๔. มหามาลุงโกฺยวาทสูตร เล่ม ๑๓

๔. มหามาลุงกโยวาทสูตร

เรื่องพระโอวาทโปรดพระมาลุงกยบุตร สูตรใหญ่

โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕

{๑๕๓}[๑๒๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัส พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอยังจำโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการที่เราแสดงแล้วได้หรือไม่”เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระมาลุงกยบุตรได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ยังจำโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ที่พระองค์แสดงแล้วได้”

“ดูก่อนมาลุงกยบุตร ก็เธอจำโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการที่เราแสดงแล้วว่าอย่างไร”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ยังจำโอรัมภาคสังโยชน์ ๕ ประการ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้ คือสักกายทิฏฐิ (ความเห็นว่าเป็นตัวตน) วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย) สีลัพพตปรามาส (ความถือมั่นศีลพรต) กามฉันทะ (ความพอใจในกาม) พยาบาท (ความคิดแก้แค้นผู้อื่น) ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ยังจำโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการที่พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงแล้วได้อย่างนี้”{๑๕๔}“ดูก่อนมาลุงกยบุตร เธอจำโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการเหล่านี้ที่เรา

แสดงแล้วอย่างนี้แก่ใครหนอ พวกนักบวชอัญเดียรถีย์จักโต้แย้งเอาได้ด้วย ข้อโต้แย้งที่เปรียบด้วยเด็กอ่อนนี้มิใช่หรือ ดูก่อนมาลุงกยบุตร ธรรมดาเด็ก อ่อนที่ยังนอนแบเบาะยังมีแม้แต่ความคิดว่า ‘กายของตน’ ดังนี้ สักกายทิฏฐิจักเกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้ที่ไหน สักกายทิฏฐิเป็นเพียงอนุสัย นอนเนื่องอยู่ ในสันดานเด็กนั้นเท่านั้น แม้แต่ความคิดว่า ‘ธรรมทั้งหลาย’ ดังนี้ก็ยังไม่มีวิจิกิจฉาในธรรมทั้งหลายจักเกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้ที่ไหน วิจิกิจฉาเป็นเพียง อนุสัยนอนเนื่องอยู่ในสันดานเด็กนั้นเท่านั้น แม้แต่ความคิดว่า ‘ศีลทั้งหลาย’ ดังนี้ก็ยังไม่มี สีลัพพตปรามาสในศีลทั้งหลายจักเกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้ที่ไหน

สีลัพพตปรามาสเป็นเพียงอนุสัยนอนเนื่องอยู่ในสันดานเด็กนั้นเท่านั้น แม้แต่ความคิดว่า ‘กามทั้งหลาย’ดังนี้ก็ยังไม่มี กามฉันทะในกามทั้งหลายจัก เกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้ที่ไหน กามราคะเป็นเพียงอนุสัยนอนเนื่องอยู่ในสันดาน เด็กนั้นเท่านั้น แม้แต่ความคิดว่า ‘สัตว์ทั้งหลาย’ ดังนี้ก็ไม่มี ความ พยาบาทในสัตว์ทั้งหลายจักเกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้ที่ไหน พยาบาทเป็นเพียงอนุสัยนอนเนื่องอยู่ในสันดานเด็กนั้นเท่านั้น ดูก่อนมาลุงกยบุตร พวก นักบวชอัญเดียรถีย์จักโต้แย้งเอาได้ด้วยข้อโต้แย้งที่เปรียบด้วยเด็กอ่อนนี้มิใช่หรือ”เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูล ถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เวลานี้เป็นกาลสมควร ข้าแต่พระสุคตเจ้า เวลานี้เป็นกาลสมควรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะพึงทรง แสดงโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ภิกษุทั้งหลายได้ฟังต่อพระผู้มีพระ ภาคเจ้าแล้วจักทรงจำกันไว้”

“ดูก่อนอานนท์ ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระอานนท์ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

ความแตกต่างระหว่างปุถุชนกับอริยสาวก

{๑๕๕}[๑๓๐] ดูก่อนอานนท์ ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ ผู้ไม่ได้พบ พระอริยเจ้าทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้พบสัตบุรุษทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมมีจิตถูกสักกายทิฏฐิกลุ้มรุม ถูกสักกายทิฏฐิครอบงำอยู่ และย่อมไม่รู้ถึงอุบายเครื่องสลัดออก ซึ่งสักกายทิฏฐิที่เกิดขึ้นแล้วออกตามความเป็นจริง สักกายทิฏฐินั้นมีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชนนั้นสลัดออกไม่ได้ จึงชื่อว่าโอรัมภาคิยสังโยชน์ปุถุชนย่อมมีจิตถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุม ถูกวิจิกิจฉาครอบงำอยู่ และย่อมไม่รู้ถึงอุบายเครื่องสลัดออกซึ่งวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง วิจิกิจฉา นั้นมีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชนนั้นสลัดออกไม่ได้ จึงชื่อว่าโอรัมภาคิยสังโยชน์

