๒. เสลสูตร เล่ม ๑๓

๒. เสลสูตร

ว่าด้วยเสลพราหมณ์

{๖๐๔}[๓๙๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเที่ยวจาริกไปในแคว้นอังคุตตราปะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูปเสด็จถึงนิคมของชาว อังคุตตราปะชื่ออาปณะแล้ว

ชฎิลชื่อเกณิยะได้สดับข่าวว่า “พระสมณโคดมศากยบุตรเสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล เสด็จจาริกไปในแคว้นอังคตุตราปะพร้อมด้วยภิกษุ สงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป เสด็จถึงอาปณนิคมแล้ว ก็ชื่อเสียงอันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นได้ขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึก บุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม’ พระองค์ทรงทราบประจักษ์โลกนี้ ตลอด ทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกด้วยพระปัญญาอันยิ่งด้วยพระองค์เอง แล้วทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพและมนุษย์ให้รู้ตามด้วย ทรง แสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน ก็การได้ เห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเห็นปานนั้นย่อมเป็นความดีแล”

เกณิยชฎิลนิมนต์พระพุทธเจ้า

{๖๐๕}ครั้งนั้นแล เกณิยชฎิลได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึก ถึงกันไปแล้วได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจง

เกณิยชฎิลให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา ลำดับนั้นแล เกณิยชฎิลผู้อันพระผู้มีภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอ พระโคดมผู้เจริญพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์โปรดทรงรับภัตตาหารของข้าพระองค์ในวันพรุง นี้เถิด พระพุทธเจ้าข้า”เมื่อเกณิยชฎิลกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนเกณิยะ ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่มีถึงประมาณ ๑,๒๕๐ รูป และท่านก็เลื่อมใส ในพราหมณ์ทั้งหลายด้วย”

เกณิยชฎิลก็กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่มีถึงประมาณ ๑,๒๕๐ รูป และข้าพระองค์เลื่อมใสใน พราหมณ์ทั้งหลายก็จริง ถึงกระนั้น ขอพระโคดมผู้เจริญพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ โปรดทรงรับภัตตาหารของข้าพระองค์ในวันพรุ่งนี้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ดูก่อนเกณิยะ ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่มีถึงประมาณ ๑,๒๕๐ รูป และท่านก็เลื่อมใสในพราหมณ์ทั้งหลาย”

เกณิยชฎิลก็กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่มีถึงประมาณ ๑,๒๕๐ รูป และข้าพระองค์เลื่อมใสใน พราหมณ์ทั้งหลายก็จริง ถึงกระนั้น ขอพระโคดมผู้เจริญพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ โปรดทรงรับภัตตาหารของข้าพระองค์ในวันพรุ่งนี้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับโดยดุษณีภาพครั้งนั้นแล เกณิยชฎิลทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับอาราธนาแล้ว จึงลุกจากที่นั่ง เข้าไปยังอาศรมของตนแล้วเรียกมิตรสหายและญาติสาโลหิตมาบอกว่า “ดูก่อนท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอให้มิตรสหายและญาติสาโลหิตทั้งหลายฟังข้าพเจ้า ข้าพเจ้านิมนต์พระสมณโคดมพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์มาฉัน ภัตตาหารในวันพรุ่งนี้ไว้ ขอท่านทั้งหลายทำการช่วยเหลือข้าพเจ้าด้วยกำลัง

กายด้วยเถิด” มิตรสหายและญาติสาโลหิตทั้งหลายรับคำเกณิยชฎิลแล้ว บางพวกขุดเตา บางพวกผ่าฟืน บางพวกล้างภาชนะ บางพวกตั้งหม้อนํ้า บาง พวกปูลาดอาสนะ ส่วนเกณิยชฎิลจัดแจงโรงปะรำด้วยตนเองทีเดียว

เสลพราหมณ์ได้ฟังคำว่าพุทโธ

{๖๐๖}[๓๙๗] ก็สมัยนั้นแล พราหมณ์ชื่อว่าเสละอาศัยอยู่ในอาปณนิคม เป็นผู้รู้จบไตรเพท พร้อมทั้งนิฆัณฑุศาสตร์ เกตุภศาสตร์ พร้อมทั้งอักษรศาสตร์ มีคัมภีร์อิติหาสเป็นที่ ๕ เป็นผู้เข้าใจตัวบท เข้าใจไวยากรณ์ ชำนาญในโลกายตศาสตร์ และตำราทำนายลักษณะมหาบุรุษ สอนมนต์ให้มาณพ ๓๐๐ คน ทั้งตอนนั้นเกณิยชฎิลก็เลื่อมใสในเสลพราหมณ์อยู่

