปธาตุนั้นเธอพึงเห็นด้วยปัญญาที่ถูกต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา’ ดังนี้ เพราะบุคคลเห็น อาโปธาตุนั้นด้วยปัญญาที่ถูกต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้แล้วย่อมเบื่อหน่าย ในอาโปธาตุ จิตย่อมคลายกำหนัดในอาโปธาตุ{๑๓๗} [๑๑๖] ดูก่อนราหุล ก็เตโชธาตุเป็นไฉน

เตโชธาตุที่อยู่ภายในก็มี ที่อยู่ภายนอกก็มี ก็เตโชธาตุที่อยู่ภายในเป็นไฉน คือ สิ่งที่อยู่ภายใน อาศัยตน เป็นของร้อน มีลักษณะร้อน ถูกต้องได้ ได้แก่ ไฟที่ยังกายให้อบอุ่น ให้ทรุดโทรม ให้กระวนกระวาย และไฟที่เผา อาหารที่กิน ที่ดื่ม ที่เคี้ยว ที่ลิ้ม ให้ย่อยไปด้วยดี หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่าง อื่นอันมีอยู่ภายใน อาศัยตน เป็นของร้อน มีลักษณะร้อน ถูกต้องได้ นี้เรา เรียกว่าเตโชธาตุที่อยู่ภายใน ก็เตโชธาตุที่อยู่ภายในก็ดี เตโชธาตุที่อยู่ภายนอกก็ดี ต่างก็เป็นเตโชธาตุเหมือนกัน เตโชธาตุนั้นเธอพึงเห็นด้วยปัญญาที่ถูก

ต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา’ดังนี้ เพราะบุคคลเห็นเตโชธาตุด้วยปัญญาที่ถูกต้องตาม ความเป็นจริงอย่างนี้แล้วย่อมเบื่อหน่ายเตโชธาตุจิตย่อมคลายกำหนัดในเตโชธาตุ

{๑๓๘}[๑๑๗] ดูก่อนราหุล ก็วาโยธาตุเป็นไฉน

วาโยธาตุที่อยู่ภายในก็มี ที่อยู่ภายนอกก็มี ก็วาโยธาตุที่อยู่ภายในเป็นไฉน คือ สิ่งใดที่อยู่ภายใน อาศัยตน เป็นของเคลื่อนไหว มีลักษณะพัดไปมา ถูกต้องได้ ได้แก่ ลมพัดขึ้นเบื้องบน ลมพัดลงเบื้องตํ่า ลมในท้อง ลมในไส้ ลมแล่นไปตามอวัยวะน้อยใหญ่ ลมหายใจเข้า ลมหายใจออก หรือสิ่งใดสิ่ง หนึ่งอย่างอื่นที่อยู่ภายใน อาศัยตน เป็นของเคลื่อนไหว มีลักษณะพัดไปมา ถูกต้องได้ นี้เราเรียกว่าวาโยธาตุที่อยู่ภายใน วาโยธาตุที่อยู่ภายในก็ดี วาโย ธาตุที่อยู่ภายนอกก็ดี ต่างก็เป็นวาโยธาตุเหมือนกัน วาโยธาตุนั้นเธอพึงเห็นด้วยปัญญาที่ถูกต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา’ ดังนี้ เพราะบุคคลเห็นวาโยธาตุนั้นด้วยปัญญา อันถูกต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้แล้วย่อมเบื่อหน่ายในวาโยธาตุ จิตย่อม คลายกำหนัดในวาโยธาตุ{๑๓๙}[๑๑๘] ดูก่อนราหุล ก็อากาสธาตุเป็นไฉน

อากาสธาตุที่อยู่ภายในก็มี ที่อยู่ภายนอกก็มี อากาสธาตุที่อยู่ภายในเป็นไฉน คือ สิ่งใดอยู่ภายใน อาศัยตน เป็นความว่าง มีลักษณะว่าง จับต้องได้ ได้แก่ ช่องหู ช่องจมูก ช่องปาก ช่องคอสำหรับกลืนอาหารที่กิน ที่ดื่ม ที่เคี้ยว ที่ลิ้มเข้าไป ช่องที่พักอยู่แห่งอาหารที่กิน ที่ดื่ม ที่เคี้ยว ที่ลิ้ม และช่องสำหรับ ถ่ายอาหารที่กิน ที่ดื่ม ที่เคี้ยว ที่ลิ้มออกทางเบื้องล่าง หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่ง อย่างอื่นที่มีอยู่ภายใน อาศัยตน เป็นความว่าง มีลักษณะว่าง ไม่ทึบ มีลักษณะไม่ทึบ เป็นช่อง มีลักษณะเป็นช่อง เนื้อและเลือดมิได้สัมผัล มีอยู่ภายใน จับต้องได้ นี้เราเรียกว่าอากาสธาตุที่อยู่ภายใน ก็อากาสธาตุที่อยู่

