พระพุทธบัญญัติห้ามใช้ที่นั่งและที่นอนสูงใหญ่ เล่ม ๕

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งไม่สบายอย่างมากเพราะความกระเทือนของยานพาหนะ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตคานหามมีตั่งนั่งและเปลผ้าที่ผูกติดกับไม้คาน”

๘. พระพุทธบัญญัติห้ามใช้สอยที่นั่งและที่นอนอันสูงใหญ่

{๑๕} [๒๕๔] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ใช้สอยที่นั่งและที่นอนอันสูงใหญ่ คือ เตียงมีเท้าเกินประมาณ บัลลังก์มีเท้าทำเป็นรูปสัตว์ร้าย ผ้าโกเชาว์ขนยาว เครื่องลาดที่ทำด้วยขนแกะวิจิตรด้วยลวดลาย เครื่องลาดที่ทำด้วยขนแกะสีขาว เครื่องลาดที่มีสัณฐานเป็นช่อดอกไม้ เครื่องลาดที่ยัดนุ่น เครื่องลาดขนแกะวิจิตรด้วยรูปสัตว์ร้ายมีสีหะและเสือเป็นต้น เครื่องลาดขนแกะมีขนตั้ง เครื่องลาดขนแกะมีขนข้างเดียว เครื่องลาดทองและเงินแกมไหม เครื่องลาดไหมขลิบทองและเงิน เครื่องลาดขนแกะจุหญิงฟ้อนรำได้ ๑๖ คน เครื่องลาดหลังช้าง เครื่องลาดหลังม้า เครื่องลาดในรถ เครื่องลาดที่ทำด้วยหนังสัตว์ชื่ออชินะมีขนาดเท่าเตียง

เครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมด เครื่องลาดมีเพดาน เครื่องลาดมีหมอนข้าง ชาวบ้านเที่ยวชมวิหารไปพบเข้าจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกคฤหัสถ์ผู้บริโภคกาม ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงใช้สอยที่นั่งและที่นอนอันสูงใหญ่ คือ เตียงมีเท้าสูงเกินประมาณ บัลลังก์มีเท้าทำเป็นรูปสัตว์ร้าย ผ้าโกเชาว์ขนยาว เครื่องลาดที่ทำด้วยขนแกะวิจิตรด้วยลวดลาย เครื่องลาดที่ทำด้วยขนแกะสีขาว เครื่องลาดที่มีสัณฐานเป็นช่อดอกไม้ เครื่องลาดที่ยัดนุ่น

เครื่องลาดขนแกะวิจิตรด้วยรูปสัตว์ร้ายมีสีหะและเสือเป็นต้น เครื่องลาดขนแกะมีขนตั้ง เครื่องลาดขนแกะมีขนข้างเดียว เครื่องลาดทองและเงินแกมไหม เครื่องลาดไหมขลิบทองและเงิน เครื่องลาดขนแกะจุหญิงฟ้อนรำได้ ๑๖ คน เครื่องลาดหลังช้าง เครื่องลาดหลังม้า เครื่องลาดในรถ เครื่องลาดที่ทำด้วยหนังสัตว์ชื่ออชินะมีขนาดเท่าเตียง เครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมด เครื่องลาดมีเพดาน เครื่องลาดมีหมอนข้าง รูปใดใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ”

๙. พระพุทธบัญญัติห้ามใช้หนังทุกชนิด

{๑๖} [๒๕๕] ก็โดยสมัยนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์รู้ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามที่นั่งและที่นอนอันสูงใหญ่แล้ว จึงใช้หนังผืนใหญ่ คือ หนังสีหะ หนังเสือโคร่ง หนังเสือเหลือง พวกเธอตัดหนังเหล่านั้นตามขนาดเตียงบ้าง ตัดตามขนาดตั่งบ้าง ปูลาดไว้ภายในเตียงบ้าง ปูลาดไว้ภายนอกเตียงบ้าง ปูลาดไว้ภายในตั่งบ้าง ปูลาดไว้ภายนอกตั่งบ้าง ชาวบ้านเที่ยวเดินชมวิหาร ไปพบเข้า ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกคฤหัสถ์ผู้บริโภคกาม ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงใช้หนังผืนใหญ่ คือ หนังสีหะ หนังเสือโคร่ง หนังเสือเหลือง รูปใดใช้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