ครั้งนั้น เสลพราหมณ์ห้อมล้อมด้วยมาณพ ๓๐๐ คน เดินวนเวียนไป มาบริหารแข้งขาอยู่ ได้เข้าไปทางอาศรมของเกณิยชฎิล เห็นผู้คนกำลังช่วย เกณิยชฎิลทำงานอยู่ บางพวกขุดเตา บางพวกผ่าฟืน บางพวกล้างภาชนะ บางพวกตั้งหม้อนํ้า บางพวกปูลาดอาสนะ ส่วนเกณิยชฎิลจัดแจงโรงปะรำ ด้วยตนเองทีเดียว จึงได้ถามเกณิยชฎิลว่า “ท่านเกณิยะ จักมีงานอาวาหมงคล วิวาหมงคล หรือจักบูชามหายัญ หรือว่าท่านทูลเชิญเสด็จพระเจ้าพิมพิสาร จอมเสนามาคธราชพร้อมด้วยพลนิกายมาเสวยพระกระยาหารในวันพรุ่งนี้”เกณิยชฎิลตอบว่า “ข้าแต่ท่านเสละ ข้าพเจ้ามิได้มีงานอาวาหมงคล หรือวิวาหมงคล ทั้งมิได้ทูลเชิญเสด็จพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช

พร้อมด้วยพลนิกายมาเสวยพระกระยาหารในวันพรุ่งนี้ดอก แต่ข้าพเจ้าจักบูชามหายัญ คือ มีพระสมณโคดมศากยบุตรผู้เสด็จออกทรงผนวชจากศากยตระกูล เสด็จจาริกมาในแคว้นอังคุตราปะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป เสด็จถึงอาปณนิคมแล้ว ก็ชื่อเสียงอันงามของท่านพระ โคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและ จรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้

อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม, ท่านพระโคดมพระองค์นั้นข้าพเจ้าทูลนิมนต์ไว้เพื่อเสวย ภัตตาหารในวันพรุ่งนี้พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์”

“ดูก่อนท่านเกณิยะ ท่านกล่าวว่า ‘พุทโธ’ ดังนี้หรือ

“ข้าแต่ท่านเสละ ข้าพเจ้ากล่าวว่า ‘พุทโธ, ดังนี้”

“ดูก่อนท่านเกณิยะ ท่านกล่าวว่า ‘พุทโธ, ดังนี้หรือ”

“ข้าแต่ท่านเสละ ข้าพเจ้ากล่าวว่า ‘พุทโธ, ดังนี้”

[๓๙๘] ครั้งนั้นแล เสลพราหมณ์ได้มีความคิดว่า “แม้แต่เสียงว่า ‘พุทโธ’ นี้ก็ยากที่จะได้ยินในโลก ก็มหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการมาแล้วใน มนต์ของพวกเรา ซึ่งเป็นเหตุให้พระมหาบุรุษผู้มีพร้อมมูลแล้วย่อมมีคติเป็น ๒ อย่างเท่านั้น ไม่เป็นอย่างอื่น คือ ถ้าอยู่ครองเรือนจะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ผู้ทรงธรรม เป็นพระราชาโดยธรรม เป็นใหญ่ในแผ่นดินซึ่งมีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชนะแล้ว มีราชอาณาจักรมั่นคง สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ คือ จักรแก้ว ช้างแก้ว ม้าแก้ว แก้วมณี นางแก้ว คฤหบดีแก้ว ปริณายก แก้วเป็นที่ ๗ มีพระราชบุตรมากกว่า ๑,๐๐๐ องค์ ซึ่งล้วนกล้าหาญ มีรูปร่าง องอาจ สามารถย่ำยีเสนาของข้าศึกได้ พระองค์ทรงชำนะโดยธรรม มิต้องใช้อาชญา มิต้องใช้ศัสตรา ครอบครองแผ่นดินนี้อันมีสาครเป็นขอบเขต แต่ถ้าเสด็จออกผนวชเป็นบรรพชิต จะได้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า มี หลังคาคือกิเลสอันเปิดแล้วในโลก” จึงถามเกณิยชฏิลว่า “ดูก่อนท่านเกณิยะ ก็ท่านพระโคดมอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นเดี๋ยวนี้ประทับอยู่ที่ไหน”

เสลพราหมณ์เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า

{๖๐๗} เมื่อเสลพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว เกณิยชฎิลยกแขนขวาขึ้นชี้บอกเสลพราหมณ์ว่า “ข้าแต่ท่านเสละ ท่านพระโคดมพระองค์นั้นเดี๋ยวนี้ประทับ อยู่ทางราวป่าเขียวขจีนั่น”