ปุถุชนมีจิตถูกสีลัพพตปรามาสกลุ้มรุม ถูกสีลัพพตปรามาสครอบงำอยู่ และย่อมไม่รู้ถึงอุบายเครื่องสลัดออกซึ่งสีลัพพตปรามาสที่เกิดขึ้นแล้วตาม ความเป็นจริง สีลัพพตปรามาสนั้นมีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชนนั้นสลัดออกไม่ได้ จึงชื่อว่าโอรัมภาคิยสังโยชน์

ปุถุชนย่อมมีจิตถูกกามราคะกลุ้มรุม ถูกกามราคะครอบงำอยู่ ย่อมไม่รู้

ถึงอุบายเครื่องสลัดออกซึ่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง กามราคะนั้นมีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชนสลัดออกไม่ได้ จึงชื่อว่าโอรัมภาคิยสังโยชน์

ปุถุชนย่อมมีจิตถูกพยาบาทกลุ้มรุม ถูกพยาบาทครอบงำอยู่ และย่อมไม่รู้ถึงอุบายเครื่องสลัดออกซึ่งพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง พยาบาท นั้นมีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชนนั้นสลัดออกไม่ได้ จึงชื่อว่าโอรัมภาคิยสังโยชน์

[๑๓๑] ดูก่อนอานนท์ ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วในโลกนี้ ผู้ได้พบพระอริยเจ้าทั้งหลาย ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ได้รับการแนะนำใน ธรรมของพระอริยเจ้า ได้พบสัตบุรุษทั้งหลาย ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมมีจิตไม่ถูกสักกายทิฏฐิกลุ้มรุม ไม่ถูก สักกายทิฐิครอบงำอยู่ และย่อมรู้ถึงการสสัดออกซึ่งสักกายทิฏฐิที่เกิดขึ้นแล้ว ตามความเป็นจริง สักกายทิฏฐินั้นพร้อมทั้งอนุสัยอันอริยสาวกนั้นย่อมละได้อริยสาวกนั้นย่อมมีจิตไม่ถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุม ไม่ถูกวิจิกิจฉาครอบงำอยู่ และย่อมรู้ถึงการสลัดออกซึ่งวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง วิจิกิจฉา นั้นพร้อมทั้งอนุสัยอันอริยสาวกนั้นย่อมละได้

อริยสาวกนั้นย่อมมีจิตไม่ถูกสีลัพพตปรามาสกล้มรุม ไม่ถูกสีลัพพตปรามาสครอบงำอยู่ และย่อมรู้ถึงการสลัดออกซึ่งสีลัพพตปรามาสที่เกิดขึ้น แล้วตามความเป็นจริง สีลัพพตปรามาสนั้นพร้อมทั้งอนุสัยอันอริยสาวกนั้น ย่อมละได้

อริยสาวกนั้นย่อมมีจิตไม่ถูกกามราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกกามราคะครอบงำอยู่ และย่อมรู้ถึงการสลัดออกซึ่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง กาม ราคะนั้นพร้อมทั้งอนุสัยอันอริยสาวกนั้นย่อมละได้

อริยสาวกนั้นย่อมมีจิตไม่ถูกพยาบาทกลุ้มรุม ไม่ถูกพยาบาทครอบงำอยู่ และย่อมรู้ถึงการสลัดออกซึ่งพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง พยาบาท

นั้นพร้อมทั้งอนุสัยอันอริยสาวกนั้นย่อมละได้

มรรคปฏิปทาสำหรับละสังโยชน์

{๑๕๖}[๑๓๒] ดูก่อนอานนท์ การที่บุคคลจะไม่อาศัยมรรค(และ)ปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ แล้วจักรู้ จักเห็น จักละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ได้นั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนการที่จะไม่ถากเปลือก ไม่ถากกระพี้ของต้นไม้ใหญ่ประเภทไม้ยืนต้นซึ่งมีแก่นก่อนแล้วจักถากแก่นเลย ทีเดียวนั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ฉันใด การที่บุคคลจะไม่อาศัยมรรค(และ)ปฏิปทา ที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ แล้วจักรู้ จักเห็น จักละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ได้นั้นก็ย่อมเป็นไปไม่ได้ ฉันนั้นดูก่อนอานนท์ การที่บุคคลอาศัยมรรค(และ)ปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ แล้วจักรู้

