๘. วาเสฏฐสูตร เล่ม ๑๓

๘. วาเสฏฐสูตร

ว่าด้วยวาเสฏฐมาณพ

วาเสฏฐมาณพทูลถามปัญหาเรื่องพราหมณ์

{๗๐๔}[๔๕๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ราวป่าอิจฉานังคละ ใกล้หมู่บ้านอิจฉานังคลคาม ก็สมัยนั้นแล พราหมณ์มหาศาลผู้มีชื่อเสียงเป็น จำนวนมากอาศัยอยู่ในหมู่บ้านอิจฉานังคลคาม คือ จังกีพราหมณ์ ๑ ตารุกขพราหมณ์ ๑ โปกขรสาติพราหมณ์ ๑ ชาณุสโสณีพราหมณ์ ๑ โตเทยย พราหมณ์ ๑ และพราหมณ์มหาศาลผู้มีชื่อเสียงอื่น ๆ อีกครั้งนั้นแล วาเสฏฐมาณพกับภารทวาชมาณพเที่ยวเดินเล่นเป็นการบริหารแข้งขาอยู่ ได้เกิดมีถ้อยคำพูดกันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า “ดูก่อนเพื่อนรัก บุคคลจะชื่อว่าพราหมณ์ได้ก็ด้วยเหตุอย่างไร”

ภารทวาชมาณพกล่าวอย่างนี้ว่า “เพื่อนรัก บุคคลผู้เกิดมาดีทั้งสองฝ่าย คือทั้งฝ่ายมารดาและฝ่ายบิดา ถือปฏิสนธิในครรภ์ที่หมดจดดีมาตลอดเจ็ดชั่วบรรพบุรุษ ไม่มีใครมาคัดค้านติเตียนถึงชาติกำเนิดได้ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล บุคคลนั้นจึงจะชื่อว่าเป็นพราหมณ์แล้ว”

วาเสฏฐมาณพกล่าวอย่างนี้ว่า “เพื่อนรัก บุคคลผู้มีศีลและมีอาจารวัตรสมบูรณ์ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ก็ชื่อว่าเป็นพราหมณ์แล้ว”

ภารทวาชมาณพไม่อาจให้วาเสฏฐมาณพยอมรับได้ ถึงวาเสฏฐมาณพก็ไม่อาจให้ภารทวาชมาณพยอมรับได้เหมือนกัน

{๗๐๕}ครั้งนั้นแล วาเสฏฐมาณพได้ปรึกษากะภารทวาชมาณพว่า ‘ภารทวาชะ ผู้เจริญ พระสมณโคดมศากยบุตรนั้นเสด็จออกผนวชจากศากยตระกูลประทับ อยู่ที่ราวป่าอิจฉานังคละ ใกล้หมู่บ้านอิจฉานังคลคาม ก็ชื่อเสียงอันงามของ ท่านพระสมณโคดมนั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระ ภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควร ฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม, มาเถิด พวกเราจักเข้าไปเฝ้าพระ สมณโคดมแล้วจักทูลถามเนื้อความนี้กัน พระสมณโคดมจักทรงพยากรณ์แก่พวกเราอย่างไร พวกเราจักทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนั้น” ภารทวาชมาณพ รับคำวาเสฏฐมาณพแล้ว{๗๐๖}[๔๕๕] ลำดับนั้น วาเสฏฐมาณพและภารทวาชมาณพได้เข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้ว วาเสฏฐมาณพได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาหลาย คาถาว่า

“ข้าพระองค์ทั้งสองเป็นผู้ที่ได้รับคำยกย่องแลรับรอง จากอาจารย์ว่าจบไตรเพท ข้าพระองค์เป็นหัวหน้าศิษย์ ของท่านโปกขรสาติพราหมณ์ ส่วนภารทวาชมาณพผู้นี้เป็นศิษย์ของท่านตารุกขพราหมณ์