ลำดับนั้นแล เสลพราหมณ์พร้อมด้วยมาณพ ๓๐๐ คนได้เดินเข้าไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ แล้วได้บอกมาณพเหล่านั้นว่า “ท่านทั้งหลาย จงเงียบเสียง จงเดินเว้นระยะให้ห่างกันก้าวหนึ่ง เพราะผู้เจริญเหล่านั้นเข้าหาได้ยาก ท่านทั้งหลายจงเป็นเหมือนราชสีห์ตัวเดียวเที่ยวไปทุกเมื่อ และ เมื่อเรากำลังเจรจากับท่านพระสมณโคดมอยู่ อย่าพูดสอดขึ้นในระหว่าง ๆ รอให้เราพูดจบเสียก่อน”

ลำดับนั้น เสลพราหมณ์ได้เข้าไปเฝัาพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึก ถึงกันไปแล้วได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พร้อมกันนั้นได้พิจารณาดูมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการในพระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้า เสลพราหมณ์ ได้เห็นมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ เว้นอยู่ ๒ ประการ คือ พระคุยหฐาน ซึ่งเร้นอยู่ในฝักกับพระชิวหาใหญ่ จึงยังเคลือบแคลงสงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่ เลื่อมใสในมหาปุริสลักษณะ ๒ ประการ{๖๐๘} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้มีพระดำริว่า “เสลพราหมณ์นี้เห็น มหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการของเราโดยมาก เว้นอยู่ ๒ ประการ คือ คุยห ฐาน ซึ่งเร้นอยู่ในฝักและลิ้นใหญ่ จึงยังเคลือบแคลงสงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่เลื่อมใสในพระมหาปุริสลักษณะ ๒ ประการ” ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงทรงบันดาลอิทธิฤทธิ์ให้เสลพราหมณ์ได้เห็นพระคุยหฐานซึ่งเร้นอยู่ในฝัก และ ทรงแลบพระชิวหาสอดเข้าช่องพระกรรณทั้งสองกลับไปมา สอดเข้าช่อง พระนาสิกทั้งสองกลับไปมา ทรงแผ่พระชิวหาปิดมณฑลพระนลาฏไว้ทั้งหมด

เสลพราหมณ์และบริษัทได้บรรพชาอุปสมบท

{๖๐๙} ครั้งนั้นแล เสลพราหมณ์ได้มีความดำริว่า “พระสมณโคดมทรงประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการบริบูรณ์ไม่บกพร่อง แต่เรายังไม่รู้ ว่าพระองค์ทรงเป็นพระพุทธเจ้าจริงหรือไม่ และเราได้สดับเรื่องนี้มาแต่สำนัก

พราหมณ์ทั้งหลายซึ่งเป็นผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ เป็นอาจารย์และปาจารย์ กล่าวกันว่า ‘ท่านที่เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมแสดงพระองค์ให้ ปรากฏในเมื่อผู้ใดผู้หนึ่งกล่าวพระคุณของพระองค์, อย่ากระนั้นเลย เราพึงชมเชยพระสมณโคดมเฉพาะพระพักตร์ด้วยคาถาอันสมควรเถิด”[๓๙๙] ลำดับนั้นแล เสลพราหมณ์ได้ชมเชยพระผู้มีพระภาคเจ้า เฉพาะพระพักตร์ด้วยคาถาอันสมควรว่า

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์ทรงมีพระวรกายบริบูรณ์ มีพระรัศมีงดงาม มีพระชาติดี มองดูงดงาม มีพระฉวีวรรณเปล่งปลั่ง มีพระทาฐะเป็นเงางาม มีพระวิริยภาพ

มหาปุริสลักษณะอันเป็นเครื่องแตกต่างจากสามัญชน มีอยู่ในพระวรกายของพระองค์ผู้เป็นนรสุชาติครบถ้วน

พระองค์ทรงมีพระเนตรแจ่มใส มีพระพักตร์ผุดผ่อง มีพระวรกายตรงดังกายพรหม มีพระรัศมีรุ่งเรืองอยู่ในท่ามกลางหมู่สมณะ เหมือนดวงอาทิตย์ฉะนั้น

พระองค์เป็นพระภิกษุที่งดงามน่าชม มีพระฉวีวรรณ ผุดผ่องดังผิวทองคำ พระองค์ทรงมีพระคุณสมบัติสูงส่งอย่างนี้ จะมัวมาเป็นสมณะอยู่ทำไมเล่า