ภายในก็ดี ที่อยู่ภายนอกก็ดี ต่างก็เป็นอากาสธาตุเหมือนกัน อากาสธาตุนั้น เธอพึงเห็นด้วยปัญญาที่ถูกต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา, ดังนี้ เพราะบุคคลเห็นอากาสธาตุนั้น ด้วยปัญญาที่ถูกต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้แล้ว ย่อมเบื่อหน่ายในอากาสธาตุ จิตย่อมคลายกำหนัดในอากาสธาตุ

ภาวนาเสมอด้วยธาตุ ๕

{๑๔๐}[๑๑๙] ดูก่อนราหุล เธอจงเจริญภาวนาเสมอด้วยแผ่นดินเถิด เพราะ เมื่อเธอเจริญภาวนาเสมอด้วยแผ่นดินอยู่ ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่ เกิดขึ้นแล้วก็จักครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้ ดูก่อนราหุล คนทั้งหลายย่อมทิ้งของ ที่สะอาดบ้าง ไม่สะอาดบ้าง คูถบ้าง มูตรบ้าง น้ำลายบ้าง นํ้าหนองบ้าง เลือดบ้างลงบนแผ่นดิน แผ่นดินจะได้อึดอัด ระอา หรือเกลียดของต่าง ๆ นั้นก็หาไม่ ฉันใดก็ฉันนั้นแล ราหุล เธอจงเจริญภาวนาเสมอ ด้วยแผ่นดินเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญภาวนาเสมอด้วยแผ่นดินอยู่ ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่เกิดขึ้นแล้วก็จักครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้{๑๔๑}ดูก่อนราหุล เธอจงเจริญภาวนาเสมอด้วยนํ้าเถิด

เพราะเมื่อเธอเจริญภาวนาเสมอด้วยนํ้าอยู่ ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่เกิดขึ้นแล้วก็จัก ครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้ ดูก่อนราหุล คนทั้งหลายย่อมล้างของที่สะอาดบ้าง ไม่สะอาดบ้าง คูถบ้าง มูตรบ้าง น้ำลายบ้าง นํ้าหนองบ้าง เลือดบ้างในน้ำ น้ำจะได้อึดอัด ระอา หรือเกลียดของต่าง ๆ นั้นก็หาไม่ ฉันใดก็ฉันนั้นแล ราหุล เธอจงเจริญภาวนาเสมอด้วยน้ำเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญภาวนาเสมอด้วยนํ้า อยู่ ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่เกิดขึ้นแล้วก็จักครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้

{๑๔๒}ดูก่อนราหุล เธอจงเจริญภาวนาเสมอด้วยไฟเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญภาวนาเสมอด้วยไฟอยู่ ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่เกิดขึ้นแล้วก็จัก ครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้ ดูก่อนราหุล ไฟย่อมเผาของที่สะอาดบ้าง ไม่สะอาด

บ้าง คูถบ้าง มูตรบ้าง น้ำลายบ้าง นํ้าหนองบ้าง เลือดบ้าง ไฟจะได้อึดอัด ระอา หรือเกลียดของต่าง ๆ นั้นก็หาไม่ ฉันใดก็ฉันนั้นแล ราหุล เธอ จงเจริญภาวนาเสมอด้วยไฟเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญภาวนาเสมอด้วยไฟอยู่ ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่เกิดขึ้นแล้วก็จักครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้

{๑๔๓}ดูก่อนราหุล เธอจงเจริญภาวนาเสมอด้วยลมเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญภาวนาเสมอด้วยลมอยู ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่เกิดขึ้นแล้วก็จัก ครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้ ดูก่อนราหุล ลมย่อมพัดถูกของที่สะอาดบ้าง ไม่สะอาดบ้าง คูถบ้าง มูตรบ้าง น้ำลายบ้าง น้ำหนองบ้าง เลือดบ้าง ลมจะได้อึดอัด ระอา หรือเกลียดของต่าง ๆ นั้นก็หาไม่ ฉันใดก็ฉันนั้นแล ราหุล เธอจงเจริญภาวนาเสมอด้วยลมเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญภาวนาเสมอด้วยลมอยู่ ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่เกิดขึ้นแล้วก็จักครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้{๑๔๔}ดูก่อนราหุล เธอจงเจริญภาวนาเสมอด้วยอากาศเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญภาวนาเสมอด้วยอากาศอยู่ ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่เกิดขึ้น แล้วก็จักครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้ ดูก่อนราหุล อากาศไม่ตั้งอยู่ในที่ไหน ๆ ฉันใด ก็ฉันนั้นแล ราหุล เธอจงเจริญภาวนาเสมอด้วยอากาศเถิด เพราะเมื่อเธอ เจริญภาวนาเสมอด้วยอากาศอยู่ ผัสสะทั้งที่ชอบใจและไม่ชอบใจที่เกิดขึ้น แล้วก็จักครอบงำจิตเธออยู่ไม่ได้