ข้าพระองค์ทั้งสองรู้จบไตรเพทตามที่อาจารย์ผู้แตกฉาน ในไตรเพทอบรมสั่งสอน มีความเข้าใจตัวบท ชำนาญ ไวยากรณ์ในพระเวทเช่นเดียวกับอาจารย์ ข้าแต่พระโคดม ข้าพระองค์ทั้งสองมีการโต้เถียงกันในเรื่องชาติกำเนิดคือ ภารทวาชมาณพกกล่าวว่าบุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เพราะชาติกำเนิด ส่วนข้าพระองค์กล่าวว่าเพราะกรรมคือ การกระทำ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงมีพระจักษุ ขอพระองค์ จงทรงทราบอย่างนี้เถิดข้าพระองค์ทั้งสองนั้นไม่สามารถจะให้อีกฝ่ายหนึ่ง ยอมรับได้ จึงพากันมาเพื่อจะทูลถามพระองค์ผู้ทรงได้ พระนามว่าพระผู้มีพระภาคสัมพุทธเจ้า

ชนทั้งหลายประคองอัญชลีเข้ามา เมื่อจะถวายบังคม พระโคดมในโลก ก็ย่อมนมัสการได้ทุกคน เหมือนคน ทั้งหลายเห็นดวงจันทร์วันเพ็ญได้ทุกคนฉะนั้น

ข้าพระองค์ทั้งสองขอทูลถามพระโคดมผู้เสด็จอุบัติมา เป็นดวงจักษุในโลกว่าบุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์เพราะชาติ กำเนิดหรือเพราะกรรม ขอพระองค์ได้โปรดตรัสบอกข้า พระองค์ทั้งสองผู้ไม่รู้ให้รู้จักพราหมณ์ที่แท้จริงด้วยเถิด”

ความหมายว่าพราหมณ์ในพระพุทธศาสนา

{๗๐๗}[๔๕๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

“ดูก่อนวาเสฏฐะ เราจักพยากรณ์การจำแนกชาติกำเนิด ของสัตว์ทั้งหลายตามลำดับ ตามสมควรแก่ท่านทั้งสองนั้นแท้จริง สัตว์ทั้งหลายมีชาติกำเนิดต่าง ๆ กัน

แม้ติณชาติและรุกขชาติซึ่งไม่รู้จักตัวเอง ท่านทั้งสองก็คงรู้จัก แม้ติณชาติรุกขชาติเหล่านั้นก็มีเพศพรรณ เหมือนชาติกำเนิด เพราะมันก็มีชาติกำเนิดต่าง ๆ กันอันดับต่อไป พวกตั๊กแตน ผีเสื้อ ตลอดถึงมดดำและมดแดง ท่านทั้งสองก็คงรู้จัก สัตว์เหล่านั้นก็มีเพศพรรณ เหมือนชาติกำเนิด เพราะมันมีชาติกำเนิดต่าง ๆ กันอนึ่ง พวกกสัตว์สี่เท้า ทั้งขนาดเล็กทั้งขนาดใหญ่ ท่านทั้งสองก็คงรู้จัก แม้สัตว์เหล่านั้นก็มีเพศพรรณเหมือนชาติกำเนิด เพราะมันมีชาติกำเนิดต่าง ๆ กันอนึ่ง พวกสัตว์ที่มีท้องเป็นเท้า เลื้อยไปด้วยอก มีหลังที่ยาว ท่านทั้งสองก็คงรู้จัก สัตว์เหล่านั้นก็มีเพศพรรณเหมือนชาติกำเนิด

เพราะมันมีชาติกำเนิดต่าง ๆ กันอนึ่ง พวกปลา สัตว์ที่เกิดในน้ำ สัตว์ที่เที่ยวหากินในน้ำ ท่านทั้งสองก็คงรู้จัก สัตว์เหล่านั้นก็มีเพศพรรณเหมือนชาติกำเนิด เพราะมันมีชาติกำเนิดต่าง ๆ กันต่อไป พวกนก สัตว์ที่ไปได้ด้วยปีก ที่บินไปในอากาศได้ ท่านทั้งสองก็คงรู้จัก สัตว์เหล่านั้นก็มีเพศพรรณเหมือน ชาติกำเนิด เพราะมันมีชาติกำเนิดต่าง ๆ กันในชาติกำเนิดเหล่านี้ เพศพรรณที่เหมือนชาติกำเนิด มีมากมาย ฉันใด ในหมู่มนุษย์หามีเพศพรรณที่เหมือนชาติ กำเนิดมากมาย เหมือนเพศพรรณในชาติกำเนิดอื่น ๆ ไม่คือ ในหมู่มนุษย์ไม่มีการกำหนดเพศพรรณที่แตกต่างกันมากมายด้วยผม ด้วยศีรษะ ด้วยหู ด้วยนัยน์ตา ด้วย

