เหมกมาณวกปัญหานิทเทส เล่ม ๓๐

๘. เหมกมาณวปัญหานิทเทส

ว่าด้วยปัญหาของท่านเหมกะ

[๕๓] (ท่านเหมกะทูลถามดังนี้ว่า)

ในกาลอื่นก่อนแต่ศาสนาของพระโคดม พวกอาจารย์ เหล่านี้ พยากรณ์ว่า ‘เรื่องนี้มีแล้วดังนี้ เรื่องนี้จักมีดังนี้’ คำทั้งหมดนั้นเป็นคำกล่าวสืบ ๆ กันมา คำทั้งหมดนั้นเป็น คำที่ทำให้ความตรึกทวีขึ้น ข้าพระองค์ไม่ยินดีในคำนั้นหัวข้อว่า ก่อน ... พวกอาจารย์เหล่านี้พยากรณ์ว่า มีอธิบายดังนี้

คำว่า เย หมายถึง พราหมณ์พาวรีและพราหมณ์อื่น ๆ ซึ่งเป็น อาจารย์ของพราหมณ์พาวรี พยากรณ์ คือ บอก ... ประกาศซึ่งทิฏฐิของตน ความพอใจของตน ความชอบใจของตน ลัทธิของตน อัธยาศัยของตน ความประสงค์ของตน รวมความว่า‘ก่อน...พวกอาจารย์เหล่านี้พยากรณ์ว่า’หัวข้อว่า ท่านเหมกะทูลถามดังนี้ว่า มีอธิบายดังนี้

คำว่า ดังนี้ เป็นบทสนธิ ... คำว่า ดังนี้ นี้เป็นไปตามลำดับบท

คำว่า ท่าน เป็นคำกล่าวด้วยความรัก เป็นคำกล่าวด้วยความเคารพ คำว่า ท่าน นี้ เป็นคำกล่าวเป็นไปกับด้วยความเคารพและเป็นไปกับด้วย ความยำเกรง

คำว่า เหมกะ เป็นนาม ... เป็นคำร้องเรียกของพราหมณ์นั้น รวม ความว่า ‘ท่านเหมกะทูลถามดังนี้ว่า,

คำว่า ในกาลอื่นแต่ศาสนาของพระโคดม ความว่า ในกาลอื่นแต่ ศาสนาของพระโคดม คือ อื่นแต่ศาสนาของพระโคดม ก่อนแต่ศาสนาของ

พระโคดม ก่อนกว่าศาสนาของพระโคดม ได้แก่ กว่าศาสนาของพระพุทธเจ้า กว่าศาสนาของพระชินเจ้า กว่าศาสนาของพระตถาคต กว่าศาสนาของ พระอรหันต์ รวมความว่า ‘ในกาลอื่นแต่ศาสนาของพระโคดม’

คำว่า เรื่องนี้มีแล้วดังนี้ เรื่องนี้จักมีดังนี้ ความว่า ได้ยินว่า เรื่องนี้ มีแล้วอย่างนี้ ได้ยินว่า เรื่องนี้จักมีอย่างนี้ รวมความว่า ‘เรื่องนี้มีแล้วดังนี้ เรื่องนี้จักมีดังนี้’

คำว่า คำทั้งหมดนั้นเป็นคำกล่าวสืบๆ กันมา ความว่า คำทั้งหมด นั้นเป็นคำกล่าวสืบ ๆ กันมา คือ อาจารย์เหล่านั้นกล่าวธรรมอันไม่ ประจักษ์แก่ตน ที่ตนมิได้รู้เฉพาะเอง โดยบอกตามที่ได้ยินกันมา บอก ตามลำดับสืบ ๆ กันมา โดยการอ้างตำรา โดยเหตุที่นึกเดาเอาเอง โดย เหตุที่คาดคะเนเอาเอง โดยความตรึกตามอาการ โดยความชอบใจว่าต้อง กับลัทธิของตน รวมความว่า ‘คำทั้งหมดนั้นเป็นคำกล่าวสืบ ๆ กันมา’

