สิกขาบทวิภังค์ เล่ม ๑

สิกขาบทวิภังค์

{๔๒๗} [๓๐๒] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุใด คือ ผู้เช่นใด มีการงานอย่างใด มีชาติอย่างใด มีชื่ออย่างใด มีโคตรอย่างใด มีปกติอย่างใด มีธรรมเครื่องอยู่อย่างใด มีอารมณ์อย่างใด เป็นเถระก็ตาม เป็นนวกะก็ตาม เป็นมัชฌิมะก็ตาม นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อนึ่ง ... ใด’

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าประพฤติภิกขาจริยวัตร ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าทรงผืนผ้าที่ถูกทำลายแล้ว ชื่อว่าภิกษุ เพราะเรียกขานกัน ชื่อว่าภิกษุ เพราะตนปฏิญญา ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นเอหิภิกษุ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้อุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้เจริญ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่ามีสารธรรม ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระอเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะ บรรดาผู้ที่ชื่อว่าภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะนี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้คำว่า ชักสื่อ ความว่า ถูกฝ่ายหญิงวานไปหาฝ่ายชาย หรือถูกฝ่ายชายวานไปหาฝ่ายหญิง

คำว่า บอกความประสงค์ของชายแก่หญิงก็ดี คือ แจ้งความปรารถนาของฝ่ายชายแก่ฝ่ายหญิง

คำว่า บอกความประสงค์ของหญิงแก่ชายก็ดี คือ แจ้งความปรารถนาของฝ่ายหญิงแก่ฝ่ายชาย

คำว่า ในความเป็นภรรยาก็ตาม คือ บอกว่า ‘เธอจักเป็นภรรยา’

คำว่า ในความเป็นชู้ก็ตาม คือ บอกว่า ‘เธอจักเป็นชู้’

คำว่า ใดยที่สุด บอกแม้แก่หญิงแพศยาอันจะพึงอยู่ร่วมกันชั่วขณะ คือ บอกว่า ‘เธอจักเป็นภรรยาชั่วคราว’

คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้ปริวาส ชักเข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัต เรียกเข้าหมู่เพื่ออาบัตินั้น ไม่ใช่คณะมากรูป ไม่ใช่บุคคลรูปเดียว เพราะเหตุนั้นจึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส คำว่า สังฆาทิเสส เป็นการขนานนาม คือ เป็นชื่อของหมวดอาบัตินั้นแล แม้เพราะเหตุนั้นจึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส

บทภาชนีย์

มาติกา

หญิง ๑๐ ประเภท

{๔๒๘} [๓๐๓] หญิง ๑๐ ประเภท คือ หญิงที่มีมารดาปกครอง ๑ หญิงที่มีบิดาปกครอง ๑ หญิงที่มีมารดาบิดาปกครอง ๑ หญิงที่มีพี่ชายน้องชายปกครอง ๑ หญิงที่มีพี่สาวน้องสาวปกครอง ๑ หญิงที่มีญาติปกครอง ๑ หญิงที่มีตระกูลปกครอง ๑ หญิงที่มีธรรมคุ้มครอง ๑ หญิงที่มีคู่หมั้น ๑ หญิงที่มีกฎหมายคุ้มครอง ๑

ภรรยา ๑๐ ประเภท

{๔๒๙} ภรรยา ๑๐ ประเภท คือ ภรรยาสินไถ่ ๑ ภรรยาที่อยู่ด้วยความเต็มใจ ๑ ภรรยาที่อยู่เพราะสมบัติ ๑ ภรรยาที่อยู่เพราะผ้า ๑ ภรรยาที่สมรส ๑ ภรรยาที่ถูกปลงเทริด ๑ ภรรยาที่เป็นทั้งคนใช้เป็นทั้งภรรยา ๑ ภรรยาที่เป็นทั้งลูกจ้างเป็นทั้งภรรยา ๑ ภรรยาเชลย ๑ ภรรยาชั่วคราว ๑

มาติกาวิภังค์

หญิง ๑๐ ประเภท

{๔๓๐} [๓๐๔] หญิงที่ชื่อว่า มีมารดาปกครอง ได้แก่ หญิงที่มีมารดาคอยระวัง ควบคุม ห้ามปราม ให้อยู่ในอำนาจ