พระวินัยปิฎก มหาวรรค · เภสัชชขันธกะ
พระพุทธานุญาตมหาประเทศ ๔ เล่ม ๕
Text layerBuddha’s wordsItems ๙๒–๙๓ (Royal Thai)20/21 in เภสัชชขันธกะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระวินัยปิฎก มหาวรรค เภสัชชขันธกะ พระพุทธานุญาตมหาประเทศ ๔ (Royal Thai Volume 5 · Mahachula Volume 5 · Mahamakut Volume 7 · Chaloem Phrakiat Volume 5)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 5, pp. 154–157
พืชของสงฆ์และของบุคคล
{๙๑} [๓๐๔] ก็โดยสมัยนั้นแล พืชของสงฆ์เขาเพาะปลูกไว้ในที่ของบุคคล พืชของบุคคลเขาเพาะปลูกไว้ในที่ของสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พืชของสงฆ์ที่เพาะปลูกไว้ในที่ของบุคคล พึงให้ส่วนแบ่งแล้วค่อยบริโภค พืชของบุคคลที่เพาะปลูกไว้ในที่ของสงฆ์ พึงให้ส่วนแบ่งแล้วค่อยบริโภค”๒๖. ว่าด้วยทรงประทานมหาปเทส ๔
{๙๒} [๓๐๕] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายเกิดความรังเกียจสงสัยในบางสิ่งบางอย่างขึ้นว่า “สิ่งไรหนอ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตไว้ สิ่งไรไม่ได้ทรงอนุญาต” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสประทานหลักสำหรับอ้าง ๔ ข้อไว้ดังนี้ว่า
๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามไว้ว่าสิ่งนี้ไม่ควร หากสิ่งนั้นเข้ากันได้กับสิ่งที่ไม่ควร ขัดกับสิ่งที่ควร สิ่งนั้นไม่ควรแก่เธอทั้งหลาย
๒. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามไว้ว่าสิ่งนี้ไม่ควร หากสิ่งนั้นเข้ากันได้กับสิ่งที่ควร ขัดกับสิ่งที่ไม่ควร สิ่งนั้นควรแก่เธอทั้งหลาย
๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตไว้ว่าสิ่งนี้ควร หากสิ่งนั้นเข้ากันได้กับสิ่งที่ไม่ควร ขัดกับสิ่งที่ควร สิ่งนั้นไม่ควรแก่เธอทั้งหลาย
- ๑มหาปเทส หมายถึงหลักสำหรับอ้าง ข้ออ้างใหญ่ หรือหลักอ้างอิงสำหรับเทียบเคียง
๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตไว้ว่าสิ่งนี้ควร หากสิ่งนั้นเข้ากันได้กับสิ่งที่ควร ขัดกับสิ่งที่ไม่ควร สิ่งนั้นควรแก่เธอทั้งหลาย
{๙๓} ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายได้มีความปริวิตกว่า “ยามกาลิกระคนกับยาวกาลิกควรหรือไม่ควรหนอ สัตตาหกาลิกระคนกับยาวกาลิกควรหรือไม่ควรหนอ ยาวชีวิกระคนกับยาวกาลิกควรหรือไม่ควรหนอ สัตตาหกาลิกระคนกับยามกาลิกควรหรือไม่ควรหนอ ยาวชีวิกระคนกับยามกาลิกควรหรือไม่ควรหนอ ยาวชีวิกระคนกับสัตตาหกาลิกควรหรือไม่ควรหนอ” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
๑. ยามกาลิกระคนกับยาวกาลิกที่รับประเคนในวันนั้น ควรในกาลไม่ควรในวิกาล