คำว่า คำทั้งหมดนั้นเป็นคำที่ทำให้ความตรึกทวีขึ้น ความว่า คำ ทั้งหมดนั้นเป็นคำที่ทำให้ความตรึกทวีขึ้น คือ เป็นคำที่ทำให้วิตกทวีขึ้น เป็น คำที่ทำให้ความดำริทวีขึ้น เป็นคำที่ทำให้กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสา วิตกทวีขึ้น เป็นคำที่ทำให้ความตรึกถึงญาติทวีขึ้น เป็นคำที่ทำให้ความตรึก ถึงชนบททวีขึ้น เป็นคำที่ทำให้ความตรึกถึงเทวดาทวีขึ้น เป็นคำที่ทำให้ วิตกอันเกี่ยวด้วยความเอ็นดูผู้อื่นทวีขึ้น เป็นคำที่ทำให้วิตกอันเกี่ยวด้วย ลาภสักการะและความสรรเสริญทวีขึ้น เป็นคำที่ทำให้วิตกอันเกี่ยวด้วย ความปรารถนามิให้ใครดูหมิ่นทวีขึ้น รวมความว่า ‘คำทั้งหมดนั้นเป็นคำที่ ทำให้ความตรึกทวีขึ้น’คำว่า ข้าพระองค์ไม่ยินดีในคำนั้น ความว่า ข้าพระองค์ไม่ประสบ ไม่ถึง ไม่ได้เฉพาะ รวมความว่า ‘ข้าพระองค์ไม่ยินดีในคำนั้น’ เพราะเหตุนั้น พราหมณ์นั้นจึงกล่าวว่า

ในกาลอื่นก่อนแต่ศาสนาของพระโคดม พวกอาจารย์ เหล่านี้พยากรณ์ว่า ‘เรื่องนี้มีแล้วดังนี้ เรื่องนี้จักมีดังนี้, คำทั้งหมดนั้นเป็นคำกล่าวสืบ ๆ กันมา คำทั้งหมดนั้นเป็น คำที่ทำให้ความตรึกทวีขึ้น ข้าพระองค์ไม่ยินดีในคำนั้น

[๕๔] (ท่านเหมกะทูลถามว่า)

ข้าแต่พระมุนี ขอพระองค์ได้โปรดตรัสบอกธรรม อันเป็นเครื่องกำจัดตัณหา ที่บุคคลทราบแล้วเป็นผู้มีสติ เที่ยวไป พึงข้ามตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ใน โลกได้ แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

คำว่า พระองค์ ในหัวข้อว่า ขอพระองค์ได้โปรดตรัสบอกธรรม ... แก่ ข้าพระองค์ด้วยเถิด พราหมณ์นั้นกล่าวหมายถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า

หัวข้อว่า ขอพระองค์ได้โปรดตรัสบอกธรรม มีอธิบายดังนี้

คำว่า ธรรม ความว่า ขอพระองค์ได้โปรดตรัส ... ได้โปรด ประกาศพรหมจรรย์กันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด พร้อม ทั้งอรรถ พร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ นิพพาน และข้อปฏิบัติอันให้ถึงนิพพาน รวมความว่า‘ขอพระองค์ ได้โปรดตรัสบอกธรรมแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด,หัวข้อว่า ข้าแต่พระมุนี ... เป็นเครื่องกำจัดตัณหา มีอธิบายดังนี้

คำว่า ตัณหา ได้แก่ รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพตัณหา ธัมมตัณหา

คำว่า เป็นเครื่องกำจัดตัณหา ความว่า เป็นเครื่องปราบตัณหา เป็น เครื่องละตัณหา เป็นเครื่องสงบตัณหา เป็นเครื่องสลัดทิ้งตัณหา เป็น เครื่องระงับตัณหา เป็นอมตนิพพาน