หน้า ด้วยจมูก ด้วยริมฝีปาก ด้วยคิ้ว ด้วยคอ ด้วยบ่า ด้วยท้อง ด้วยหลัง ด้วยตะโพก ด้วยอก ในที่แคบ ในที่เมถุน ด้วยมือ ด้วยเท้า ด้วยนิ้ว ด้วยเล็บ ด้วยแข้ง ด้วย ขา ด้วยวรรณะ ด้วยเสียง เหมือนในชาติกำเนิดอื่น ๆ[๔๕๗] อนึ่ง ความแตกต่างกันโดยสัณฐานแห่งผมเป็นต้นที่เหมือนชาติกำเนิดนี้ ไม่มีในสรีระของตน ๆ ในหมู่มนุษย์ แต่ความแตกต่างกันในหมู่มนุษย์ท่านกล่าวไว้โดยชื่อ(โวหาร)ดูก่อนวาเสฏฐะ ก็ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดอาศัยการรักษา โคเลี้ยงชีวิต ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า ผู้นั้นเป็นชาวนา ไม่ใช่ พราหมณ์

ดูก่อนวาเสฏฐะ ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดเลี้ยงชีวิตด้วยการแสดงต่าง ๆ ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า ผู้นั้นเป็นศิลปิน ไม่ใช่พราหมณ์

ดูก่อนวาเสฏฐะ ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดอาศัยการค้าขาย เลี้ยงชีวิต ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า ผู้นั้นเป็นพ่อค้า ไม่ใช่พราหมณ์

ดูก่อนวาเสฎฐะ ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดเลี้ยงชีวิตด้วยการรับจ้างผู้อื่น ท่านจงรู้อย่างนิ้ว่า ผู้นั้นเป็นลูกจ้าง ไม่ใช่พราหมณ์

ดูก่อนวาเสฎฐะ ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดอาศัยของที่เขาไม่ให้เลี้ยงชีวิต ท่านจงรู้อย่างนิ้ว่า ผู้นั้นเป็นโจร ไม่ใช่พราหมณ์

ดูก่อนวาเสฏฐะ ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดอาศัยศัสตราวุธ เลี้ยงชีวิต ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า ผู้นั้นเป็นทหารอาชีพ ไม่ใช่พราหมณ์

ดูก่อนวาเสฏฐะ ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดเลี้ยงชีวิตด้วยกิจกรรมของปุโรหิต ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า ผู้นั้นเป็นผู้ทำพิธีบวงสรวง ไม่ใช่พราหมณ์

ดูก่อนวาเสฏฐะ ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดปกครองบ้านเมือง ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า ผู้นั้นเป็นพระเจ้าแผ่นดิน ไม่ใช่พราหมณ์

ก็ผู้ที่เกิดมาโดยกำเนิดพราหมณ์ เกิดจากมารดา พราหมณี เราไม่เรียกว่าเป็นพราหมณ์ เขาเป็นเพียง โภวาทีบุคคลคือผู้กล่าวว่าผู้เจริญเท่านั้น เขายังมีกิเลสเป็นเหตุให้กังวลอยู่ บุคคลผู้ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้กังวล ไม่ยึดถือนั้นต่างหาก ที่เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์และเรากึไม่เรียกบุคคลผู้เกิดในกำเนิดไหน ๆ หรือผู้เกิดจากมารดาว่าเป็นพราหมณ์ บุคคลถึงจะเรียกกันว่า ท่านผู้เจริญ ผู้นั้นก็ยังเป็นผู้มีกิเลสเครื่องกังวลอยู่นั่นเอง เราเรียกบุคคลผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ผู้ไม่ยึดมั่นนั้นว่า เป็นพราหมณ์[๔๕๘] ผู้ที่ตัดสังโยชน์ทั้งหมดได้เด็ดขาดแล้ว ไม่หวาดสะดุ้ง พ้นจากกิเลสที่ทำให้ขัดข้องได้แล้ว ปลอดจากกิเลสทุกอย่างแล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์

