เรื่องชฎิล ๓ พี่น้อง เล่ม ๔

๑๒. อุรุเวลปาฏิหาริยกถา

ว่าด้วยทรงแสดงปาฏิหาริย์โปรดชฎิลอุรุเวลกัสสปะ

เรื่องชฎิล สามพี่น้อง

{๓๗} [๓๗] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปโดยลำดับถึงตำบลอุรุเวลาแล้ว ก็สมัยนั้นแล ชฎิล ๓ คน คือ อุรุเวลกัสสปะ ๑ นทีกัสสปะ ๑ คยากัสสปะ ๑ อาศัยอยู่ในตำบลอุรุเวลา บรรดาชฎิล ๓ คนนั้น ชฎิลชื่อ อุรุเวลกัสสปะเป็นผู้นำ เป็นผู้ฝึกสอน เป็นผู้เลิศ เป็นหัวหน้า เป็นประธาน ของชฎิล ๕๐๐ คน ชฎิลชื่อนทีกัสสปะเป็นผู้นำ เป็นผู้ฝึกสอน เป็นผู้เลิศ เป็นหัวหน้า เป็นประธานของชฎิล ๓๐๐ คน ชฎิลชื่อคยากัสสปะเป็นผู้นำ เป็นผู้ฝึกสอน เป็นผู้เลิศ เป็นหัวหน้า เป็นประธานของชฎิล ๒๐๐ คนครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสด็จเข้าไปยังอาศรมของชฎิลอุรุเวลกัสสปะ แล้วได้ตรัสกะชฎิลอุรุเวลกัสสปะว่า “ดูก่อนกัสสปะ ถ้าท่านไม่หนักใจ เราขออาศัยอยู่ในโรงบูชาไฟสักคืนหนึ่ง”

อุรุเวลกัสสปะทูลว่า “ข้าแต่มหาสมณะ ข้าพเจ้าไม่หนักใจเลย แต่ในโรงบูชาไฟนั้นมีพญานาคที่มีฤทธิ์เป็นอสรพิษร้าย มันจะได้ไม่ทำอันตรายพระองค์”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะชฎิลอุรุเวลกัสสปะเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ดูก่อนกัสสปะ ถ้าท่านไม่หนักใจ เราขออาศัยอยู่ในโรงบูชาไฟสักคืนหนึ่ง”

อุรุเวลกัสสปะก็ทูลว่า “ข้าแต่มหาสมณะ ข้าพเจ้าไม่หนักใจเลย แต่ในโรงบูชาไฟนั้นมีพญานาคที่มีฤทธิ์เป็นอสรพิษร้าย มันจะได้ไม่ทำอันตรายพระองค์”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะชฎิลอุรุเวลกัสสปะเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ดูก่อนกัสสปะ ถ้าท่านไม่หนักใจ เราขออาศัยอยู่ในโรงบูชาไฟสักคืนหนึ่ง”

อุรุเวลกัสสปะก็ทูลว่า “ข้าแต่มหาสมณะ ข้าพเจ้าไม่หนักใจเลย แต่ในโรงบูชาไฟนั้นมีพญานาคที่มีฤทธิ์เป็นอสรพิษร้าย มันจะได้ไม่ทำอันตรายพระองค์”

“ลางทีพญานาคจะไม่ทำอันตรายเราก็ได้ เอาเถิด กัสสปะ ขอท่านจงอนุญาตโรงบูชาไฟก็แล้วกัน”

“ข้าแต่มหาสมณะ เชิญท่านอยู่ตามสบายเถิด”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปยังโรงบูชาไฟ ทรงปูหญ้า เครื่องลาดแล้วประทับนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งพระกายตรง ดำรงพระสติมั่น

ปาฏิหาริย์ที่ ๑

{๓๘} [๓๘] ครั้งนั้นแล พญานาคนั้นได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไป เห็นแล้วทนไม่ได้ ไม่พอใจจึงบังหวนควันขึ้น ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ทรงดำริว่า “ถ้ากระไร เราพึงครอบงำฤทธิ์เดชของพญานาคนี้ด้วยฤทธิ์เดชของตน ไม่ให้กระทบกระทั่งผิวหนัง เนื้อ เอ็น กระดูก และเยื่อในกระดูก” ดังนี้แล้วทรงบันดาลอิทธาภิสังขารเช่นนั้น ทรงบังหวนควันขึ้นแล้ว พญานาคนั้นทนความลบหลู่ไม่ได้จึงพ่นไฟสู้ในทันที แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงเข้าเตโชธาตุกสิณสมาบัติ บันดาลไฟต้านทานไว้

เมื่อทั้งสองฝ่ายโพลงไฟขึ้น โรงบูชาไฟก็รุ่งโรจน์โชติช่วงประดุจถูกไฟไหม้ จึงชฎิลเหล่านั้นพากันล้อมโรงบูชาไฟแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญ พระมหาสมณะรูปงามกำลังถูกพญานาคทำอันตรายอยู่” ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงครอบงำฤทธิ์เดชของพญานาคนั้นด้วยฤทธิ์เดชของพระองค์ ไม่ให้กระทบกระทั่งผิวหนัง เนื้อ เอ็น กระดูก และเยื่อในกระดูก พอล่วงราตรีนั้นไป ทรงขดพญานาคไว้ในบาตรแล้วทรงแสดงแก่ชฎิลอุรุเวลกัสสปะด้วยพระพุทธดำรัสว่า “ดูก่อนกัสสปะ นี่พญานาคของท่าน เราครอบงำฤทธ์เดชของมันด้วยฤทธิ์เดชของเราแล้ว” จึงชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้ดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากแท้ ถึงกับครอบงำฤทธิ์เดชของพญานาคที่มีฤทธิ์เป็นอสรพิษร้ายด้วยฤทธิ์เดชของตนได้ แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”{๓๙} [๓๙] ที่แม่น้ำเนรัญชรา พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะชฎิลอุรุเวลกัสสปะว่า