คำว่า ข้าแต่พระมุนี ความว่า ญาณ ตรัสเรียกว่า โมนะ พระผู้มี พระภาคเจ้าทรงล่วงแล้วซึ่งธรรมเป็นเครื่องข้องและตัณหาเพียงดังข่าย ... จึง ชื่อว่าเป็นพระมุนี รวมความว่า ‘ข้าแต่พระมุนี ... เป็นเครื่องกำจัดตัณหา,

คำว่า ที่บุคคลทราบแล้วเป็นผู้มีสติเที่ยวไป ความว่า ที่บุคคลทำให้ รู้แจ้งแล้ว คือ เทียบเคียง พิจารณา ให้เจริญ ทำให้แจ่มแจ้งแล้ว คือ ทำให้ทราบแล้ว ... ทำให้แจ่มแจ้งแล้วว่า ‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง สังขาร ทั้งปวงเป็นทุกข์ ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ... สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้น เป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา’คำว่า เป็นผู้มีสติ คือ เป็นผู้มีสติด้วยเหตุ ๔ อย่าง คือ มีสติเจริญ สติปัฏฐานเป็นเครื่องพิจารณาเห็นกายในกาย ... ผู้นั้นตรัสเรียกว่าเป็นผู้มีสติ

คำว่า เที่ยวไป ความว่า เที่ยวไป คือ อยู่ เคลื่อนไหว เป็นไป เลี้ยงดู ดำเนินไป ให้อัตภาพดำเนินไป รวมความว่า ‘ที่บุคคลทราบแล้ว เป็นผู้มีสติเที่ยวไป’

คำว่า พึงข้ามตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ ในโลกได้ ความว่า ตัณหา เรียกว่า วิสัตติกา ได้แก่ ราคะ สาราคะ ... อภิชฌา อกุศล มูลคือโลภะ

คำว่า ตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ความว่า ตัณหาชื่อว่า วิสัตติกา เพราะอรรถว่าอะไร ... เพราะอรรถว่าซ่านไป แผ่ไป รวมความว่า ‘ตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ'

คำว่า ในโลก คือ ในอบายโลก มนุษยโลก เทวโลก ขันธโลก ธาตุโลก อายตนโลก

คำว่า พึงข้ามตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ ในโลกได้ ความว่า พึงเป็นผู้มีสติข้าม คือ ข้ามขึ้น ข้ามพ้น ก้าวล่วง เป็นไปล่วงซึ่งตัณหา อันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลก รวมความว่า ‘พึงข้ามตัณหาอันซ่านไป ในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้’ เพราะเหตุนั้น พราหมณ์นั้นจึงกล่าวว่าข้าแต่พระมุนี ขอพระองค์ได้โปรดตรัสบอกธรรมอัน เป็นเครื่องกำจัดตัณหา ที่บุคคลทราบแล้วเป็นผู้มีสติเที่ยว ไป พึงข้ามตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้ แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

[๕๕] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ดูก่อนเหมกะ บทคือนิพพานใดเป็นที่บรรเทาฉันท ราคะในปิยรูปทั้งหลายที่ได้เห็น ที่ได้ยิน ที่ได้ทราบ (และ ที่ได้รู้แจ้ง) แล้ว เป็นที่ไม่เคลื่อนในโลกนี้

หัวข้อว่า ที่ได้เห็น ที่ได้ยิน ที่ได้ทราบ (และที่รู้แจ้ง) แล้วในโลกนี้ มี อธิบายดังนี้

คำว่า ที่ได้เห็น ความว่า ที่ได้เห็นด้วยจักษุ

คำว่า ที่ได้ยิน ความว่า ที่ได้ยินด้วยหู

คำว่า ที่ได้ทราบ ความว่า ที่ทราบ คือ ที่สูดดมด้วยจมูก ลิ้มรส ด้วยลิ้น ถูกต้องด้วยกาย

คำว่า ที่ได้รู้แจ้ง ความว่า ที่รู้ด้วยใจ รวมความว่า ‘ที่ได้เห็น ที่ได้ยิน ที่ได้ทราบ (และที่รู้แจ้ง) แล้วในโลกนี้’