ผู้ที่ตัดชะเนาะคือความโกรธ เชือกคือตัณหา หัวเงื่อน คือมิจฉาทิฏฐิ ๖๒ พร้อมทั้งสายโยงคืออนุสัยกิเลสได้ ถอดลิ่มสลักคืออวิชชาได้ รู้อริยสัจ ๔ แล้ว เราเรียกว่า เป็นพราหมณ์

ผู้ที่ไม่ประทุษร้ายผู้อื่น อดกลั้นต่อคำด่าว่า ต่อการ ทุบตีและการจองจำได้ มีขันติธรรมเป็นกำลัง มีขันติธรรมเป็นหมู่พล เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ไม่โกรธ มีศีลาจารวัตรดีงาม ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้ฟูขึ้น ฝึกฝนตนแล้ว มีสรีรกายเป็นชาติสุดท้าย เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ไม่ติดอยู่ในกามทั้งหลาย เหมือนหยดน้ำไม่ติดบนใบบัว เหมือนเมล็ดผักกาดไม่ติดอยู่บนปลายเหล็กแหลม เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ในศาสนานี้ ผู้ที่รู้ชัดแจ้งว่าทุกขขันธ์ของตนสิ้นไป ปลง ขันธภาระได้แล้ว ปลอดจากกิเลสทุกอย่างแล้ว เราเรียกว่า เป็นพราหมณ์ผู้ที่มีปัญญาลึกซึ้ง เป็นนักปราชญ์ ฉลาดในหนทางที่ควรดำเนินและไม่ควรดำเนิน บรรลุอรหัตตผลที่เป็นประโยชน์ สูงสุดแล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ไม่คลุกคลีกับคฤหัสถ์และบรรพชิตทั้งสองฝ่าย ไม่มีความอาลัยเที่ยวจาริกไป มีความปรารถนาน้อย เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ปล่อยวางอาชญาในสัตว์ทั้งหลายทั้งที่มีความหวาดกลัวทั้งที่มีจิตมั่นคงได้แล้ว ไม่ฆ่าเอง ไม่ใช้ให้คนอื่นฆ่า เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ไม่ปองร้ายตอบในผู้ที่คิดปองร้ายตน เป็นผู้วางอาชญาได้ในผู้ที่มีอาชญาต่อตน เป็นผู้ไม่ยึดมั่นถือมั่น ในขณะที่คนอื่นยึดมั่นถือมั่นอยู่ เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์

ผู้ที่ทำราคะ โทสะ โมหะ มานะ และมักขะ ให้ตกไปได้แล้ว เหมือนเมล็ดผักกาดตกไปจากปลายเหล็กแหลม เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์[๔๕๙]ผู้ที่พูดคำไม่หยาบ เป็นคำที่ให้เข้าใจความหมายได้ดี เป็นคำจริง ซึ่งไม่เป็นเหตุให้ใคร ๆ ขัดใจ เราเรียกว่า เป็นพราหมณ์ผู้ที่ไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ทุกชนิดในโลกนี้ ไม่ว่าจะเป็นของยาวหรือสั้น จะเล็กหรือใหญ่ จะงามหรือไม่ งามก็ตาม เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ไม่มีความหวังจะได้อะไรทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ปราศจากความหวังแล้ว พรากจากกิเลสได้ทั้งหมดแล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ไม่มีอาลัยคือตัณหา รู้แจ้งอริยสัจ ๔ ปราศจากความสงสัย มีจิตน้อมไปในนิพพาน บรรลุมรรคผลมาโดยลำดับ เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ในโลกนี้ ผู้ที่ละบุญและบาปได้ทั้งสอง พ้นจากกิเลส เครื่องข้องแล้ว ไม่มีความเศร้าโศก ปราศจากธุลีคือกิเลส บริสุทธิ์แล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ปราศจากมลทิน เป็นผู้บริสุทธิ์ ผ่องใส ไม่หมองมัว เหมือนดวงจันทร์ในวันเพ็ญ เป็นผู้ที่สิ้นตัณหาและภพแล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ข้ามพ้นทางอ้อมคือราคะ ทางที่เป็นหลุมเป็นบ่อคือ กิเลส วัฏฏสงสาร และโมหะเสียได้แล้ว ข้ามถึงฝั่งคือ

