หัวข้อประจำขันธกะ เล่ม ๕

หัวข้อประจำขันธกะ

{๒๔} เรื่องพระเจ้าแผ่นดินมคธ ทรงปกครองพลเมือง ๘ หมื่นหมู่บ้าน รับสั่งให้โสณเศรษฐีเข้าเฝ้า ๑ เรื่อง พระสาคตเถระแสดงอิทธิปาฏิหาริย์อันเป็นธรรมอันยวดยิ่งของมนุษย์มากมาย ณ คิชฌกูฏบรรพต ๑

เรื่องโสณเศรษฐีบุตรออกบวชและปรารภความเพียรเกินขนาด เดินจงกรมจนเท้าแตก เปรียบเทียบความเพียรด้วยสายพิณ ๑ เรื่องทรงอนุญาตรองเท้าชั้นเดียว ๑ เรื่องทรงห้ามรองเท้าสีเขียวล้วน ๑ เรื่องรองเท้าสีเหลืองล้วน ๑ เรื่องรองเท้าสีแดงล้วน ๑ เรื่องรองเท้าสีบานเย็น ๑ เรื่องรองเท้าสีดำล้วน ๑เรื่องรองเท้าสีแสดล้วน ๑ รองเท้าสีชมพูล้วน ๑ รองเท้ามีหูอันวิจิตร ๑ รองเท้าหุ้มส้น ๑ รองเท้าหุ้มแข้ง ๑ รองเท้าที่ยัดด้วยนุ่น ๑ รองเท้าที่มีหูลายคล้ายขนปีกนกกระทา ๑ รองเท้าที่ทำหูงอนมีสัณฐานดุจเขาแกะ ๑ รองเท้าที่ทำหูงอนมีสัณฐานดุจเขาแพะ ๑

รองเท้าที่ทำประกอบหูงอนดุจหางแมงป่อง ๑ รองเท้าที่เย็บด้วยขนปีกนกยูง ๑ รองเท้าอันวิจิตร ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังราชสีห์ ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือโคร่ง ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือเหลือง ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังชะมด ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังนาก ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังแมว ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังค่าง ๑ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังนกเค้า ๑

เท้าแตก ๑ สวมรองเท้าในวัด ๑ เท้าเป็นหน่อ ล้างเท้าเหยียบตอไม้ และสวมเขียงเท้าเดินเสียงดังขฏะขฏะ ๑ เขียงเท้าสานด้วยใบตาล ๑ เขียงเท้าสานด้วยใบไผ่ ๑ เขียงเท้าสานด้วยหญ้า ๑ เขียงเท้าสานด้วยหญ้ามุงกระต่าย ๑ เขียงเท้าสานด้วยหญ้าปล้อง ๑ เขียงเท้าสานด้วยใบเป้ง ๑

เขียงเท้าสานด้วยแฝก ๑ เขียงเท้าถักด้วยขนสัตว์ ๑ เขียงเท้าประดับด้วยทองคำและเงิน ๑ เขียงเท้าประดับด้วยแก้วมณี ๑ เขียงเท้าประดับด้วยแก้วไพฑูรย์ เขียงเท้าประดับด้วยแก้วผลึก ๑ เขียงเท้าทำด้วยทองสำริด ๑ เขียงเท้าประดับด้วยกระจก ๑ เขียงเท้าทำด้วยดีบุก ๑ เขียงเท้าทำด้วยสังกะสี ๑ เขียงเท้าทำด้วยทองแดง ๑จับแม่โค ๑ ขี่ยานพาหนะและภิกษุอาพาธ ๑ ยานพาหนะเทียมด้วยโคเพศผู้ ๑ คานหาม ๑ ที่นั่งและที่นอน ๑ หนังผืนใหญ่ ๑ หนังโค ๑ ภิกษุใจร้าย ๑

เตียงตั่งของพวกคฤหัสถ์ที่หุ้มหนัง ๑ สวมรองเท้าเข้าบ้าน และภิกษุอาพาธ ๑ พระมหากัจจานะ ๑ พระโสณะสวดสูตรอันมีอยู่ในอัฏฐกวรรคโดยสรภัญญะและพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นนายกได้ทรงประทานพร ๕ อย่างนี้แก่พระโสณเถระ คือ อนุญาตสงฆ์ปัญจวรรคทำการอุปสมบทได้ ๑ สวมรองเท้าหลายชั้นได้ ๑ อาบนํ้าได้เป็นนิตย์ ๑ ใช้หนังเครื่องลาดได้ ๑ ทายกถวายจีวร เมื่อยังไม่ถึงมือภิกษุ ยังไม่ต้องนับราตรี ๑

รวมเรื่องในขันธกะนี้ ๖๓ เรื่องแล

จบ จัมมขันธกะ

๖. เภสัชชขันธกะ

๑. ว่าด้วยเภสัช ๕

{๒๕} [๒๖๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลายถูกอาพาธซึ่งเกิดชุกในฤดูใบไม้ร่วงสัมผัสแล้ว ข้าวยาคูที่ดื่มเข้าไปก็อาเจียนออก แม้ข้าวสวยที่ฉันเข้าไปก็อาเจียนออก เพราะอาพาธนั้นพวกเธอจึงซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุเหล่านั้นซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็น ครั้นแล้วจึงตรัสเรียกท่านพระอานนท์มารับสั่งว่า “ดูก่อนอานนท์ ทำไมหนอ เดี๋ยวนี้ภิกษุทั้งหลายยิ่งซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็นท่านพระอานนท์จึงกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า เดี๋ยวนี้ภิกษุทั้งหลายถูกอาพาธซึ่งเกิดชุกในฤดูใบไม้ร่วงสัมผัสแล้ว ข้าวยาคูที่ดื่มเข้าไปก็อาเจียนออก แม้ข้าวสวยที่ฉันเข้าไปก็อาเจียนออก เพราะอาพาธนั้นพวกเธอจึงซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็น”

พระพุทธานุญาตเภสัช ๕ ในกาล

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้มีพระทัยปริวิตกเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า “เดี๋ยวนี้ภิกษุทั้งหลายอันอาพาธซึ่งเกิดชุกในฤดู