จักเห็น จักละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ได้นั้น ย่อมเป็นไปได้ ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนการที่ถากเปลือกถากกระพี้ของต้นไม้ใหญ่ประเภทยืนต้นซี่งมีแก่นก่อนแล้วจึงจะถากแก่นนั้นย่อมเป็นไปได้ ฉันใด การที่บุคคลอาศัยมรรค(และ)ปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ แล้วจักรู้ จักเห็น จักละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ได้นั้นย่อมเป็นไปได้ ฉันนั้นดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนแม่น้ำคงคาซึ่งมีน้ำเต็มเปี่ยมเสมอขอบฝั่ง กาก้มลงดื่มได้ ครั้งนั้น บุรุษผู้ทุรพลคนหนึ่งมาด้วยประสงค์ว่า ‘เราจะว่าย ตัดกระแสแม่น้ำคงคานี้ไปตรง ๆ ให้ถึงฝั่งโดยสวัสดี, เขาจะไม่อาจว่ายตัดกระแสแม่น้ำคงคานี้ไปตรง ๆ ให้ถึงฝั่งโดยสวัสดีได้เลย ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อมีผู้แสดงธรรมเพื่อดับสักกายทิฐิแก่คนบางคน แต่จิตของผู้แสดงธรรม และของผู้ฟังยังไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่มั่นคง ไม่หลุดพ้น ก็พึงเห็นบุคคล เหล่านั้นเหมือนกับบุรุษผู้ทุรพลนั้นดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนแม่น้ำคงคาซึ่งนํ้าเต็มเปี่ยมเสมอขอบฝั่ง กาก้มลงดื่มได้ ครั้งนั้น บุรุษผู้แข็งแรงคนหนึ่งมาด้วยประสงค์ว่า ‘เราจะว่าย

ตัดกระแสแม่นํ้าคงคานี้ไปตรง ๆ ให้ถึงฝั่งโดยสวัสดี,เขาอาจจะว่ายตัดกระแสแม่นํ้าคงคาไปตรง ๆ ให้ถึงฝั่งโดยสวัสดีได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อมีผู้แสดงธรรมเพื่อความดับสักกายทิฏฐิแก่คนบางคน จิตของผู้แสดงและ จิตของผู้นั้นแล่นไป เลื่อมใส มั่นคง หลุดพ้น ก็พึงเห็นบุคคลเหล่านั้น เหมือนกับบุรุษผู้แข็งแรง

รูปฌาน ๔

{๑๕๗}[๑๓๓] ดูก่อนอานนท์ มรรคและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ เป็นไฉน คือ

ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม เพราะสงัดจากอุปธิ เพราะละอกุศลธรรม เพราะระงับความชั่วหยาบทางกายได้ โดยประการทั้งปวง บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ เธอพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ซึ่งมีอยู่ในภายในสมาบัตินั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นความเจ็บไข้ เป็นอื่น เป็นของทรุดโทรม เป็นของสูญ เป็นของมิใช่ตัวตน เธอย่อมเปลื้องจิต จากธรรมเหล่านั้น ครั้นเธอเปลื้องจิตจากธรรมเหล่านั้นแล้ว ย่อมน้อมจิตไป ในอมตธาตุว่า ‘ธรรมชาตินี้สงบ ธรรมชาตินี้ประณีต คือ ธรรมชาติซึ่งเป็นที่สงบสังขารทั้งปวง เป็นที่สละคืนอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่ สิ้นกำหนัด เป็นที่ดับสนิท เป็นที่ดับกิเลสและกองทุกข์’ ดังนี้ เธอตั้งอยู่ในวิปัสสนาซึ่งมีไตรลักษณ์เป็นอารมณ์นั้น ย่อมบรรลุธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะ ทั้งหลาย ถ้ายังไม่บรรลุธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะทั้งหลาย ย่อมเป็นโอปปาติกะ

ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับจากโลกนั้นเป็นธรรมดา เพราะความยินดีในธรรมนั้น เพราะความเพลิดเพลินในธรรมนั้น และเพราะความสิ้นไป แห่งโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ดูก่อนอานนท์ มรรคนี้แล ปฏิปทานี้แลย่อมเป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕

ยังมีอีกข้อหนึ่ง อานนท์ เธอบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติ และสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ เธอพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง อานนท์ เธอมีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุข ด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้อยู่ เธอพิจารณาเห็น ธรรมทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง อานนท์ เธอบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติ บริสุทธิ์เพราะอุเบกขาเพราะละสุขละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไป ก่อนแล้วอยู่ เธอพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ...