๒. สัตตาหกาลิกระคนกับยาวกาลิกที่รับประเคนในวันนั้น ควรในกาล ไม่ควรในวิกาล
๓. ยาวชีวิกระคนกับยาวกาลิกที่รับประเคนในวันนั้น ควรในกาลไม่ควรในวิกาล
- ๑คำว่า กาลิก แปลว่า เนื่องด้วยกาล ขึ้นกับกาล ในที่นี้มุ่งถึงของอันจะกลืนกินให้ล่วงลำคอเข้าไปซึ่งพระวินัยบัญญัติให้ภิกษุรับเก็บไว้และฉันได้ภายในเวลาที่กำหนด จำแนกเป็น ๔ อย่าง คือ (๑) ยาวกาลิก ของที่รับประเคนไว้และฉันได้ชั่วเวลาเช้าถึงเที่ยงของวันนั้น เช่น ข้าว ปลา เนื้อ ผัก ผลไม้ ขนมต่าง ๆ (๒) ยามกาลิก ของที่รับประเคนไว้และฉันได้ชั่ววันหนึ่งกับคืนหนึ่ง คือก่อนอรุณขึ้นของวันใหม่ ได้แก่ น้ำอัฐบาน คือนํ้าผลไม้คั้นที่ทรงอนุญาต ๘ ชนิด (๓) สัตตาหกาลิก ของที่รับประเคนไว้แล้วฉันได้ภายใน ๗ วัน ได้แก่ เภสัชทั้ง ๕ คือ เนยใส เนยข้น นํ้ามัน นํ้าผึ้ง และนํ้าอ้อย (๔) ยาวชีวิก ของที่รับประเคนแล้วฉันได้ตลอดไปไม่จำกัดเวลา ได้แก่ของที่ใช้ปรุงเป็นยานอกจากของที่เป็นกาลิก ๓ ข้างต้น เช่น ขมิ้น ขิง เป็นต้น
๔. สัตตาหกาลิกระคนกับยามกาลิกที่รับประเคนในวันนั้น ควรชั่วยาม ล่วงยามแล้ว ไม่ควร๕. ยาวชีวิกระคนกับยามกาลิกที่รับประเคนในวันนั้น ควรชั่วยาม ล่วงยามแล้ว ไม่ควร๖. ยาวชีวิกระคนกับสัตตาหกาลิกที่รับประเคนในวันนั้น ควรตลอด ๗ วัน ล่วง ๗ วันแล้ว ไม่ควร”
จบ เภสัชชขันธกะที่ ๖
ในขันธกะนี้มี ๑๐๖ เรื่อง
หัวข้อประจำขันธกะ
{๙๔} เรื่องอาพาธที่เกิดชุมในฤดูสารท ๑ เรื่องฉันเภสัชนอกกาล ๑ เรื่องนํ้ามันเปลวสัตว์เป็นยา ๑ เรื่องรากไม้ที่เป็นตัวยา ๑ เรื่องรากไม้ทำยาผง ๑ เรื่องนํ้าฝาด ๑ เรื่องใบไม้ ๑ เรื่องผลไม้ ๑ เรื่องยางไม้ ๑ เรื่องเกลือ ๑ เรื่องมูลโค ๑
เรื่องยาผงและเครื่องร่อนยา ๑ เรื่องกลักยาตา กลักยาตาชนิดต่าง ๆ และกลักยาตาไม่มีฝาปิด ๑ เรื่องไม้ป้ายยาตา ๑
เรื่องถุงเก็บไม้ป้ายยาตา ถุงกลักยาตา และเชือกผูกเป็นสายสะพาย ๑ เรื่องน้ำมันหุง น้ำมันทาศีรษะ ๑ เรื่องการนัตถุ์ ๑ เรื่องกล้องนัตถุ์ยา ๑ เรื่องสูดควัน กล้องสูดควัน ฝาปิดกล้องสูดควัน ๑ เรื่องถุงเก็บกล้องสูดควัน ๑ เรื่องน้ำมันหุง ๑ เรื่องนํ้าเมาที่ผสมในนํ้ามันหุง ๑ เรื่องนํ้ามันเจือนํ้าเมามาก ๑ เรื่องนํ้ามันเจือนํ้าเมามากใช้เป็นยาทา ๑เรื่องลักจั่น ๑ เรื่องอบตัว ๑ เรื่องรมด้วยใบไม้ต่าง ๆ ๑ เรื่องการรมใหญ่และเอาใบไม้มาต้มรม ๑ เรื่อง อ่างนํ้า ๑ เรื่องระบายเลือดออก ๑ เรื่องกรอกโลหิตด้วยเขา ๑ เรื่องยาทาเท้า ๑
เรื่องปรุงนํ้ามันทาเท้า ๑ เรื่องผ่าฝี ๑ เรื่องชะแผลด้วยน้ำฝาด ๑ เรื่องงาที่บดแล้ว ๑ เรื่องยาพอกแผล ๑ เรื่องผ้าพันแผล ๑ เรื่องชะแผลด้วยนํ้าแป้งเมล็ดผักกาด ๑ เรื่องรมแผลด้วยควัน ๑ เรื่องตัดเนื้องอก
End of พระพุทธานุญาตมหาประเทศ ๔