๗. ทวิธาปถสูตร เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

ชนเหล่าใดประสงค์จะข้ามแม่น้ำคือตัณหาที่ทั้งลึกทั้ง

กว้าง ชนเหล่านั้นต้องสร้างสะพานคืออริยมรรค แล้ว

ละเปือกตมอันเป็นที่ลุ่มเต็มด้วยน้ำเสีย จึงข้ามได้ ก็คน

ที่ประสงค์จะข้ามนํ้านิดหน่อยก็ต้องผูกแพจึงข้ามไปได้

แต่พวกคนมีปัญญาเว้นแพเสียก็ข้ามไปได้

๗. ทวิธาปถสูตร

ว่าด้วยทางสองแยก

{๑๗๕} [๗๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จดำเนินทางไกลไปในแคว้นโกศลมีท่านพระนาคสมาละเป็นปัจฉาสมณ ท่านพระนาคสมาละได้พบทางสอง แยกในระหว่างทาง จึงได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทางอยู่นี่ พวกเราไปทางนี้กันเถิด” เมื่อท่านพระนาคสมาละ กราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกับท่านว่า “ดูก่อนนาคสมาละ ทางอยู่นี่ พวกเราจะไปทางนี้กัน”

ท่านพระนาคสมาละได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทางอยู่นี่ พวกเราไปทางนี้กันเถิด” เมื่อท่าน

๘. ปาฏลิคามิยวรรค ๗. ทวิธาปถสูตร

พระนาคสมาละกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสกับท่านเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ดูก่อนนาคสมาละ ทางอยู่นี่ พวกเราจะไปทางนี้กัน”

ท่านพระนาคสมาละได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทางอยู่นี่ พวกเราไปทางนี้กันเถิด” เมื่อท่านพระ นาคสมาละกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสกับท่านเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ดูก่อนนาคสมาละ ทางอยู่นี่ พวกเราจะไปทางนี้กัน”

ลำดับนั้น ท่านพระนาคสมาละวางบาตรจีวรของพระผู้มีพระภาคเจ้าไว้ที่พื้นดินตรงนั้นเอง กราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เจริญ นี่บาตรจีวรของพระองค์” แล้วก็เดินจากไป

ครั้นเมื่อท่านพระนาคสมาละเดินไปตามทางนั้น พวกโจรที่อยู่ข้างทางได้กรูกันออกมาทั้งเตะทั้งต่อยท่าน ทุบบาตรแตก ฉีกผ้าสังฆาฏิ ลำดับนั้น ท่านพระนาคสมาละมีบาตรแตก มีผ้าสังฆาฏิขาดวิ่น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส เมื่อข้าพระองค์เดินไปตามทางนั้นพวกโจรที่แอบชุ่มอยู่ข้างทางได้กรูกันออกมาทั้งเตะทั้งต่อยข้าพระองค์ ทุบบาตรแตก ฉีกผ้าสังฆาฏิ พระพุทธเจ้าข้า”ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรง เปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

บัณฑิตผู้รู้แจ้งเห็นจริง เมื่อเที่ยวไปด้วยกัน อยู่ร่วม

กัน ปะปนกับคนผู้ไม่รู้แจ้ง ย่อมละเว้นคนชั่วเสียได้

เหมือนนกกระเรียนเมื่อคนเอาน้ำนมปนน้ำมาให้ ก็ดื่ม

แต่น้ำนมเท่านั้น แยกน้ำออกไป

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

๘. วิสาขาสูตร

ว่าด้วยมีความรักเท่าไร ก็มีความทุกข์เท่านั้น

{๑๗๖} [๗๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมารดา ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล หลานสาว ผู้เป็นที่รักดังดวงใจของนางวิสาขามิคารมารดาเสียชีวิตไป นางวิสาขามิคาร มารดามีผ้าเปียกมีเส้นผมเปียกชุ่มเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับแต่ยังวัน ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั้ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามนางว่า“เชิญเถอะ วิสาขา เธอมาจากไหนจึงมีผ้าเปียก เส้นผมเปียกชุ่ม เข้ามาถึงที่นี่แต่ยังวัน”

นางวิสาขากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หลานสาวผู้เป็นที่รัก ดังดวงใจของหม่อมฉันตายเสียแล้ว เพราะเหตุนี้ หม่อมฉันจึงมีผ้าเปียก เส้นผมเปียกชุ่ม เข้ามาถึงที่นี่แต่ยังวัน”

“ดูก่อนวิสาขา เธอต้องการบุตรหลานมีจำนวนเท่ากับชาวพระนครสาวัตถีกระนั้นหรือ”

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เจริญ หม่อมฉันต้องการบุตรหลานมีจำนวนเท่ากับชาวพระนครสาวัตถี เจ้าค่ะ”

“ดูก่อนวิสาขา ชาวพระนครสาวัตถีตายกันวันละกี่คน”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชาวพระนครสาวัตถีตายกันวันละ ๑๐ คนบ้าง วันละ ๙ คนบ้าง วันละ ๘ คนบ้าง วันละ ๗ คนบ้าง วันละ ๖ คนบ้างวันละ ๕ คนบ้าง วันละ ๔ คนบ้าง วันละ ๓ คนบ้าง วันละ ๒ คนบ้าง วันละคนบ้าง พระนครสาวัตถีมิได้ว่างเว้นจากคนตายเลย เจ้าค่ะ”