ปาติโมกขุเทศ ๕ เล่ม ๔

ธรรม ๑ การทำอุโบสถเป็นวรรคโดยธรรม ๑ การทำอุโบสถที่พร้อมเพรียงโดยธรรม ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในการทำอุโบสถ ๔ อย่างนั้น การทำอุโบสถเป็นวรรคโดยไม่เป็นธรรมนี้ใด การทำอุโบสถเห็นปานนั้นไม่ควรทำ และเราก็ไม่อนุญาต

ในการทำอุโบสถ ๔ อย่างนั้น การทำอุโบสถที่พร้อมเพรียงโดยไม่เป็นธรรมนี้ใด การทำอุโบสถเห็นปานนั้นไม่ควรทำ และเราก็ไม่อนุญาต

ในการทำอุโบสถ ๔ อย่างนั้น การทำอุโบสถเป็นวรรคโดยธรรมนี้ใด การทำอุโบสถเห็นปานนั้นไม่ควรทำ และเราก็ไม่อนุญาต

ในการทำอุโบสถ ๔ อย่างนั้น การทำอุโบสถที่พร้อมเพรียงโดยธรรมนี้ใด การทำอุโบสถเห็นปานนั้นควรทำ และเราก็อนุญาต

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำในใจว่า ‘จักทำอุโบสถกรรมชนิดที่พร้อมเพรียงโดยธรรม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๑๑. ว่าด้วยการสวดปาติโมกข์ย่อเป็นต้น

ปาติโมกขุทเทส ๕

{๑๖๗} [๑๕๐] ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลายได้มีความสงสัยว่า “ปาติโมกขุทเทส การสวดปาติโมกข์มีเท่าไรหนอแล” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาติโมกขุทเทสนี้มี ๕ คือ

ภิกษุสวดนิทาน จบแล้ว พึงสวดอุทเทสที่เหลือโดยสุตบท นี้เป็นปาติโมกขุทเทสที่ ๑

สวดนิทาน สวดปาราชิก ๔ จบแล้ว พึงสวดอุทเทสที่เหลือโดยสุตบท นี้เป็นปาติโมกขุทเทสที่ ๒

สวดนิทาน สวดปาราชิก ๔ สวดสังฆาทิเสส ๑๓ จบแล้ว พึงสวดอุทเทสที่เหลือโดยสุตบท นี้เป็นปาติโมกขุทเทสที่ ๓

สวดนิทาน สวดปาราชิก ๔ สวดสังฆาทิเสส ๑๓ สวดอนิยต ๒ จบแล้ว พึงสวดอุทเทสที่เหลือโดยสุตบท นี้เป็นปาติโมกขุทเทสที่ ๔สวดโดยพิสดารทีเดียว เป็นปาติโมกขุทเทสที่ ๕

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาติโมกขุทเทสมี ๕ นี้แล”

เรื่องทรงห้ามสวดปาติโมกข์ย่อ

สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาต

การสวดปาติโมกข์ย่อไว้แล้ว จึงสวดปาติโมกข์ย่อทุกครั้ง ภิกษุทั้งหลายจึง กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งห้ามภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงสวดปาติโมกข์ย่อ รูปใดสวด ต้องอาบัติทุกกฏ”

ทรงอนุญาตให้สวดปาติโมกข์ย่อเมื่อมีอันตราย

สมัยต่อมา ที่อาวาสแห่งหนึ่งแถบแคว้นโกศล ได้มีภัยคือความพลุกพล่านในวันอุโบสถ ภิกษุทั้งหลายไม่อาจสวดปาติโมกข์โดยพิสดารได้ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีอันตราย เราอนุญาตให้สวดปาติโมกข์ย่อได้”

ทรงห้ามสวดปาติโมกข์ย่อเมื่อไม่มีอันตราย

สมัยต่อมา พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ แม้เมื่ออันตรายไม่มี ก็สวดปาติโมกข์ย่อ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งห้ามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อไม่มีอันตราย ภิกษุไม่พึงสวดปาติโมกข์ย่อ รูปใดสวด ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีอันตราย เราอนุญาตให้สวดปาติโมกข์ย่อได้

อันตราย ๑๐

อันตรายในเรื่องนั้นเหล่านี้ คือ

๑. ราชันตราย พระราชาเสด็จมา

๒. โจรันตราย โจรมาปล้น

๓. อัคยันตราย ไฟไหม้

๔. อุทกันตราย น้ำหลากมา

๕. มนุสสันตราย คนมามาก

๖. อมนุสสันตราย ผีเข้าภิกษุ

๗. วาฬันตราย สัตว์ร้ายเข้ามา

๘. สิริงสปันตราย งูร้ายเลื้อยเข้ามา

๙. ชีวิตันตราย ภิกษุอาพาธหนักจะถึงมรณภาพ

๑๐. พรหมจริยันตราย มีอันตรายแก่พรหมจรรย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สวดปาติโมกข์ย่อได้ในเพราะอันตรายเห็นปานนี้ เมื่อไม่มีอันตราย ให้สวดโดยพิสดาร”

ทรงห้ามแสดงธรรมท่ามกลางสงฆ์ก่อนได้รับอาราธนา

{๑๖๘} ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ไม่ได้รับอาราธนาแสดงธรรมในท่ามกลางสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งห้ามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่ได้รับอาราธนาไม่พึงแสดงธรรมในท่ามกลางสงฆ์ รูปใดแสดง ต้องอาบัติทุกกฏดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้เถระแสดงธรรมเอง หรือ อาราธนาผู้อื่นให้แสดง”