นิพพาน เพ่งพินิจในฌานทั้งสอง มีจิตไม่หวั่นไหว ปราศจากความสงสัย ดับกิเลสได้เพราะไม่ยึดมั่นถือมั่น เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ละกามทั้งสองในโลกนี้ได้เด็ดขาด ละการครองเรือนออกบวช สิ้นกามราคะและภวราคะแล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์

ผู้ที่ละตัณหา ๓ ได้เด็ดขาด ละการครองเรือนออกบวช สิ้นตัณหาและภพแล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์

ผู้ที่ละโยคะ ๔ ทั้งที่เป็นของมนุษย์ทั้งที่เป็นของทิพย์ ได้เด็ดขาดแล้ว มีจิตปราศจากโยคะทั้งปวง เราเรียกว่า เป็นพราหมณ์

ผู้ที่ได้ทั้งความยินดีและความไม่ยินดีในกามคุณ ๕ มีจิต สงบเยือกเย็น ปราศจากอุปธิกิเลส ครอบงำโลกคือขันธ์ ทั้งปวงอยู่ได้ มีความเพียรมั่นคง เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่กำหนดรู้จุติและปฏิสนธิของสัตว์ทั้งหลายได้โดยอาการทั้งปวง ไม่ติดข้องในรูปนาม ดำเนินไปดีด้วยการปฏิบัติ รู้อริยสัจ ๔ แล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่มีคติทางไปซึ่งแม้เทวดา คนธรรพ์ และมนุษย์ ไม่อาจจะหยั่งรู้ได้ สิ้นอาสวะแล้ว เป็นพระอรหันต์ เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์

ผู้ที่ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้กังวลในขันธ์ ๕ ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และบัจจุบัน ไม่มีความกังวล ไม่มีความยึดมั่น ถือมั่น เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์

ผู้ที่องอาจ เป็นผู้ประเสริฐ เป็นนักปราชญ์ แสวงหาศีลคุณเป็นต้นอันประเสริฐ พิชิตพญามารได้แล้ว ปราศจากความหวั่นไหว ชำระล้างกิเลสแล้ว รู้อริยสัจ ๔ แล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์ผู้ที่ระลึกถึงอดีตชาติได้ เห็นสุคติภูมิและอบายภูมิได้ บรรลุถึงความสิ้นกิเลสที่ให้เกิดแล้ว เราเรียกว่าเป็นพราหมณ์

[๔๖๐] ชื่อและโคตรที่กำหนดกันไว้เป็นเพียงสมมติบัญญัติในโลก อนึ่ง ชื่อและโคตรนี้มีมาแล้วเพราะรู้ตามกันมา ทั้ง ญาติสาโลหิตทั้งหลายกำหนดตั้งให้ในเวลาที่เกิดมาแล้ว ๆชื่อและโคตรที่กำหนดตั้งไว้แล้วนี้เป็นเพียงความเห็นของผู้ที่ไม่รู้ ที่ยังมีโมหะนอนเนื่องอยูในขันธสันดานมานาน คนที่ไม่รู้เหล่านั้นจึงกล่าวว่า ‘บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เพราะชาติกำเนิด’คนเราจะเป็นคนเลวทรามเพราะชาติกำเนิดก็หาไม่ จะเป็นพราหมณ์เพราะชาติกำเนิดก็หาไม่ แต่เป็นคนเลว ทรามก็เพราะกรรมคือการกระทำ จะเป็นพราหมณ์ก็เพราะกรรมคนเราจะเป็นชาวนา เป็นศิลปิน เป็นพ่อค้า เป็นผู้รับจ้างก็เพราะกรรม