พระองค์ควรจะเป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ประเสริฐ เป็นใหญ่ในแผ่นดินมีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชนะวิเศษ เป็นผู้ยิ่งใหญ่ในชมพูทวีป

มีกษัตริย์ทั้งหลายผู้เป็นพระราชามหาศาลเสด็จติดตามพระองค์ ข้าแต่พระโคดม ขอเชิญพระองค์ทรงครองราชย์สมบัติ เป็นพระราชาธิราชจอมมนุษย์เถิด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ดูก่อนเสลพราหมณ์ เราเป็นพระราชาอยู่แล้ว คือ เป็นพระธรรมราชาที่ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า หมุนธรรมจักรซึ่งใคร ๆ หมุนไม่ได้ให้เป็นไปอยู่เสลพราหมณ์ได้กราบทูลถามว่า

ข้าแต่พระโคดม พระองค์ทรงปฏิญญาว่าเป็นสัมพุทธะและตรัสว่าเป็นธรรมราชาที่ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า หมุนธรรมจักร ให้เป็นไปอยู่ใครหนอเป็นเสนาบดีของพระองค์ท่าน เป็นสาวกผู้อนุวัติตามของพระศาสดา ใครหนอจะช่วยหมุนธรรมจักร ตามที่พระองค์ทรงหมุนไปแล้วนี้ให้เป็นไปเนือง ๆ ได้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ธรรมจักรอันยอดเยี่ยมที่เราหมุนไปแล้ว สารีบุตรผู้เกิดตามตถาคตจะช่วยหมุนให้เป็นไปเนือง ๆ ได้

ดูก่อนพราหมณ์ สิ่งที่ควรรู้ยิ่งเราก็รู้ยิ่งแล้ว สิ่งที่ควรเจริญเราก็เจริญแล้ว สิ่งที่ควรละ เราก็ละได้แล้ว เพราะฉะนั้น เราจึงเป็นพุทธะดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงกำจัดความสงสัยในเราออกเสีย จงน้อมใจเชื่อเถิด การได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายเนือง ๆ เป็นการยาก

ความปรากฏแห่งพระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายเนือง ๆ ก็เป็นการยากในโลก ดูก่อนพราหมณ์ เราเป็นพระสัมพุทธเจ้า เป็นหมอผ่าตัดที่ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า

เป็นผู้ประเสริฐ ไม่มีใครทัดเทียม ยํ่ายีเสียซึ่งมารและเสนามารได้ ทำข้าศึกทั้งปวงให้อยู่ในอำนาจได้ ไม่มีภัย แต่ที่ไหน บันเทิงใจอยู่

เสลพราหมณ์กล่าวว่า

ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงใคร่ครวญ ธรรมนี้ตามที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระจักษุตรัสไว้ พระ ผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นหมอผ่าตัดผู้มีความแกล้วกล้ายิ่งใหญ่ ประดุจดังพญาราชสีห์บันลืออยู่ในป่าฉะนั้นใครเล่าได้เห็นพระผู้มีภาคเจ้าผู้ประเสริฐ ไม่มีใครทัดเทียม ทรงยํ่ายีเสียซึ่งมารและเสนามารได้ จะไม่พึงเลื่อมใส แม้จะเป็นผู้เกิดในตระกูลที่ตํ่าก็ตาม

ผู้ใดปรารถนา เชิญผู้นั้นตามฉันมา ส่วนผู้ใดไม่ปรารถนา เชิญผู้นั้นอยู่ตามเดิมเถิด ฉันจักบวชในสำนักของพระผู้มี พระภาคเจ้าผู้มีพระปัญญาอันประเสริฐนี้

มาณพเหล่านั้นกล่าวว่า

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ถ้าท่านผู้เจริญชอบใจคำสั่งสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างนี้ แม้ข้าพเจ้าทั้งหลายก็จัก บวชในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระปัญญาอัน ประเสริฐ

พราหมณ์ทั้ง ๓๐๐ คนเหล่านั้นพากันประนมมือทูล ขอบรรพชาว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ ทั้งหลายจักประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักของพระองค์’

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

พรหมจรรย์อันเรากล่าวดีแล้ว อันผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล เป็นที่ทำให้บรรพชาของผู้ไม่ประมาทศึกษาอยู่ ไม่เปล่าประโยชน์

เสลพราหมณ์พร้อมทั้งบริษัทได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

{๖๑๐}[๔๐๐] ครั้งนั้นแล พอล่วงราตรีนั้นไป เกณิยชฎิลสั่งให้จัดแจงของเคี้ยวของฉันอันประณีตไว้ในอาศรมของตน แล้วใช้ให้คนไปกราบทูลภัตตกาล แด่พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารเสร็จแล้ว”

ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เข้าไปยังอาศรมของเกณิยชฎิลแล้ว ประทับบนอาสนะที่เขาจัดไว้ถวาย ลำดับนั้น เกณิยชฎิลได้อังคาสพระภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือของตน จนถึงพระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยเสร็จทรงนำพระหัตถ์ออกจากบาตรห้ามภัตแล้ว เกณิยชฎิลถือเอาอาสนะต่ำกว่าแห่งหนึ่งแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

เกณิยานุโมทนา

{๖๑๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุโมทนากะเกณิยชฎิลผู้นั่งเรียบร้อยแล้วด้วย พระคาถาเหล่านี้ว่า

ยัญทั้งหลายมีการบูชาไฟเป็นใหญ่ ฉันท์ทั้งหลายมีสาวิตรีฉันท์เป็นใหญ่ มนุษย์ทั้งหลายมีพระราชาเป็นใหญ่ แม่น้ำทั้งหลายมีมหาสมุทรเป็นใหญ่ ดวงดาวทั้งหลาย มีดวงจันทร์เป็นใหญ่ดวงไฟทั้งหลายมีดวงอาทิตย์เป็นใหญ่ พระสงฆ์เป็นใหญ่แห่งบุคคลผู้หวังบุญทั้งหลายที่บูชาอยู่

ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุโมทนาด้วยพระคาถาเหล่านี้แล้ว เสด็จลุกจากอาสนะหลีกไป

ครั้งนั้นแล ท่านพระเสละพร้อมด้วยบริษัทหลีกออกจากหมู่ เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ไม่นานนักก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งที่สุด แห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ก็ท่านพระเสละพร้อมทั้งบริษัทได้เป็นพระอรหันต์ รูปหนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย{๖๑๒}ครั้งนั้นแล ท่านพระเสละพร้อมทั้งบริษัทได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วห่มผ้าเฉวียงบ่าประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วกราบทูลด้วยคาถาว่า

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระจักษุ นับแต่วันที่ข้าพระองค์ทั้งหลายได้ถึงพระองค์เป็นสรณะเป็นวันที่ ๘ เข้านี่แล้ว พวกข้าพระองค์เป็นผู้อันพระองค์ผู้ยอดเยี่ยม ฝึกฝนแล้วในคำสั่งสอนของพระองค์

พระองค์ทรงเป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระศาสดา เป็นพระมุนีผู้ครอบงำมารและเสนามารได้ ทรงตัดอนุสัยได้แล้ว ทรงข้ามห้วงสังสารวัฏได้เองแล้ว ทรงยังหมู่สัตว์

นี้ให้ข้ามได้ด้วย

พระองค์ทรงก้าวล่วงอุปธิทั้งหลายได้แล้ว ทรงทำลาย อาสวะทั้งหลายแล้ว ไม่ทรงยึดมั่นถือมั่น ทรงละภัยและความขลาดกลัวได้แล้ว ประหนึ่งราชสีห์

ข้าแต่พระองค์ผู้แกล้วกล้า ภิกษุ ๓๐๐ รูปนี้ยืนประนมมืออยู่ ขอได้ทรงโปรดเหยียดพระยุคลบาทออกเถิด ขอ ให้ภิกษุผู้ประเสริฐทั้งหลายได้ถวายบังคมพระศาสดา ด้วยเถิด”

จบ เสลสูตรที่ ๒

๓. อ้สสลายนสูตร

ว่าด้วยอัสสลายนมาณพ

{๖๑๓}[๔๐๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล พราหมณ์ผู้มาจากแคว้นต่าง ๆ ประมาณ ๕๐๐ คนพักอาศัยอยู่ในพระนครสาวัตถีด้วย กรณียกิจบางอย่าง ครั้งนั้น พราหมณ์เหล่านั้นได้ปรึกษากันว่า “พระสมณ โคดมนี้ทรงบัญญัติความบริสุทธิ์ทั่วไปแก่วรรณะทั้ง ๔ ใครหนอพอจะสามารถเจรจาโต้ตอบกับพระสมณโคดมในคำนั้นได้”ก็สมัยนั้นแล มาณพชื่อว่าอัสสลายนะ อาศัยอยู่ในพระนครสาวัตถี ยังเป็นเด็กหนุ่ม โกนศีรษะ มีอายุ ๑๖ ปีนับแต่เกิด เป็นผู้รู้จบไตรเพท พร้อม ทั้งนิฆัณฑุศาสตร์ เกตุภศาสตร์ พร้อมทั้งอักษรศาสตร์ มีคัมภีร์อิติหาสเป็นที่ ๕