“ดูก่อนกัสสปะ ถ้าท่านไม่หนักใจ เราขออาศัยอยู่ในโรงบูชาไฟสักวันหนึ่ง”

ชฎิลอุรุเวลกัสสปะกล่าวว่า

“ข้าแต่มหาสมณะ ข้าพเจ้าไม่หนักใจเลย แต่ข้าพเจ้าหวังความสำราญจึงห้ามท่านว่า ในโรงบูชาไฟนั้นมีพญานาคที่มีฤทธิ์เป็นอสรพิษร้าย มันจะได้ไม่ทำอันตรายพระองค์”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ลางที พญานาคนั้นจะไม่ทำอันตรายเราก็ได้ เอาเถิด กัสสปะ ท่านจงอนุญาตโรงบูชาไฟก็แล้วกัน”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่าอุรุเวลกัสสปะนั้น อนุญาตให้แล้ว ไม่ทรงครั่นคร้ามปราศจากความกลัว เสด็จเข้าไป

พญานาคเห็นพระผู้มีพระภาคผู้ฤๅษีเจ้าเสด็จเข้าไปแล้วก็ไม่พอใจ จึงบังหวนควันขึ้น

แม้พระพุทธเจ้าผู้เป็นมนุษย์ประเสริฐ มีพระทัยดี มีพระทัยไม่ขัดเคือง ก็ทรงบังหวนควันขึ้นในที่นั้น

และพญานาคทนความลบหลู่ไม่ได้ จึงพ่นไฟสู้

แม้พระพุทธเจ้าผู้เป็นมนุษย์ประเสริฐ ทรงฉลาด ในกสิณสมาบัติมีเตโชธาตุเป็นอารมณ์ ก็ทรงบันดาลไฟ ต้านทานไว้ในที่นั้นเมื่อทั้งสองฝ่ายโพลงไฟขึ้นแล้ว โรงบูชาไฟก็ลุก โชนขึ้น พวกชฎิลกล่าวกันว่า “ท่านผู้เจริญ พระมหาสมณะรูปงามกำลังถูกพญานาคทำอันตรายอยู่ครั้นราตรีผ่านไป เปลวไฟของพญานาคไม่ปรากฏ แต่เปลวไฟสีต่าง ๆ ของพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงฤทธิ์ยังสถิตอยู่

เปลวไฟสีต่าง ๆ คือ สีเขียว สีแดง สีหงสบาท สีเหลือง สีแก้วผลึก ปรากฏที่พระกายพระอังคีรส

พระพุทธองค์ทรงขดพญานาคไว้ในบาตรแล้วทรงแสดงแก่พราหมณ์ว่า “ดูก่อนกัสสปะ นี่พญานาคของท่าน เราครอบงำฤทธิ์เดชของมันได้แล้วด้วยฤทธิ์เดชของเรา”

ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะเลื่อมใสยิ่งนักเพราะอิทธิปาฏิหาริย์นี้ของพระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่มหาสมณะ ขอนิมนต์พระองค์อยู่ในที่นี้แหละ ข้าพเจ้าจักบำรุงท่านด้วยภัตตาหารประจำ”

จบ ปาฏิหาริย์ที่ ๑

ปาฏิหาริย์ที่ ๒

{๔๐} [๔๐] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ไพรสณฑ์แห่งหนึ่ง ไม่ไกลจากอาศรมของชฎิลอุรุเวลกัสสปะ ครั้งนั้น ท้าวมหาราชทั้งสี่ เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังไพรสณฑ์ทั้งสิ้นให้สว่างไสว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนเฝ้าอยู่ทั้งสี่ทิศดุจกองไฟใหญ่ฉะนั้น ครั้นล่วงราตรีนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้ว ได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ถึงเวลาแล้ว มหาสมณะ ภัตตาหารเสร็จแล้ว พวกนั้นคือใครกันหนอ เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังไพรสณฑ์ทั้งสิ้นให้สว่างไสวแล้วเข้ามาหาท่านถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้อภิวาทท่านแล้วยืนเฝ้าอยู่ทั้งสี่ทิศดุจกองไฟใหญ่ฉะนั้น”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า“ดูก่อนกัสสปะ พวกนั้นคือท้าวมหาราชทั้งสี่เข้ามาหาเราเพื่อฟังธรรม”

ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับท้าวมหาราชทั้งสี่ได้เข้ามาหาเพื่อฟังธรรม แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยภัตตาหารของชฎิลอุรุเวลกัสสปะ แล้วประทับอยู่ในไพรสณฑ์นั้นแล

