๘. โลกุตรกถา เล่ม ๓๑

คำว่า จักษุเกิดขึ้น เพราะอรรถว่าอะไร ... คำว่า แสงสว่างเกิดขึ้น เพราะอรรถว่าอะไร

คำว่า จักษุเกิดขึ้น เพราะอรรถว่าเห็น ... คำว่า แสงสว่างเกิดขึ้น เพราะอรรถว่าสว่างไสว

จักษุเป็นธรรม ความเห็นเป็นอรรถ ... แสงสว่างเป็นธรรม ความสว่างไสวเป็นอรรถ ธรรม ๕ ประการ อรรถ ๕ ประการนี้เป็นที่ตั้งแห่งวิริยะ เป็นที่ตั้งแห่งอิทธิบาท ... เป็นที่ตั้งแห่งจิต เป็นที่ตั้งแห่งอิทธิบาท ... เป็นที่ตั้งแห่งวิมังสา เป็นที่ตั้งแห่งอิทธิบาท มีอิทธิบาทเป็นอารมณ์ มีอิทธิบาทเป็นโคจร สงเคราะห์เข้าในอิทธิบาท นับเนื่องในอิทธิบาท เข้ามาประชุมในอิทธิบาท ตั้งอยู่ในอิทธิบาท ประดิษฐานอยู่ในอิทธิบาทคำว่า ธรรมจักร ความว่า ชื่อว่าธรรมจักรเพราะอรรถว่าอะไร

ชื่อว่าธรรมจักร เพราะอรรถว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้ธรรมและจักรเป็นไป ... นิพพานอันหยั่งลงในอมตะเป็นธรรมเพราะอรรถว่าเป็นที่สุดทรงให้ธรรมนั้น ๆ เป็นไป

จบ ธัมมจักกกถา

๘. โลกุตตรกถา

ว่าด้วยโลกุตตรธรรม

{๖๒๐} [๖๒๐] ธรรมเหล่าไหนเป็นโลกุตตระ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ มรรคมีองค์ ๘ อริยมรรค ๔ สามัญญผล ๔ และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโลกุตตระ

คำว่า โลกุตตระ ความว่า ชื่อว่าโลกุตตระเพราะอรรถว่าอะไร

ชื่อว่าโลกุตตระ เพราะอรรถว่าข้ามพ้นโลก ข้ามพ้นแต่โลก ข้ามจากโลก ข้ามไปจากโลก ล่วงพ้นโลก ล่วงพ้นโลกอยู่ เป็นอดิเรกในโลก สลัดออกแต่โลก สลัดออกจากโลก สลัดไปจากโลก สลัดออกไปจากโลก สละออกแต่โลก สละออกจากโลก สละออกไปจากโลก ไม่ตั้งอยู่ในโลก ไม่ดำรงอยู่ในโลก ไม่ติดอยู่ในโลก ไม่เปื้อนในโลก ไม่ไล้ในโลก ไม่ไล้ด้วยโลก ไม่ฉาบในโลก ไม่ฉาบด้วยโลก หลุดไปในโลก หลุดไปจากโลก พ้นไปจากโลก หลุดพ้นไปแต่โลก ไม่เกี่ยวข้องในโลก ไม่เกี่ยวข้องด้วยโลก พรากออกแต่โลก พรากออกจากโลก พรากออกไปแต่โลก หมดจดแต่โลก หมดจดกว่าโลก หมดจดจากโลก สะอาดแต่โลก สะอาดกว่าโลก สะอาดจากโลก ออกแต่โลก ออกจากโลก ออกไปจากโลก เว้นแต่โลก เว้นจากโลก เว้นไปจากโลก ไม่ข้องในโลก ไม่ยึดในโลก ไม่พัวพันในโลก ตัดโลกขาดอยู่ ตัดโลกขาดแล้ว ให้โลกระงับอยู่ ให้โลกระงับแล้ว ไม่กลับมาสู่โลก ไม่เป็นคติของโลก ไม่เป็นวิสัยของโลก ไม่เป็นสาธารณะแก่โลก สำรอกโลก ไม่เวียนมาสู่โลก ละโลก ไม่ยังโลกให้เกิด ไม่เยื่อใยโลก นำโลก กำจัดโลก ไม่มอบโลกให้งาม ล่วงโลก ครอบงำโลกตั้งอยู่ ฉะนี้แล

จบ โลกุตตรกถา

๙. พลกถา

ว่าด้วยพลธรรม

[๖๒๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

{๖๒๑} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พละ ๕ ประการนี้ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