๘. มานสูตร เล่ม ๒๕

๑. ปฐมวรรค ๘. มานปริญญาสูตร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนโยคาวจรผู้รู้แจ้งเห็นจริงในธรรมที่ควรรู้เห็น ทั้งปวงกำหนดรู้ธรรมที่ควรกำหนดได้รู้ทั้งสิ้น ปราศจากความยินดีพอใจใน ธรรมทั้งสองนั้น ละกิเลสวัฏเสียได้แล้ว ย่อมสามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้”

ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนื้ว่า

ผู้แจ้งธรรมที่เป็นไปในไตรภูมิทุกอย่าง ไม่ยินดี

พอใจธรรมที่เป็นไปในไตรภูมินั้น กำหนดรู้ธรรมที่

เป็นไปในไตรภูมินั้นได้แล้ว ย่อมก้าวพันทุกข์ทั้งปวงได้

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๘. มานปริญญาสูตร

ว่าด้วยการกำหนดรู้มานะแล้วละได้จึงพ้นทุกข์

{๑๘๖} [๘] ความจริง พระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โยคาวจรผู้ยังไม่รู้แจ้งเห็นจริงถึงมานะ ยังไม่กำหนดรู้มานะได้ ยังมีความยินดีพอใจในมานะนั้น ยังไม่ละมานะได้ ก็ย่อมไม่สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนโยคาวจรผู้รู้แจ้งเห็นจริงถึงมานะ กำหนดรู้มานะ ปราศจากความยินดีพอใจในมานะนั้นละมานะได้แล้ว ย่อมสามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้”

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ

ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

หมู่สัตว์นี้มีความถือตัวจัด ถูกมานสังโยชน์รัดรึงไว้

มีความยินดีในภพ ไม่กำหนดรู้มานะ จึงต้องหวนกลับ

มาเกิดใหม่อีกเนือง ๆ

ส่วนหมู่สัตว์ที่ละมานะได้แล้ว น้อมไปในธรรมเป็น

ที่สิ้นมานะ ครอบงำกิเลสเครื่องร้อยรัดคือมานะเสียได้

ก็ล่วงพันจากกิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งปวงได้

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้๙. โลภปริญญาสูตร

ว่าด้วยการกำหนดรู้โลภะแล้วละได้จึงพ้นทุกข์

{๑๘๗} [๙] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โยคาวจรผู้ยังไม่รู้แจ้งเห็นจริงถึงโลภะ ยังไม่กำหนดรู้โลภะได้ ยังมีความยินดีพอใจในโลภะนั้น ยังละโลภะไม่ได้ ก็ย่อมไม่สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนโยคาวจรผู้รู้แจ้ง เห็นจริงถึงโลภะ กำหนดรู้โลภะ ปราศจากความยินดีพอใจ ในโลภะนั้นละโลภะได้แล้ว ย่อมสามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า