อรูปฌาน ๓

{๑๕๘}ยังมีอีกข้อหนึ่ง อานนท์ เพราะล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจถึงนานัตตสัญญา เธอย่อมเข้าถึง อากาสานัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺโต อากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นธรรมเหล่านี้ คือ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ซึ่งมีอยู่ในฌานนั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังหัวฝี

เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นความเจ็บไข้ เป็นอื่น เป็นของทรุดโทรม เป็นของสูญ เป็นของมิใช่ตัวตน เธอย่อมเปลื้องจิตจากธรรมเหล่านั้น ครั้น เธอเปลื้องจิตจากธรรมเหล่านั้นแล้วย่อมน้อมจิตไปในอมตธาตุว่า ‘ธรรมชาตินี้สงบ ธรรมชาตินี้ประณีต คือ ธรรมชาติซึ่งเป็นที่สงบสังขารทั้งปวง เป็นที่ สละคืนอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่สิ้นกำหนัด เป็นที่ดับสนิท เป็นที่ดับกิเลสและกองทุกข์’ ดังนี้ เธอตั้งอยู่ในฌานนั้น ย่อมบรรลุธรรมเป็นที่สิ้น อาสวะทั้งหลาย ถ้ายังไม่บรรลุธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะทั้งหลาย ย่อมเป็นโอปปาติกะปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับจากโลกนั้นเป็นธรรมดา เพราะ ความยินดีในธรรมนั้น เพราะความเพลิดเพลินในธรรมนั้น และเพราะความสิ้นไปแห่งโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ดูก่อนอานนท์ มรรคนี้แล ปฏิปทานี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ยังมีอีกข้อหนึ่ง อานนท์ เพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เธอย่อมเข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด, ดังนี้อยู่ เธอพิจารณาธรรมเหล่านี้ คือ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ซึ่งมีอยู่ในฌานนั้น ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง อานนท์ เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เธอย่อมเข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร, ดังนี้อยู่ เธอพิจารณาเห็นธรรมเหล่านี้ คือ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ซึ่งมีอยู่ในฌานนั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็น ดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นความเจ็บไข้ เป็นอื่น เป็นของทรุดโทรม เป็นของสูญ เป็นของมิใช่ตัวตน เธอย่อมเปลื้องจิตจาก ธรรมเหล่านั้น ย่อมน้อมจิตไปในอมตธาตุว่า ‘ธรรมชาตินี้สงบ ธรรมชาตินี้ประณีต คือ ธรรมชาติซึ่งเป็นที่สงบสังขารทั้งปวง เป็นที่สละคืนอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่สิ้นกำหนัด เป็นที่ดับสนิท เป็นที่ดับกิเลสและกองทุกข์’

ดังนี้ เธอตั้งอยู่ในอากิญจัญญายตนะนั้น ย่อมบรรลุธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะ ทั้งหลาย ถ้ายังไม่บรรลุธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะทั้งหลาย ย่อมเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับจากโลกนั้นเป็นธรรมดา เพราะความยินดีในธรรมนั้น เพราะความเพลิดเพลินในธรรมนั้น และเพราะความสิ้นไปแห่ง โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ดูก่อนอานนท์ มรรคนี้แล ปฏิปทานี้แลย่อมเป็นไป เพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕”{๑๕๙}“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้ามรรคนี้ ปฏิปทานี้ ย่อมเป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ เมื่อเป็นอย่างนั้น เพราะเหตุอะไร ภิกษุในพระธรรม วินัยนี้บางพวกจึงเป็นเจโตวิมุต บางพวกจึงเป็นปัญญาวิมุตเล่า”

“ดูก่อนอานนท์ ในเรื่องนี้ เรากล่าวว่าเป็นความต่างกันแห่งอินทรีย์ ของภิกษุเหล่านั้น”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ท่านพระอานนท์ยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ มหามาลุงกโยวาทสูตรที่ ๔

๕. ภัททาลิสูตร ต่อ

ว่าด้วยพระภัททาลิ

คุณของการฉันอาหารหนเดียว

{๑๖๐}[๑๓๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย เราฉันอาหารมื้อเดียว เมื่อเราฉันอาหารมื้อเดียวอยู่แล ก็รู้สึกว่า

๑. มีอาพาธน้อย ๒. มีความลำบากกายน้อย

๓. มีความเบากาย ๔. มีกำลัง

๕. อยู่อย่างผาสุก

มาเถิด ภิกษุทั้งหลาย แม้เธอทั้งหลายก็จงฉันอาหารมื้อเดียวกันเถิด ด้วยว่าเมื่อเธอทั้งหลายฉันอาหารมื้อเดียว ก็จักรู้สึกว่ามีอาพาธน้อย มีความลำบากกายน้อย มีความเบากาย มีกำลัง และอยู่อย่างผาสุก”

พระภัททาลิฉันอาหารมื้อเดียวไม่ได้

{๑๖๑}เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระภัททาลิได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่สามารถจะฉัน อาหารมื้อเดียวได้ เพราะเมื่อข้าพระองค์ฉันอาหารมื้อเดียว จะมีความรำคาญ มีความเดือดร้อน พระพุทธเจ้าข้า”