จบ ปาฏิหาริย์ที่ ๒

ปาฏิหาริย์ที่ ๓

{๔๑} [๔๑] ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพ เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังไพรสณฑ์ทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งดุจกองไฟใหญ่ฉะนั้น เป็นผู้มีรัศมีงามและประณีตกว่ารัศมีครั้งก่อน ครั้นล่วงราตรีนั้นชฎิลอุรุเวลกัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว มหาสมณะ ภัตตาหารเสร็จแล้ว ผู้นั้นคือใครกันหนอ เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังไพรสณฑ์ทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้ามาหาท่านถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้อภิวาทท่าน ได้ยืนเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งดุจกองไฟใหญ่ฉะนั้น เป็นผู้มีรัศมีงาม และประณีตกว่ารัศมีครั้งก่อน”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนกัสสปะ ผู้นั้นคือท้าวสักกะ ผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพเข้ามาหาเราเพื่อฟังธรรม”

ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพได้เข้ามาหา เพื่อฟังธรรม แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยภัตตาหารของชฎิลอุรุเวลกัสสปะแล้ว ประทับอยู่ในไพรสณฑ์นั้นแล

จบ ปาฏิหาริย์ที่ ๓

ปาฏิหาริย์ที่ ๔

{๔๒} [๔๒] ครั้งนั้นแล ท้าวสหัมบดีพรหม เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังไพรสณฑ์ทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า

ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งดุจกองไฟใหญ่ฉะนั้น เป็นผู้มีรัศมีงามและประณีตกว่ารัศมีครั้งก่อน ครั้นล่วงราตรีนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว มหาสมณะ ภัตตาหารเสร็จแล้ว ผู้นั้นคือใครกันหนอ เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังไพรสณฑ์ทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้ามาหาท่านถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้อภิวาทท่าน ยืนเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ดุจกองไฟใหญ่ฉะนั้น เป็นผู้มีรัศมีงามและประณีตกว่ารัศมีครั้งก่อน”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนกัสสปะ ผู้นั้นคือท้าวสหัมบดีพรหมเข้ามาหาเราเพื่อฟังธรรม”

ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับท้าวสหัมบดีพรหมเข้ามาหาเพื่อฟังธรรม แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยภัตตาหารของชฎิลอุรุเวลกัสสปะ แล้วประทับอยู่ในไพรสณฑ์นั้นแล

จบ ปาฏิหาริย์ที่ ๔

ปาฏิหาริย์ที่ ๕

{๔๓} [๔๓] ก็โดยสมัยนั้นแล ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้เตรียมการบูชายัญเป็นการใหญ่ และประชาชนชาวอังคะและมคธทั้งสิ้นปรารถนาจะถือของเคี้ยว ของบริโภคเป็นอันมากบ่ายหน้ามุ่งไปหา จึงชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความปริวิตกว่า “บัดนี้ เราได้เตรียมการบูชายัญเป็นการใหญ่ และประชาชนชาวอังคะและมคธทั้งสิ้นจักนำของเคี้ยวของบริโภคเป็นอันมากมุ่งมาหา ถ้า

พระมหาสมณะจักทำอิทธิปาฏิหาริย์ในหมู่มหาชน ลาภสักการะของพระมหาสมณะจักเจริญยิ่งขึ้น ลาภสักการะของเราจักเสื่อมถอยลง โอ ทำไฉน วันพรุ่งนี้พระมหาสมณะจึงจะไม่มาฉัน”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบความปริวิตกแห่งจิตของชฎิลอุรุเวลกัสสปะด้วยพระทัย จึงเสด็จไปยังอุตตรกุรุทวีป ทรงนำบิณฑบาตมา จากอุตตรกุรุทวีปนั้นแล้วเสวยที่ริมสระอโนดาต ประทับพักผ่อนกลางวันอยู่ ณ ที่นั้นแหละ

ครั้นล่วงราตรีนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว มหาสมณะ ภัตตาหารเสร็จแล้ว เพราะเหตุไรหนอเมื่อวานนี้ท่านจึงไม่มา เออก็พวกข้าพเจ้าระลึกถึงท่านว่าเพราะเหตุไรหนอพระมหาสมณะจึงไม่มา ก็ส่วนแห่งขาทนียาหารสำหรับท่านข้าพเจ้าได้จัดไว้แล้ว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสย้อนถามว่า “ดูก่อนกัสสปะ ท่านได้มีความปริวิตกมิใช่หรือว่า ‘บัดนี้ เราได้เตรียมการบูชายัญเป็นการใหญ่ และประชาชนชาวอังคะและมคธทั้งสิ้นจักนำของเคี้ยวของบริโภคเป็นอันมากมุ่งมาหา ถ้าพระมหาสมณะจักทำอิทธิปาฏิหาริย์ในหมู่มหาชน ลาภสักการะของพระมหาสมณะจักเจริญยิ่งขึ้น ลาภสักการะของเราจักเสื่อมถอย โอ ทำไฉน วันพรุ่งนี้พระมหาสมณะจึงจะไม่มาฉัน’ ดูก่อนกัสสปะ เรานั้นแล ทราบความปริวิตกแห่งจิตของท่านด้วยใจของเรา จึงไปยังอุตตรกุรุทวีปนำ บิณฑบาตมาจากอุตตรกุรุทวีปนั้นแล้วฉันที่ริมสระอโนดาต แล้วได้พักผ่อนกลางวันอยู่ ณ ที่นั้นแหละ”

ทีนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ จึงได้ทราบความคิดนึกแม้ด้วยใจได้ แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยภัตตาหารของชฎิลอุรุเวลกัสสปะแล้วประทับอยู่ ณ ไพรสณฑ์นั้นแล