คำว่า ดูก่อนเหมกะ ... ในปิยรูปทั้งหลาย ความว่า สิ่งอะไรเป็น ปิยรูปสาตรูปในโลก จักษุ โสตะ ฆานะ ชิวหา กาย ใจเป็นปิยรูปสาต

รูปในโลก รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์เป็นปิยรูปสาตรูป ในโลก จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กาย วิญญาณ มโนวิญญาณเป็นปิยรูปสาตรูปในโลก จักขุสัมผัส โสตสัมผัส ฆานสัมผัส ชิวหาสัมผัส กายสัมผัส มโนสัมผัสเป็นปิยรูปสาตรูปในโลก จักขุสัมผัสส ชาเวทนา โสตสัมผัสสชาเวทนา ฆานสัมผัสสชาเวทนา ชิวหาสัมผัสสชาเวทนา กายสัมผัสสชาเวทนา มโนสัมผัสสชาเวทนาเป็น ปิยรูปสาตรูปในโลก รูปสัญญา สัททสัญญา คันธสัญญา รสสัญญา โผฏฐัพพสัญญา ธัมมสัญญา เป็นปิยรูปสาตรูปในโลก รูปสัญเจตนา สัททสัญเจตนา คันธสัญเจตนา รสสัญเจตนา โผฏฐัพพสัญเจตนา ธัมมสัญ เจตนาเป็นปิยรูปสาตรูปในโลก รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพตัณหา ธัมมตัณหา เป็นปิยรูปสาตรูปในโลก รูปวิตก สัททวิตก คันธวิตก รสวิตก โผฏฐัพพวิตก ธัมมวิตกเป็นปิยรูปสาตรูปในโลก รูปวิจาร สัททวิจาร คันธวิจาร รสวิจาร โผฏฐัพพวิจาร ธัมมวิจารเป็นปิยรูปสาตรูป ในโลก รวมความว่า ‘ในปิยรูปทั้งหลาย’คำว่า เหมกะ เป็นคำที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกพราหมณ์นั้น โดยชื่อ

หัวข้อว่า เป็นที่บรรเทาฉันทราคะ มีอธิบายดังนี้

คำว่า ฉันทราคะ ได้แก่ ความพอใจในกาม ความกำหนัดในกาม ความเพลินในกาม ตัณหาในกาม ความเสน่หาในกาม ความเร่าร้อน เพราะกาม ความหลงในกาม ความชอบใจในกาม ในกามทั้งหลาย กามโอฆะ กามโยคะ กามุปาทาน กามฉันทนิวรณ์

คำว่า เป็นที่บรรเทาฉันทราคะ ความว่า เป็นที่ละฉันทราคะ เป็นที่สงบฉันทราคะ เป็นที่สลัดทิ้งฉันทราคะ เป็นที่ระงับฉันทราคะ คือ อมตนิพพาน รวมความว่า ‘เป็นที่บรรเทาฉันทราคะ,

คำว่า บทคือนิพพาน... เป็นที่ไม่เคลื่อน ความว่า บทคือนิพพาน คือ บทที่ต้านทาน บทที่เร้น บทที่ยึดหน่วง บทไม่มีภัย

คำว่า เป็นที่ไม่เคลื่อน คือ เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง เป็นธรรมไม่แปรปรวน รวมความว่า ‘บทคือนิพพาน ... เป็นที่ไม่เคลื่อน, เพราะเหตุนั้น พระผู้ มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่าดูก่อนเหมกะ บทคือนิพพานใดเป็นที่บรรเทาฉันท ราคะ ในปิยรูปทั้งหลายที่ได้เห็น ที่ได้ยิน ที่ได้ทราบ (และที่ได้รู้แจ้ง) แล้ว เป็นที่ไม่เคลื่อนในโลกนี้

[๕๖] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสต่อไปว่า)