เรื่องภิกษุใจร้าย

ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์รู้ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามหนังผืนใหญ่ จึงใช้หนังโค พวกเธอตัดหนังเหล่านั้นตามขนาดเตียงบ้าง ตัดตามขนาดตั่งบ้าง ปูลาดไว้ภายในเตียงบ้าง ปูลาดไว้ภายนอกเตียงบ้าง ปูลาดไว้ภายในตั่งบ้าง ปูลาดไว้ภายนอกตั่งบ้าง

{๑๗} มีภิกษุใจร้ายรูปหนึ่ง เป็นกุลุปกะของอุบาสกใจร้ายคนหนึ่ง ครั้นเวลาเช้า ภิกษุใจร้ายรูปนั้นนุ่งอันตรวาสก ถือบาตรจีวรแล้วเดินเข้าไปยังบ้านของอุบาสกใจร้ายคนนั้น แล้วนั่งบนอาสนะที่เขาจัดไว้ จึงอุบาสกใจร้ายคนนั้นเข้าไปหาภิกษุใจร้ายรูปนั้นถึงที่นั่ง ครั้นนมัสการแล้วได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งก็สมัยนั้น ลูกโคของอุบาสกใจร้ายคนนั้นกำลังรุ่น รูปร่างเข้าที น่าดู น่าชม งามคล้ายลูกเสือเหลือง จึงภิกษุใจร้ายรูปนั้นจ้องมองดูมันด้วยความสนใจ ทีนั้นอุบาสกใจร้ายได้กล่าวกะภิกษุใจร้ายว่า “พระคุณเจ้าจ้องมองดูมันด้วยความสนใจเพื่อประสงค์อะไร ขอรับ”ภิกษุใจร้ายรูปนั้นตอบว่า “อาวุโส อาตมาต้องการหนังของมัน”

ทีนั้น อุบาสกใจร้ายจึงฆ่ามันแล้วได้ถลกหนังถวายแก่ภิกษุใจร้ายรูปนั้น ภิกษุใจร้ายรูปนั้นได้เอาผ้าสังฆาฏิห่อหนังเดินไป

ครั้งนั้น แม่โคมีความรักลูกจึงเดินตามภิกษุใจร้ายรูปนั้นไปข้างหลัง ๆ ภิกษุทั้งหลายถามภิกษุใจร้ายรูปนั้นว่า “อาวุโส ทำไมแม่โคตัวนี้จึงเดินตามท่านมาข้างหลัง ๆ” ภิกษุใจร้ายรูปนั้นตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย แม้ผมเองก็ไม่ทราบว่ามันเดินตามมาข้างหลัง ๆ ด้วยเหตุอะไร”ขณะนั้นผ้าสังฆาฏิของภิกษุใจร้ายรูปนั้นเปื้อนเลือด ภิกษุทั้งหลายจึงถามภิกษุใจร้ายรูปนั้นว่า “อาวุโส ก็ผ้าสังฆาฏิผืนนี้ท่านห่ออะไรไว้” ภิกษุใจร้ายรูปนั้นได้แจ้งความนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย

ภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโส ก็ท่านชักชวนให้เขาฆ่าสัตว์หรือ”

ภิกษุใจร้ายตอบว่า “อย่างนั้น อาวุโส”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อยต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุจึงชักชวนให้เขาฆ่าสัตว์เล่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิการฆ่าสัตว์ ทรงสรรเสริญการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์โดยอเนกปริยายมิใช่หรือ” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

พระพุทธบัญญัติห้ามใช้หนังโค

{๑๘} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุใจร้ายนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ ข่าวว่าเธอชักชวนให้เขาฆ่าสัตว์ จริงหรือ”