จบ ปาฏิหาริย์ที่ ๕

เรื่องผ้าบังสุกุล

{๔๔} [๔๔] ก็โดยสมัยนั้นแล มีผ้าบังสุกุล เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงพระองค์ได้ทรงดำริว่า “เราจะซักผ้าบังสุกุลที่ไหนดีหนอ” ลำดับนั้น ท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพทรงทราบพระดำริในพระทัยของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยพระทัยของพระองค์ จึงขุดสระโบกขรณีด้วยพระหัตถ์แล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้า โปรดทรงซักผ้าบังสุกุลในสระนี้”ต่อจากนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงดำริว่า “เราจะขยำผ้าบังสุกุล ที่ไหนดีหนอ” ลำดับนั้น ท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพทรงทราบพระดำริในพระทัยของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยพระทัยของพระองค์แล้ว ได้ยกศิลาแผ่นใหญ่มาวางไว้พลางกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงขยำผ้าบังสุกุลบนศิลาแผ่นนี้”ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงดำริว่า “เราจะพาดผ้าบังสุกุล ไว้ที่ไหนดีหนอ” ครั้งนั้น เทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นรกฟ้าทราบพระดำริใน

พระทัยของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยใจของตน จึงโน้มกิ่งรกฟ้าลงมาพลางกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงพาดผ้าบังสุกุลไว้ที่กิ่งรกฟ้านี้”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงดำริว่า “เราจะผึ่งผ้าบังสุกุลที่ไหนดีหนอ” ครั้งนั้น ท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพทรงทราบความดำริในพระทัยของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยพระทัยของพระองค์แล้ว ได้ทรงยกแผ่นศิลาใหญ่มาวางไว้พลางกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงผึ่งผ้าบังสุกุลบนศิลาแผ่นนี้”

ครั้นล่วงราตรีนั้นไป ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว มหาสมณะ ภัตตาหารเสร็จแล้ว อะไรกันหนอ มหาสมณะ เมื่อก่อน ที่นี้ไม่มีสระนี้ เดี๋ยวนี้มีสระอยู่ที่นี้ เมื่อก่อนศิลาเหล่านี้ไม่มีวางอยู่ ใครยกศิลาเหล่านี้มาวางไว้ เมื่อก่อนกิ่งรกฟ้าต้นนี้ไม่โน้มลง เดี๋ยวนี้กิ่งนั้นโน้มลง”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนกัสสปะ มีผ้าบังสุกุลเกิดขึ้นแก่เรา ณ ที่นี้ เรานั้นได้ดำริว่า ‘จะพึงซักผ้าบังสุกุลที่ไหนดีหนอ” ครั้งนั้น ท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพทรงทราบความดำริในจิตของเราด้วยพระทัยของพระองค์แล้ว จึงขุดสระโบกขรณีด้วยพระหัตถ์แล้วตรัสบอกแก่เราว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงซักผ้าบังสุกุลในสระนี้’ สระนี้อันผู้มิใช่มนุษย์ใช้มือขุดแล้ว ดูก่อนกัสสปะ เรานั้นได้ดำริว่า ‘จะขยำผ้าบังสุกุลที่ไหนดีหนอ’ ครั้งนั้น ท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพทราบ ความดำริในจิตของเราด้วยพระทัยของพระองค์แล้ว ได้ทรงยกศิลาแผ่นใหญ่มาวางไว้พลางทูลว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงขยำผ้าบังสุกุลบนศิลาแผ่นนี้’ ศิลาแผ่นนี้อันผู้มิใช่มนุษย์ได้ยกมาวางไว้ ดูก่อนกัสสปะ เรานั้นได้ดำริว่า ‘จะพาดผ้าบังสุกุลที่ไหนดีหนอ” ครั้งนั้น เทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นรกฟ้าทราบความดำริในจิตของเราด้วยใจของตนแล้ว จึง

โน้มกิ่งรกฟ้าลงมาพลางกล่าวว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้า โปรดทรงพาดผ้าบังสุกุลไว้ที่กิ่งรกฟ้านี้’ ต้นรกฟ้านี้นั้นโน้มลงประหนึ่งจะกราบทูลว่าขอพระองค์จงทรงนำพระหัตถ์มา ดูก่อนกัสสปะ เรานั้นได้ดำริว่า ‘จะผึ่งผ้าบังสุกุล ณ ที่ไหนดีหนอ’ ครั้งนั้น ท้าวสักกะผู้เป็นจอม แห่งทวยเทพทรงทราบความดำริแห่งจิตของเราด้วยพระทัยของพระองค์แล้ว ได้ยกศิลาแผ่นใหญ่มาวางไว้พลางตรัสว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงผึ่งผ้าบังสุกุลบนศิลาแผ่นนี้’ ศิลาแผ่นนี้อันผู้มิใช่มนุษย์ได้ยกมาวางไว้”ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพได้ทำการช่วยเหลือ แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยภัตตาหารของชฎิลอุรุเวลกัสสปะ แล้วประทับอยู่ในไพรสณฑ์นั้นแล