คนเราจะเป็นโจร เป็นทหารอาชีพ เป็นผู้ทำพิธีบูชา เป็นพระเจ้าแผ่นดินก็เพราะกรรม

บัณฑิตทั้งหลายผู้เห็นปฏิจจสมุปบาท ฉลาดในกรรม และผลของกรรม ย่อมเห็นกรรมตามความเป็นจริงอย่างนี้

สัตว์โลกย่อมเป็นไปตามกรรม ปวงประชาย่อมเป็นไปตามกรรม สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นเครื่องผูกพัน เหมือนหมุดที่ตรึงรถที่กำลังแล่นไปอยู่

บุคคลจะเป็นพราหมณ์ที่แท้จริงได้ก็เพราะกรรมอันประเสริฐ คือ ตปะ การสำรวมระวังอินทรีย์หก ๑ พรหมจรรย์ การประพฤติตามไตรสิกขา ๑ สัญญมะ การสมาทานรักษาสิกขาบท ๑ ทมะ การรู้แจ้งความเป็นจริง ๑ กรรมอันประเสริฐตามที่กล่าวมานี้นำความเป็นพราหมณ์สูงสุด(พระอรหันต์)มาให้ได้

บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยวิชชา ๓ มีกิเลสสงบระงับแล้ว สิ้นกิเลสเป็นเหตุให้เกิดภพใหม่แล้ว ผู้นั้นมิใช่จะเป็นพราหมณ์อย่างเดียว แต่เป็นทั้งพรหมและเป็นทั้งท้าว สักกะของผู้รู้แจ้งทั้งหลาย”

{๗๐๘}[๔๖๑] เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว วาเสฏฐมาณพและภารทวาชมาณพได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือ ส่อง ประทีปไว้ในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้, ดังนี้ ข้าพระองค์ทั้งสองนี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็น สรณะ ขอพระองค์ได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ทั้งสองว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงมอบ ชีวิตสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

จบ วาเสฏฐสูตรที่ ๘

๙. สุภสูตร

ว่าด้วยสุภมาณพ

{๗๐๙}[๔๖๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล สุภมาณพผู้เป็น บุตรโตเทยยพราหมณ์พักอยู่ในนิเวศน์ของคฤหบดีผู้หนึ่งในพระนครสาวัตถี ด้วยกรณียกิจบางอย่าง ครั้งนั้น สุภมาณพโตเทยยบุตรได้กล่าวกะคฤหบดีที่ ตนพักอยู่ในนิเวศน์ด้วยนั้นว่า“ท่านคฤหบดี ข้าพเจ้าได้สดับมาดังนี้ว่า ‘พระนครสาวัตถีไม่ว่างจากพระอรหันต์ทั้งหลายเลย’ วันนี้เราจะพึงเข้าไปนั่ง ใกล้สมณะหรือพราหมณ์คนใดดีหนอ”คฤหบดีได้กล่าวว่า “ดูก่อนท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ท่านจงเข้าไปนั่งใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเถิด”

{๗๑๐}ลำดับนั้น สุภมาณพโตเทยยบุตรรับคำคฤหบดีนั้นแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถีงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้น ผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวกัน อย่างนี้ว่า ‘คฤหัสถ์เท่านั้นจึงจะยังญายธรรม (ธรรมที่เป็นเครื่องนำสัตว์ออกจากทุกข์) อันเป็นกุศลให้ถึงพร้อมได้ บรรพชิตให้ถึงพร้อมไม่ได้, ในเรื่องนี้ ท่านพระโคดมตรัสว่าอย่างไร”[๔๖๓] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมาณพ ในเรื่องนี้เราแยกกล่าว มิได้รวมกล่าว คือ เราพรรณนาการปฏิบัติผิดของคฤหัสถ์หรือของบรรพชิตไว้ ดูก่อนมาณพ แท้จริง ไม่ว่าคฤหัสถ์หรือบรรพชิตปฏิบัติผิดแล้ว