ขันติญาณปริโยคาหณญาณนิทเทส เล่ม ๓๑

๔๑. ขันติญาณนิทเทส

แสดงญาณความรู้แจ้งธรรมที่ปรากฏ

{๒๔๓} [๒๔๓] ปัญญาคือความรู้แจ้งธรรมทั้งหลายที่ปรากฏโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น ชื่อว่าขันติญาณอย่างไร

รูปที่รู้แจ้งโดยเป็นของไม่เที่ยง โดยเป็นทุกข์ โดยเป็นอนัตตา รูปใด ๆ อันพระโยคาวจรรู้แจ้งแล้ว รูปนั้น ๆ ย่อมปรากฏ เพราะฉะนั้น ปัญญาคือความรู้แจ้งรูปที่ปรากฏจึงชื่อว่าขันติญาณ เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณ จักขุ ... ชราและมรณะที่รู้แจ้งโดยเป็นของไม่เที่ยง โดยเป็นทุกข์ โดยเป็นอนัตตา ชราและมรณะใด ๆ อันพระโยคาวจรรู้แจ้งแล้วชราและมรณะนั้น ๆ ย่อมปรากฏ เพราะฉะนั้น ปัญญาคือความรู้แจ้งรูปที่ปรากฏจึงชื่อว่าขันติญาณชื่อว่าญาณเพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญาเพราะอรรถว่ารู้ชัดเพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า “ปัญญาคือความรู้แจ้งธรรมทั้งหลายที่ปรากฏโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น ชื่อว่าขันติญาณ”

จบ ขันติญาณนิทเทสที่ ๔๑

๔๒. ปริโยคาหนญาณนิทเทส

แสดงญาณความรู้ในการย่างเข้าไป

{๒๔๔} [๒๔๔] ปัญญาในความถูกต้องธรรม ชื่อว่าปริโยคาหนญาณอย่างไร

ปัญญาย่อมถูกต้องรูปโดยเป็นของไม่เที่ยง โดยเป็นทุกข์ โดยเป็นอนัตตา ย่อมถูกต้องรูปใด ๆ ก็เข้าไปสู่รูปนั้น ๆ เพราะฉะนั้น ปัญญาใน

ความถูกต้องรูป จึงชื่อว่าปริโยคาหนญาณ ปัญญาย่อมถูกต้องเวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณ ... จักขุ... ชราและมรณะ โดยเป็นของไม่เที่ยง โดยเป็นทุกข์ โดยเป็นอนัตตา ย่อมถูกต้องชราและมรณะใด ๆ ก็เข้าไปสู่ชราและมรณะนั้น ๆ เพราะฉะนั้น ปัญญาในความถูกต้องชราและมรณะจึงชื่อว่าปริโยคาหนญาณ

ชื่อว่าญาณเพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญาเพราะอรรถว่ารู้ชัด เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า “ปัญญาในความถูกต้องธรรมชื่อว่า ปริโยคาหนญาณ”

จบ ปริโยคาหนญาณนิทเทสที่ ๔๒

๔๓. ปเทสวิหารญาณนิทเทส

แสดงญาณความรู้ในปเทสวิหาร

{๒๔๕} [๒๔๕] ปัญญาในการรวมธรรมชื่อว่าปเทสวิหารญาณอย่างไร

กุศลเวทนาย่อมมีเพราะมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะมิจฉาสังกัปปะเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งมิจฉาสังกัปปะเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะสัมมาสังกัปปะเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งสัมมาสังกัปปะเป็นปัจจัยบ้าง ... อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะมิจฉาวิมุตติเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งมิจฉาวิมุตติเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะสัมมาวิมุตติเป็นปัจจัยบ้าง