จบ เรื่องผ้าบังสุกุล

ปาฏิหาริย์เก็บผลหว้าเป็นต้น

ครั้นล่วงราตรีนั้นไป ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว มหาสมณะ ภัตตาหารเสร็จแล้ว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนกัสสปะ ท่านไปเถิด เราจะตามไป” พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงส่งชฎิลอุรุเวลกัสสปะไปแล้ว ทรงเก็บผลหว้า จากต้นหว้าที่เป็นเหตุให้ปรากฏชื่อว่าชมพูทวีป แล้วเสด็จมาประทับนั่งในโรงบูชาไฟก่อน ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งในโรงบูชาไฟ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่มหาสมณะ ท่านมาทางไหน ข้าพเจ้ากลับมาก่อนท่าน แต่ท่านยังมานั่งในโรงบูชาไฟก่อน”

“ดูก่อนกัสสปะ เราส่งท่านไปแล้วได้เก็บผลหว้าจากต้นหว้าที่เป็นเหตุให้ปรากฏชื่อว่าชมพูทวีป แล้วมานั่งในโรงบูชาไฟนี้ก่อน ดูก่อนกัสสปะ ผลหว้านี้แลสมบูรณ์ด้วยสี กลิ่น และรส ถ้าท่านต้องการ ก็เชิญบริโภคเถิด”

“อย่าเลย มหาสมณะ ท่านเองเก็บผลไม้นี้มา ท่านนั่นแหละจง บริโภคผลไม้นี้เถิด”

ลำดับนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับส่งเรามาก่อนแล้วเก็บผลหว้าจากต้นหว้า ที่เป็นเหตุให้ปรากฏชื่อว่าชมพูทวีป แล้วมานั่งในโรงบูชาไฟก่อนได้ แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยภัตตาหารของชฎิลอุรุเวลกัสสปะ แล้วประทับอยู่ในไพรสณฑ์นั้นแล

{๔๕} [๔๕] ครั้นล่วงราตรีนั้นไป ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว มหาสมณะ ภัตตาหารเสร็จแล้ว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนกัสสปะ ท่านไปเถิด เราจะตามไป” พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงส่งชฎิลอุรุเวลกัสสปะไปแล้วทรงเก็บผลมะม่วง ... ผลมะขามป้อม ... ผลสมอในที่ไม่ไกลต้นหว้าที่เป็นเหตุให้ปรากฏชื่อว่าชมพูทวีปนั้น ... เสด็จไปยังภพดาวดึงส์ ทรงเก็บดอกปาริฉัตตกะ แล้วเสด็จมาประทับนั่งในโรงบูชาไฟก่อน ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งในโรงบูชาไฟ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่มหาสมณะ ท่านมาทางไหน ข้าพเจ้ากลับมาก่อนท่าน แต่ท่านยังมานั่งในโรงบูชาไฟก่อน”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนกัสสปะ เราส่งท่านไปแล้ว ได้ไปยังภพดาวดึงส์ เก็บดอกปาริฉัตตกะแล้ว มานั่งในโรงบูชาไฟก่อน ดูก่อนกัสสปะ ดอกปาริฉัตตกะนี้แลสมบูรณ์ด้วยสีและกลิ่น”

ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับส่งเรามาก่อนแล้วไปยังภพดาวดึงส์ เก็บดอกปาริฉัตตกะแล้วมานั่งในโรงบูชาไฟก่อนได้ แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

ปาฏิหาริย์ผ่าฟืน

{๔๖} [๔๖] ก็โดยสมัยนั้นแล ชฎิลเหล่านั้นปรารถนาจะบูชาไฟ แต่ไม่อาจจะผ่าฟืนได้ จึงชฎิลเหล่านั้นได้มีความดำริว่า “การที่พวกเราไม่อาจผ่าฟืนได้นั้นคงเป็นอิทธานุภาพของพระมหาสมณะอย่างไม่ต้องสงสัยเลย” ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะชฎิลอุรุเวลกัสสปะว่า “ดูก่อนกัสสปะ พวกชฎิลจงผ่าฟืนกันเถิด”ชฎิลอุรุเวลกัสสปะรับพระพุทธดำรัสว่า “ข้าแต่มหาสมณะ พวกชฎิลจงผ่าฟืนกัน”

ชฎิลทั้งหลายได้ผ่าฟืน ๕๐๐ ท่อนคราวเดียวเท่านั้น ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับให้พวกชฎิลผ่าฟืนได้ แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน’

ปาฏิหาริย์ก่อไฟ

{๔๗} [๔๗] ก็โดยสมัยนั้นแล ชฎิลเหล่านั้นปรารถนาจะบูชาไฟ แต่ไม่อาจจะก่อไฟให้ลุกได้ จึงชฎิลเหล่านั้นได้มีความดำริว่า “การที่พวกเราไม่อาจก่อไฟให้ลุกได้นั้นคงเป็นอิทธานุภาพของพระมหาสมณะอย่างไม่ต้องสงสัยเลย” ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะชฎิลอุรุเวลกัสสปะว่า “ดูก่อนกัสสปะ พวกชฎิลจงก่อไฟให้ลุกเถิด”ชฎิลอุรุเวลกัสสปะรับพระพุทธดำรัสว่า “ข้าแต่มหาสมณะ พวกชฎิลจงก่อไฟให้ลุก”

ไฟทั้ง ๕๐๐ กองได้ลุกขึ้นพร้อมกันทีเดียว

ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับให้ไฟลุกได้ แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