บทคือนิพพานนั้นพระอรหันตขีณาสพเหล่าใดรู้ทั่ว ถึงแล้วเป็นผู้มีสติ มีธรรมอันเห็นแล้ว ดับสนิทแล้ว พระอรหันตขีณาสพเหล่านั้นเป็นผู้เข้าไปสงบแล้วทุกเมื่อ เป็นผู้ข้ามพ้นตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลก ได้แล้วหัวข้อว่า บทคือนิพพานนั้นพระอรหันตขีณาสพเหล่าใดรู้ทั่วถึงแล้ว เป็นผู้มีสติ มีอธิบายดังนี้

คำว่า นั้น หมายถึง อมตนิพพาน คือ ธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง เป็นที่สลัดอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่คลายความกำหนัด เป็นที่ ดับสนิท เป็นที่หากิเลสเครื่องร้อยรัดมิได้(นิพพาน)คำว่า รู้ทั่วถึง ความว่า รู้ทั่ว คือ ทราบ เทียบเคียง พิจารณา ไตร่ตรอง ทำให้แจ่มแจ้ง คือ รู้ทั่ว ทราบ ... ทำให้แจ่มแจ้งแล้วว่า ‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ...

สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับไป เป็นธรรมดา,

คำว่า เหล่าใด ได้แก่ พระอรหันตขีณาสพทั้งหลาย

คำว่า เป็นผู้มีสติ ความว่า เป็นผู้มีสติด้วยเหตุ ๔ อย่าง คือ มีสติ เจริญสติปัฏฐานเป็นเครื่องพิจารณาเห็นกายในกาย ... พระอรหันต ขีณาสพเหล่านั้นเรียกว่า เป็นผู้มีสติ รวมความว่า ‘บทคือนิพพานนั้นพระ อรหันตขีณาสพเหล่าใดรู้ทั่วถึงแล้วเป็นผู้มีสติ’

หัวข้อว่า มีธรรมอันเห็นแล้ว ดับสนิทแล้ว มีอธิบายดังนี้

คำว่า มีธรรมอันเห็นแล้ว ความว่า มีธรรมอันเห็นแล้ว คือ มี ธรรมอันรู้แล้ว มีธรรมอันเทียบเคียงแล้ว มีธรรมอันพิจารณาแล้ว มี ธรรมอันแจ่มแจ้งแล้ว มีธรรมอันปรากฏแล้ว ได้แก่ มีธรรมอันเห็นแล้ว ... มีธรรมอันปรากฏแล้วว่า ‘สังขาร ทั้งปวงไม่เที่ยง ... สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความ เกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา,คำว่า ดับสนิทแล้ว ความว่า ชื่อว่าดับแล้วเพราะเป็นผู้ทำให้ราคะ โทสะ โมหะ ความโกรธ ความผูกโกรธ ... อกุสลาภิสังขารทั้งปวงดับไป ได้แล้ว รวมความว่า ‘มีธรรมอันเห็นแล้ว ดับสนิทแล้ว,

คำว่า พระอรหันตขีณาสพเหล่านั้นเป็นผู้เข้าไปสงบแล้วทุกเมื่อ มี อธิบายดังนี้

คำว่า เป็นผู้เข้าไปสงบแล้ว ความว่า ชื่อว่าเข้าไปสงบแล้ว คือ สงบ เข้าไปสงบ เข้าไปสงบวิเศษ ดับ ระงับ เพราะความที่ราคะ โทสะ โมหะ ความโกรธ ความผูกโกรธ ... อกุสลาภิสังขารทั้งปวง สงบแล้ว ถึงความสงบ สงบวิเศษ ไหม้ ดับ ปราศจากไป ระงับ รวมความว่า ‘เป็นผู้เข้าไปสงบแล้ว,