การเจริญภาวนาธรรม ๖ อย่าง

{๑๔๕}[๑๒๐] ดูก่อนราหุล เธอจงเจริญเมตตาภาวนาเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญเมตตาภาวนาอยู่ ก็จักละพยาบาทคือความปองร้ายได้ เธอจงเจริญ กรุณาภาวนาเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญกรุณาภาวนาอยู่ ก็จักละวิหิงสาคือ ความเบียดเบียนได้ เธอจงเจริญมุทิตาภาวนาเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญ มุทิตาภาวนาอยู่ ก็จักละอรติคือความไม่พอใจได้ เธอจงเจริญอุเบกขาภาวนาเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญอุบกขาภาวนาอยู่ ก็จักละปฏิฆะคือความหงุดหงิดได้

เธอจงเจริญอสุภภาวนาเถิด เพราะเมื่อเธอเจริญอสุภภาวนาอยู่ ก็จักละราคะคือความกำหนัดได้ เธอจงเจริญอนิจจสัญญาภาวนาเถิด เพราะเมื่อ เธอเจริญอนิจจสัญญาภาวนาอยู่ ก็จักละอัสมิมานะคือความถือตัวว่าเป็นนั่น เป็นนี่ได้

อานาปานสติภาวนา

{๑๔๖}[๑๒๑] ดูก่อนราหุล เธอจงเจริญอานาปานสติภาวนาเถิด เพราะอานาปานสติที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก ก็อานาปานสติที่บุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก

ดูก่อนราหุล ภิกษุในธรรมวินัยนี้อยู่ในป่าก็ตาม อยู่ที่โคนไม้ก็ตาม อยู่ที่เรือนว่างก็ตาม นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก

เมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่าหายใจเข้ายาว

เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่าหายใจออกยาว

เมื่อหายใจเข้าสั้น ก็รู้ชัดว่าหายใจเข้าสั้น

เมื่อหายใจออกสั้น ก็รู้ชัดว่าหายใจออกสั้น

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซี่งกองลมทั้งปวงหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซี่งกองลมทั้งปวงหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักระงับกายสังขารหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักระงับกายสังขารหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งปีติหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งปีติหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งสุขหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งสุขหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งจิตตสังขารหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งจิตตสังขารหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักระงับจิตตสังขาร หายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักระงับจิตตสังขารหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งจิตหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งจิตหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักยังจิตให้บันเทิงหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักยังจิตให้บันเทิงหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักตั้งจิตไว้มั่นหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักตั้งจิตไว้มั่นหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักปล่อยจิตหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักปล่อยจิตหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยงหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยงหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นวิราคะหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นวิราคะหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นนิโรธหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นนิโรธหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นปฏินิสสัคคะหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นปฏินิสสัคคะหายใจออก

ดูก่อนราหุล อานาปานสติที่บุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มากดูก่อนราหุล เมื่ออานาปานสติอันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มาก แล้วอย่างนี้ ลมอัสสาสปัสสาสะครั้งสุดท้ายดับไปก็รู้ หาดับไปไม่รู้ไม่”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ท่านพระราหุลยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ฉะนี้แล

จบ มหาราหุโลวาทสูตรที่ ๒

๓. จูฬมาลุงกโยวาทสูตร

ว่าด้วยพระโอวาทโปรดพระมาลุงกยบุตร สูตรเล็ก

พระมาลุงกยบุตรทูลถามเรื่องทิฏฐิ ๑๐

{๑๔๗}[๑๒๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดีใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระมาลุงกยบุตร หลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้เกิดความนึกคิดขึ้นอย่างนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้า ไม่ทรงพยากรณ์ ทรงงด ทรงห้ามเรื่องทิฏฐิเหล่านี้ คือ ‘โลกเที่ยง, บ้าง โลก ไม่เที่ยง’ บ้าง ‘โลกมีที่สุด, บ้าง ‘โลกไม่มีที่สุด’ บ้าง ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น’ บ้าง ‘ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง’ บ้าง ‘สัตว์หลังจาก ตาย ไปย่อมเกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์ หลัง จากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไปจะ

ว่าเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’บ้าง การที่พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ทรงพยากรณ์ทิฏฐิเหล่านั้นแก่เรา เราไม่ถูกใจไม่ชอบใจเลย เราจักเข้าไปเฝ้าพระ ผู้มีพระภาคเจ้าทูลถามเนื้อความนั้น ถ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าจักทรงพยากรณ์ แก่เราว่า ‘โลกเที่ยง’ หรือว่า โลกไม่เที่ยง’ ... หรือว่า ‘สัตว์หลังจากตาย ไปจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ดังนี้ เราก็จักประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าต่อไป ถ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าจักไม่ทรงพยากรณ์แก่เราว่า ‘โลกเที่ยง, หรือว่า ‘โลกไม่เที่ยง’ ‘โลกมีที่สุด, หรือว่า ‘โลกไม่มีที่สุด’ ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น’ หรือว่า ‘ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง’ ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ หรือว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ ‘สัตว์ หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ หรือว่า ‘สัตว์หลังจากตายไป จะว่าเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ดังนี้ เราก็จักลาสิกขาสึกไปเป็นคฤหัสถ์’’