๔. ชุณหสูตร เล่ม ๒๕

๔. เมฆิยวรรค ๔. ยักขปหารสูตร

๔. ยักขปหารสูตร

ว่าด้วยยักษ์ตีศีรษะพระสารีบุตร

{๙๓} [๓๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะอยู่ที่กโปตกันทราวิหารท่านพระสารีบุตรปลงผมใหม่ ๆ นั่งเข้าสมาบัติอยู่กลางแจ้งในคืนเดือนหงาย

{๙๔} ก็ครั้งนั้น มียักษ์สองสหายพากันเดินทางจากทิศเหนือลงไปทางทิศใต้ เพื่อทำธุระบางอย่าง ได้เห็นท่านพระสารีบุตรปลงผมใหม่ ๆ นั่งเข้าสมาบัติอยู่ในคืนเดือนหงายอย่างนั้น ยักษ์ตนหนึ่งได้กล่าวกับยักษ์ผู้เป็นสหายว่า “เพื่อน เราคิดจะตีหัวพระรูปนี้” เมื่อยักษ์ตนนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ยักษ์ผู้เป็นสหายได้กล่าวกับยักษ์นั้นว่า “อย่าเลย เพื่อน ท่านอย่าตีหัวพระเลย พระรูปนี้มีคุณมาก มีฤทธานุภาพมาก”ยักษ์นั้นได้กล่าวกับยักษ์ผู้เป็นสหายเป็นครั้งที่ ๒... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “เพื่อน เราคิดจะตีหัวพระรูปนี้” ยักษ์นั้นก็ได้กล่าวกับยักษ์ผู้เป็นสหายเป็น ครั้งที่ ๓ ว่า “อย่าเลย เพื่อน ท่านอย่าตีหัวพระเลย พระรูปนี้มีคุณมาก มีฤทธานุภาพมาก”

ลำดับนั้น ยักษ์นั้นไม่เชื่อยักษ์ผู้เป็นสหาย ได้ตีศีรษะพระสารีบุตรแล้ว ยักษ์นั้นสามารถตีพญาช้างสูง ๗-๘ ศอกให้จมดินได้ หรือสามารถทำลาย ยอดภูเขาใหญ่ให้ทลายลงได้ด้วยแรงตีเหมือนที่ตีพระสารีบุตร ก็ยักษ์นั้นร้องว่า “ร้อนเหลือเกิน” แล้วก็จมลงไปในมหานรกในขณะนั้นนั่นเอง

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

{๙๕} ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เห็นยักษ์นั้นตีศรีษะท่านพระสารีบุตรด้วย ทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ จึงเข้าไปหาท่านพระสารีบุตร แล้วถามท่านว่า “ท่านผู้มีอายุ ท่านพอทนได้ไหม ท่านสบายดีไหม” ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ท่านโมคคัสลานะ ผมพอทนได้ ผมสบายดี เพียงศีรษะเจ็บนิดหน่อยเท่านั้น”ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวว่า “น่าอัศจรรย์นัก ท่านสารีบุตร น่าแปลกใจนัก ท่านสารีบุตร ที่ท่านสารีบุตรผู้มีฤทธานุภาพมากถูกยักษ์ตนหนึ่งตีศีรษะในที่นี้ซึ่งเป็นการตีที่รุนแรงมาก ขนาดทำให้พญาช้างสูง ๗-๘ ศอกจมดินได้ หรือสามารถทำลายยอดภูเขาใหญ่ให้ทลายลงได้ด้วยแรงตีนั้น แต่ท่านพระสารีบุตรยังกล่าวว่า ‘ท่านโมคคัลลานะ ผมพอทนได้ ผมสบายดี เพียงศีรษะเจ็บนิดหน่อยเท่านั้น”พระสารีบุตรกล่าวว่า “ท่านโมคคัลลานะ น่าอัศจรรย์นัก น่าแปลกใจนัก ที่ท่านโมคคัลลานะผู้มีฤทธานุภาพมากมาเห็นยักษ์ได้ ส่วนผมขณะ นี้ยังไม่เห็นแม้แต่ผีมอมแมมสักตนเดียวเลย”

{๙๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงสดับเสียงสนทนาเกี่ยวกับเรื่องนี้ของพระ อัครสาวกทั้ง๒รูปนั้นด้วยทิพยโสตธาตุอันบริสุทธิ์ล่วงโสตวิสัยของมนุษย์แล้ว

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้วจึงทรง เปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

บุคคลที่มีจิตตั้งมั่นไม่หวั่นไหวเหมือนภูเขาหิน ไม่

กำหนัดในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ไม่โกรธ เคืองในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความโกรธเคือง อบรมจิต

มาดีแล้ว ความทุกข์จะมีมาแต่ที่ไหน

๔. เมฆิยวรรค ๕. นาคสูตร

๕. นาคสูตร

ว่าด้วยเรื่องพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จประทับที่ป่าปาลิไลยกะ

{๙๗} [๓๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ก็ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่แออัดด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา ราชมหาอำมาตย์ เดียรถีย์ สาวกเดียรถีย์ ประทับอยู่แออัด ลำบาก ไม่ผาสุก จึงทรงดำริว่า “ขณะนี้เราอยู่แออัด ด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา ราชมหาอำมาตย์ เดียรถีย์ สาวกเดียรถีย์ อยู่แออัด ลำบาก ไม่ผาสุก อย่ากระนั้นเลย เราพึงปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพังเถิด”{๙๘}

ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครโกสัมพี เสด็จกลับจาก บิณฑบาตหลังเสวยภัตตาหารแล้ว ทรงเก็บงำเสนาสนะด้วยพระองค์เอง ทรงถือบาตรจีวร ไม่ตรัสเรียกอุปัฏฐากให้ติดตาม ไม่ตรัสลาภิกษุสงฆ์ เสด็จจาริกไปโดยลำดับเพียงพระองค์เดียว ไม่ทรงมีเพื่อน จนกระทั่งเสด็จถึงป่าปาลิไลยกะ นัยว่า ณ ที่นั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ควงไม้ภัททสาละ (ต้นรังใหญ่) ในราวป่ารักขิตวัน ณ ป่าปาลิไลยกะมีพญาช้างเชือกหนึ่งอยู่แออัดไปด้วยช้างพลาย ช้างพัง ช้างสะเทิน และลูกช้าง ได้กินแต่หญ้ายอดด้วน กิ่งไม้ที่มันหักลงมาช้างอื่น ๆ ก็กินเสีย ได้ดื่มแต่น้ำที่ขุ่นมัว และเมื่อมันขึ้นจากสระนํ้า พวกช้างพังก็เดินเสียดสี