ภิกษุใจร้ายนั้นกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้ชักชวนให้เขาฆ่าสัตว์เล่า ดูก่อนโมฆบุรุษ เราตำหนิการฆ่าสัตว์ สรรเสริญการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์โดยอเนกปริยายมิใช่หรือ การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงชักชวนในการฆ่าสัตว์ รูปใดชักชวน พึงปรับอาบัติตามธรรม

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงใช้หนังโค รูปใดใช้ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุไม่พึงใช้หนังอะไร ๆ รูปใดใช้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

๑๐. พระพุทธานุญาตเตียงตั่งแบบคฤหัสถ์เป็นต้น

[๒๕๖] ก็โดยสมัยนั้นแล เตียงก็ดี ตั่งก็ดีของชาวบ้าน เขาหุ้มด้วยหนัง ถักด้วยหนัง ภิกษุทั้งหลายรังเกียจจึงไม่ยอมนั่งทับ แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นั่งทับเตียงตั่งที่เป็นแบบคฤหัสถ์ได้ แต่ไม่อนุญาตให้นอนทับ”

สมัยต่อมา วิหารทั้งหลายเขาผูกรัดด้วยเชือกหนัง ภิกษุทั้งหลายรังเกียจจึงไม่นั่งพิง แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นั่งพิงเฉพาะเชือกได้”

พระพุทธบัญญัติห้ามสวมรองเท้าเข้าบ้าน

{๑๙} ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์สวมรองเท้าเข้าบ้าน พวกชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกคฤหัสถ์ผู้บริโภคกาม ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติห้ามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงสวมรองเท้าเข้าบ้าน รูปใดสวมเข้าไป ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธานุญาตให้ภิกษุอาพาธสวมรองเท้าเข้าบ้าน

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งอาพาธ เว้นรองเท้าเสียไม่อาจเข้าบ้านได้ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุอาพาธสวมรองเท้าเข้าบ้านได้”

๑๑. เรื่องพระโสณกุฏิกัณณะ

{๒๐} [๒๕๗] ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัจจานะอยู่ที่ปปาตบรรพต ใกล้นครกุรรฆระ แคว้นอวันตี ก็คราวนั้นอุบาสกชื่อโสณกุฏิกัณณะเป็นอุปัฏฐากของท่านพระมหากัจจานะ ต่อมาอุบาสกโสณกุฏิกัณณะได้เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้นมัสการท่านพระมหากัจจานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบเรียนท่านพระมหากัจจานะดังนี้ว่า “ท่านขอรับ ด้วยวิธีอย่างไร ๆ กระผมจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระคุณเจ้าแสดงแล้ว อันการที่บุคคลผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณ์โดยส่วนเดียว ให้บริสุทธิ์โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัดแล้ว มิใช่จะทำได้ง่าย กระผมปรารถนาจะปลงผมและหนวดแล้วครองผ้ากาสายะออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต

ขอพระคุณเจ้ากรุณาโปรดบวชให้กระผมด้วยเถิด ขอรับ”เมื่ออุบาสกโสณกุฏิกัณณะกราบเรียนเช่นนี้แล้ว ท่านพระมหากัจจานะได้กล่าวกะอุบาสกโสณกุฏิกัณณะดังนี้ว่า “โสณะ การประพฤติพรหมจรรย์ซึ่งต้องนอนผู้เดียว บริโภคอาหารหนเดียวจนตลอดชีวิต ทำได้ยากนักแล เอาเถอะ โสณะ คุณจงเป็นอคาริกอยู่ในที่นี้แหละแล้วประกอบตามคำสอนของพระพุทธเจ้า คือ พรหมจรรย์ซึ่งต้องนอนผู้เดียว บริโภคอาหารหนเดียวควรแก่กาลเถิด”

คราวนั้น ความตั้งใจที่จะบวชซึ่งมีแก่อุบาสกโสณกุฏิกัณณะนั้นได้ระงับลงแล้ว

อุบาสกโสณกุฏิกัณณะได้เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่เป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ครั้นแล้วได้นมัสการท่านพระมหากัจจานะแล้วนั่ง