ปาฏิหาริย์ดับไฟ

{๔๘} [๔๘] ก็โดยสมัยนั้นแล ชฎิลเหล่านั้นบูชาไฟกันแล้วไม่อาจดับไฟได้ จึงชฎิลเหล่านั้นได้มีความดำริว่า “การที่พวกเราไม่อาจดับไฟได้นั้นคงเป็นอิทธานุภาพของพระมหาสมณะอย่างไม่ต้องสงสัยเลย” ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะชฎิลอุรุเวลกัสสปะว่า “ดูก่อนกัสสปะ พวกชฎิลจงดับไฟเถิด”

ชฎิลอุรุเวลกัสสปะรับพระพุทธดำรัสว่า “ข้าแต่มหาสมณะ พวกชฎิลจงดับไฟกัน”

ไฟทั้ง ๕๐๐ กองได้ดับพร้อมกันทีเดียว

ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับให้ไฟดับได้ แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

ปาฏิหาริย์เนรมิตกองไฟ

{๔๙} [๔๙] ก็โดยสมัยนั้นแล ชฎิลเหล่านั้นพากันดำบ้าง ผุดบ้าง ทั้งดำทั้งผุดบ้างในแม่นํ้าเนรัญชรา ในคราวหิมะตก ในราตรีฤดูเหมันต์ ระหว่างท้ายเดือน ๓ ต้นเดือน ๔ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงเนรมิตกองไฟไว้ ๕๐๐ กอง เป็นที่ให้ชฎิลเหล่านั้นขึ้นจากน้ำแล้วจะได้ผิง จึงชฎิลเหล่านั้นได้มีความดำริว่า “การที่กองไฟเหล่านี้ถูกเนรมิตไว้นั้นคงเป็นอิทธานุภาพของพระมหาสมณะอย่างไม่ต้องสงสัยเลย”

ครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับเนรมิตกองไฟได้มากมายถึงเพียงนั้น แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไมใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

ปาฏิหาริย์บันดาลให้นํ้าห่าง

{๕๐} [๕๐] ก็โดยสมัยนั้นแล เมฆฝนนอกฤดูกาลตกลงมาอย่างหนัก ห้วงน้ำใหญ่ได้ไหลนองไป ภูมิประเทศที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่นั้นถูกนํ้าท่วม ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงดำริว่า “ถ้ากระไร เราพึงบันดาลให้น้ำห่างออกไปโดยรอบ แล้วจงกรมอยู่ตรงกลางบนพื้นที่มีฝุ่นฟุ้ง” ครั้นแล้วจึงทรงบันดาลให้นํ้าห่างออกไปโดยรอบแล้วเสด็จจงกรมอยู่ตรงกลาง บนพื้นที่มีฝุ่นฟุ้งลำดับนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสะปริวิตกว่า “พระมหาสมณะอย่าได้ถูกน้ำพัดไปเลย” จึงพร้อมด้วยชฎิลมากมายด้วยกันได้ไปยังภูมิประเทศที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่โดยทางเรือ ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงบันดาล ให้น้ำห่างออกไปโดยรอบแล้วเสด็จจงกรมอยู่ตรงกลางบนพื้นอันมีฝุ่นฟุ้ง ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่มหาสมณะ ท่านยังอยู่ที่นี่ดอกหรือ” พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ถูกละ กัสสปะ เรายังอยู่ที่นี่” ดังนี้แล้วเสด็จขึ้นสู่เวหาสไปปรากฏอยู่ที่เรือครั้งนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้มีความดำริว่า “พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้ ถึงกับลอยน้ำได้ แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน”

พวกชฎิลทูลขอบรรพชาและอุปสมบท

{๕๑} [๕๑] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงดำริว่า “โมฆบุรุษผู้นี้ได้มีความคิดอย่างนี้มานานแล้วว่า ‘พระมหาสมณะมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากแท้

แต่พระมหาสมณะนี้ก็ไม่ใช่พระอรหันต์เหมือนเราแน่นอน’ ถ้ากระไร เราพึงทำให้ชฎิลนี้สลดใจ” จึงพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะชฎิลอุรุเวลกัสสปะว่า “ดูก่อนกัสสปะ ท่านไม่ใช่พระอรหันต์เลย ทั้งยังไม่ดำเนินไปสู่ทางแห่งความเป็นพระอรหันต์ แม้ปฏิปทาที่จะเป็นเหตุให้ท่านเป็นพระอรหันต์ หรือดำเนินไปสู่ทางแห่งความเป็นพระอรหันต์ของท่านก็ไม่มี”ทีนั้นชฎิลอุรุเวลกัสสปะได้ซบศีรษะลงที่พระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วทูลขอบรรพชาอุปสมบทต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอให้ข้พระพุทธเจ้า ได้บรรพชาได้อุปสมบทในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนกัสสปะ ท่านเป็นผู้นำ เป็นผู้ฝึกสอน เป็นผู้เลิศ เป็นหัวหน้า เป็นประธานของชฎิล ๕๐๐ คน ท่านจงบอกลาพวกเขาก่อน พวกเขาจักได้ทำตามที่พวกเขาเข้าใจกัน”

ลำดับนั้น ชฎิลอุรุเวลกัสสปะเข้าไปหาชฎิลเหล่านั้นถึงที่พัก ครั้นแล้ว ได้แจ้งความประสงค์ต่อชฎิลเหล่านั้นว่า “ผู้เจริญทั้งหลาย เราปรารถนาจะประพฤติพรหมจรรย์ในพระมหาสมณะ ผู้เจริญทั้งหลายจงทำตามที่ เข้าใจกันเถิด”