คำว่า เหล่านั้น ได้แก่ พระอรหันตขีณาสพทั้งหลาย

คำว่า ทุกเมื่อ ความว่า ทุกเมื่อ คือ ในกาลทั้งปวง สิ้นกาลทั้งปวง สิ้นกาลเป็นนิจ สิ้นกาลยั่งยืน เนือง ๆ ติดต่อกัน ไม่เจือกับเหตุอื่น สืบ ต่อโดยลำดับ เหมือนระลอกนํ้ามิได้ว่าง สืบต่อไม่ขาดสาย กาลมีประโยชน์ กาลที่ถูกต้อง กาลปุเรภัต กาลปัจฉาภัต ยามต้น ยามกลาง ยามหลัง ข้างแรม ข้างขึ้น คราวฝน คราวหนาว คราวร้อน ตอนวัยต้น ตอนวัย กลาง ตอนวัยหลัง รวมความว่า ‘พระอรหันตขีณาสพเหล่านั้นเป็นผู้ เข้าไปสงบแล้วทุกเมื่อ,คำว่า เป็นผู้ข้ามพ้นตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้แล้ว ความว่า ตัณหา ตรัสเรียกว่า วิสัตติกา ได้แก่ ราคะ สาราคะ ... อภิชฌา อกุศลมูลคือโลภะ

คำว่า ตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ ความว่า ตัณหาชื่อว่า วิสัตติกา เพราะอรรถว่าอะไร เพราะอรรถว่าซ่านไป แผ่ไป รวมความว่า ‘ตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ,

คำว่า ในโลก คือ ในอบายโลก มนุษยโลก เทวโลก ขันธโลก ธาตุโลก อายตนโลก

คำว่า เป็นผู้ข้ามพ้น ...ในโลก ความว่า เป็นผู้ข้ามแล้ว คือ ข้ามขึ้น ข้ามพ้น ก้าวล่วง ก้าวพ้น เป็นไปล่วงแล้วซึ่งตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ ต่าง ๆ ในโลก รวมความว่า ‘เป็นผู้ข้ามพ้นตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้แล้ว, เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า

บทคือนิพพานนั้นพระอรหันตขีณาสพเหล่าใดรู้ทั่วถึง แล้วเป็นผู้มีสติ มีธรรมอันเห็นแล้ว ดับสนิทแล้ว พระ อรหันตขีณาสพเหล่านั้นเป็นผู้เข้าไปสงบแล้วทุกเมื่อ เป็น ผู้ข้ามพ้นตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้แล้ว

พร้อมด้วยเวลาจบพระคาถา ... เหมกพราหมณ์ ... นั่งประคองอัญชลี นมัสการพระผู้มีพระภาคเจ้าประกาศว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มี พระภาคเจ้าเป็นพระศาสดาของข้าพระองค์ ข้าพระองค์เป็นสาวก’ ดังนี้แล

จบ เหมกมาณวปัญหานิทเทสที่ ๘

๙. โตเทยยมาณวปัญหานิทเทส

ว่าด้วยปัญหาของท่านโตเทยยะ

[๕๗] (ท่านโตเทยยะทูลถามดังนี้ว่า)

กามทั้งหลายย่อมไม่อยู่ในผู้ใด ตัณหาย่อมไม่มี แก่ ผู้ใด และผู้ใดข้ามพ้นจากความสงสัยได้แล้ว วิโมกข์ ของผู้นั้นเป็นเช่นไร

คำว่า กามทั้งหลายย่อมไม่อยู่ในผู้ใด ความว่า กามทั้งหลายไม่อยู่ คือ ไม่อยู่ร่วม ไม่มาอยู่ในผู้ใด รวมความว่า ‘กามทั้งหลายย่อมไม่อยู่ ในผู้ใด,

หัวข้อว่า ท่านโตเทยยะทูลถามดังนี้ว่า มีอธิบายดังนี้

คำว่า ดังนี้ เป็นบทสนธิ ... คำว่า ดังนี้ นี้เป็นไปตามลำดับบท

คำว่า ท่าน เป็นคำกล่าวด้วยความรัก เป็นคำกล่าวด้วยความเคารพ คำว่า ท่าน นี้เป็นคำกล่าวเป็นไปกับด้วยความเคารพและเป็นไปกับด้วย ความยำเกรง