ชฎิลเหล่านั้นกราบเรียนว่า “พวกข้าพเจ้าเลื่อมใสพระมหาสมณะยิ่งนักมานานแล้ว ขอรับ ถ้าท่านอาจารย์จักประพฤติพรหมจรรย์ในพระมหาสมณะ พวกข้าพเจ้าทั้งหมดก็จักประพฤติพรหมจรรย์ในพระมหาสมณะเหมือนกัน”

ลำดับนั้น ชฎิลเหล่านั้นได้ลอยผม ชฎา หาบบริขาร และเครื่องบูชาไฟลงในน้ำ แล้วพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ซบศีรษะลงแทบพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า ทูลขอบรรพชาอุปสมบทต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอให้พวกข้าพระองค์ได้บรรพชาได้อุปสมบทในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พวกเธอจงเป็นภิกษุมาเถิด” ดังนี้แล้ว ได้ตรัสต่อไปว่า “ธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว พวกเธอจงประพฤติพรหมจรรย์ เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบเถิด”

พระวาจานั้นแลได้เป็นอุปสมบทของท่านผู้มีอายุเหล่านั้น

{๕๒} [๕๒] ชฎิลนทีกัสสปะได้เห็นผม ชฎา หาบบริขาร และเครื่องบูชาไฟ ลอยน้ำมา ครั้นแล้วได้มีความดำริว่า “พี่ชายของเราอย่าได้มีอุปสรรคขัดข้องเลย” แล้วได้ส่งชฎิลไปด้วยสั่งว่า “พวกเธอจงไป จงรู้เรื่องพี่ชายของเรา” และแล้วตนเองกับชฎิล ๓๐๐ ได้เข้าไปหาท่านพระอุรุเวลกัสสปะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้เรียนถามว่า “ท่านพี่กัสสปะ พรหมจรรย์นี้ประเสริฐกว่าแน่หรือ”พระอุรุเวลกัสสปะตอบว่า “แน่ละ เธอ พรหมจรรย์นี้ประเสริฐกว่า”

จึงชฎิลเหล่านั้นได้ลอยผม ชฎา หาบบริขาร และเครื่องบูชาไฟลง ในน้ำ แล้วพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ซบศีรษะลงแทบพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า ทูลขอบรรพชาอุปสมบทต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอให้พวกข้าพระองค์ได้บรรพชาได้อุปสมบทในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พวกเธอจงเป็นภิกษุมาเถิด” ดังนี้แล้วได้ตรัสต่อไปว่า “ธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว พวกเธอจงประพฤติพรหมจรรย์ เพี่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบเถิด”

พระวาจานั้นแลได้เป็นอุปสมบทของท่านผู้มีอายุเหล่านั้น

{๕๓} [๕๓] ชฎิลคยากัสสปะได้เห็นผม ชฎา หาบบริขาร และเครื่อง บูชา ไฟลอยนํ้ามา ครั้นแล้วได้มีความดำริว่า “พี่ชายทั้งสองของเราอย่าได้มีอุปสรรคขัดข้องเลย” แล้วได้ส่งชฎิลไปด้วยสั่งว่า “พวกเธอจงไป จงรู้เรื่องพี่ชายทั้งสองของเรา” และแล้วตนเองกับชฎิล ๒๐๐ ได้เข้าไปหา

ท่านพระอุรุเวลกัสสปะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้เรียนถามว่า “ท่านพี่กัสสปะ พรหมจรรย์นี้ประเสริฐกว่าแน่หรือ”

พระอุรุเวลกัสสปะตอบว่า “แน่ละ เธอ พรหมจรรย์นี้ประเสริฐกว่า”

จึงชฎิลเหล่านั้นได้ลอยผมชฎา หาบบริขารและเครื่องบูชาไฟลงในนํ้า แล้วพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ซบศีรษะลงแทบพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า ทูลขอบรรพชาอุปสมบทต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอให้พวกข้าพระองค์ได้บรรพชาได้อุปสมบทในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พวกเธอจงเป็นภิกษุมาเถิด” ดังนี้แล้ว ได้ตรัสต่อไปว่า “ธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว พวกเธอจงประพฤติพรหมจรรย์ เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบเถิด”

พระวาจานั้นแลได้เป็นอุปสมบทของท่านผู้มีอายุเหล่านั้น

{๕๔} พวกชฎิลเหล่านั้นผ่าฟืน ๕๐๐ ท่อนไม่ได้ ก็ผ่าได้ ก่อไฟไม่ลุก ก็ก่อไฟลุกได้ ดับไฟไม่ได้ ก็ดับได้ด้วยการอธิษฐานของพระผู้มีพระภาคเจ้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเนรมิตกองไฟไว้ ๕๐๐ กองโดยนัยนี้ จึงรวมเป็นปาฏิหาริย์ ๓,๕๐๐ วิธี

ทรงแสดงอาทิตตปริยายสูตร

{๕๕} [๕๔] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ตำบลอุรุเวลา ตามพระพุทธาภิรมย์แล้ว เสด็จหลีกจาริกไปโดยมรรคาอันจะไปสู่ตำบลคยาสีสะพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ๑,๐๐๐ รูปซึ่งล้วนเคยเป็นชฎิลมาก่อน นัยว่าพระองค์ประทับอยู่ที่ตำบลคยาสีสะใกล้แม่นํ้าคยานั้น พร้อมด้วยภิกษุ ๑,๐๐๐ รูปณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน ก็สิ่งทั้งปวงอะไรเล่า เป็นของร้อน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ (ตา) เป็นของร้อน รูปทั้งหลาย เป็นของร้อน จักขุวิญญาณ (ความรับรู้ทางตา, การเห็นรูป) เป็นของร้อน จักขุสัมผัสเป็นของร้อน ความรู้สึกเสวยอารมณ์ที่เป็นสุขก็ตาม เป็นทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม ที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย แม้นั้น ก็เป็นของร้อน ร้อนเพราะอะไร เรากล่าวว่า ‘ร้อนเพราะไฟคือราคะ เพราะไฟคือโทสะ เพราะไฟคือโมหะ ร้อนเพราะความเกิด เพราะความแก่ และความตาย ร้อนเพราะความโศก เพราะความรำพัน เพราะความลำบาก เพราะความเสียใจ เพราะความคับแค้นใจ’โสตะ (หู) เป็นของร้อน เสียงทั้งหลายเป็นของร้อน ...

ฆานะ (จมูก) เป็นของร้อน กลิ่นทั้งหลายเป็นของร้อน ...

ชิวหา (ลิ้น) เป็นของร้อน รสทั้งหลายเป็นของร้อน ...

กายเป็นของร้อน โผฏฐัพพะทั้งหลายเป็นของร้อน ...

มโน (ใจ) เป็นของร้อน ธรรมทั้งหลายเป็นของร้อน มโนวิญญาณ (ความรับรู้ทางใจ) เป็นของร้อน มโนสัมผัสเป็นของร้อน ความรู้สึกเสวยอารมณ์ที่เป็นสุขก็ตาม เป็นทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม ที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย แม้นั้นก็เป็นของร้อน ร้อนเพราะอะไร เรากล่าวว่า ‘ร้อนเพราะไฟคือราคะ เพราะไฟคือโทสะ เพราะไฟคือโมหะ ร้อนเพราะความเกิด เพราะความแก่และความตาย ร้อนเพราะความโศก เพราะความรำพัน เพราะความลำบาก เพราะความเสียใจ เพราะความคับแค้นใจ’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูปทั้งหลาย ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุวิญญาณ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุสัมผัส ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในความ

รู้สึกเสวยอารมณ์ที่เป็นสุขก็ตาม เป็นทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม ที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย

ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโสตะ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเสียงทั้งหลาย ...

ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในฆานะ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกลิ่นทั้งหลาย ...

ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในชิวหา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรสทั้งหลาย ...

ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกาย ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโผฏฐัพพะทั้งหลาย ...

ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโน ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในธรรมทั้งหลาย ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโนวิญญาณ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโนสัมผัส ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในความเสวยรู้สึกอารมณ์ที่เป็นสุขก็ตาม เป็นทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม ที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยเมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จิตก็หลุดพ้น เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อมทราบชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่น เพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ก็แล เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไวยากรณภาษิตนี้อยู่ จิตของภิกษุ ๑,๐๐๐ รูปนั้นหลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น

จบ อาทิตตปริยายสูตร

(จบ อุรุเวลปาฏิหาริยกถา)

จบ ภาณวารที่ ๓

๑๓. พิมพิสารสมาคมกถา

ว่าด้วยเสด็จโปรดพระเจ้าพิมพิสารพร้อมทั้งราชบริวาร

{๕๖} [๕๕] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ตำบลคยาสีสะตามพระพุทธาภิรมย์ แล้วเสด็จจาริกไปโดยมรรคาอันจะไปสู่พระนครราชคฤห์ พร้อมด้วยภิกษุหมู่ใหญ่จำนวน ๑,๐๐๐ รูป ซึ่งล้วนเคยเป็นชฎิลมาก่อน เมื่อเสด็จจาริกโดยลำดับได้ถึงพระนครราชคฤห์แล้ว นัยว่า พระองค์ประทับอยู่ใต้ต้นไทรชื่อสุปติฏฐเจดีย์ ในสวนตาลหนุ่ม ใกล้พระนครราชคฤห์นั้น

{๕๗} พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชได้ทรงสดับข่าวถนัดแน่ว่า “พระสมณโคดมเป็นศากยบุตร ทรงผนวชจากศากยตระกูล เสด็จถึงพระนครราชคฤหโดยลำดับ ประทับอยู่ใต้ต้นไทรชื่อสุปติฏฐเจดีย์ ในสวนตาลหนุ่ม ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็แลพระกิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์แม้เพราะเหตุนี้ ตรัสรู้เองโดยชอบแม้เพราะเหตุนี้ ทรงสมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะแม้เพราะเหตุนี้ เสด็จไปดีแล้วแม้เพราะเหตุนี้ ทรงรู้แจ้งโลกแม้เพราะเหตุนี้ ทรงเป็นสารถีผู้ฝึกบุรุษที่ควรฝึกที่ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่าแม้เพราะเหตุนี้ ทรงเป็นศาสดาของเทพและมนุษย์ทั้งหลายแม้เพราะเหตุนี้ ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้วแม้เพราะเหตุนี้ ทรงเป็นผู้จำแนกแจกธรรม แม้เพราะเหตุนี้’ พระองค์ทรงทราบประจักษ์โลกนี้ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกด้วยพระปัญญาอันยิ่งด้วยพระองค์เอง แล้วทรงสอน