พระพุทธบัญญัติห้ามจับโค เล่ม ๕

อธิจิต อธิปัญญาเสียเล่า การกระทำของภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถา รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงสวมเขียงเท้าสานด้วยหญ้า เขียงเท้าสานด้วยหญ้ามุงกระต่าย เขียงเท้าสานด้วยหญ้าปล้อง เขียงเท้าสานด้วยใบเป้ง เขียงเท้าสานด้วยหญ้าแฝก เขียงเท้าถักด้วยขนสัตว์ เขียงเท้าประดับด้วยทองคำ เขียงเท้าประดับด้วยเงิน เขียงเท้าประดับด้วยแก้วมณี เขียงเท้าประดับด้วยแก้วไพฑูรย์ เขียงเท้าประดับด้วยแก้วผลึก เขียงเท้าประดับด้วยทองสำริด เขียงเท้าประดับด้วยกระจก เขียงเท้าประดับด้วยดีบุก เขียงเท้าประดับด้วยสังกะสี เขียงเท้าประดับด้วยทองแดง รูปใดสวม ต้องอาบัติทุกกฏอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงสวมเขียงเท้าบางชนิดสำหรับสวมเดิน รูปใดสวม ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเขียงเท้าที่ตรึงอยู่กับที่ ไม่ใช่สำหรับใช้สวมเดิน ๓ ชนิด คือ เขียงเท้าสำหรับเหยียบถ่ายอุจจาระ ๑ เขียงเท้าสำหรับเหยียบถ่ายปัสสาวะ ๑ เขียงเท้าสำหรับเหยียบในที่ชำระ ๑

พระพุทธบัญญัติห้ามจับแม่โค

{๑๓} [๒๕๒] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่เมืองภัททิยะตามพระพุทธาภิรมย์แล้วเสด็จพระดำเนินหลีกจาริกไปทางพระนครสาวัตถี เสด็จจาริกไปโดยลำดับ ได้ถึงพระนครสาวัตถีแล้ว นัยว่าพระองค์ประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถีนั้น

ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์จับแม่โคที่กำลังข้ามแม่นํ้าอจิรวดีที่เขาบ้าง ที่หูบ้าง ที่คอบ้าง ที่หางบ้าง ขึ้นขี่หลังบ้าง มีจิตกำหนัด

ถูกต้องอวัยวะเพศบ้าง กดลูกโคให้จมนํ้าตายบ้าง ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้จับแม่โคที่กำลังข้ามแม่นํ้าที่เขาบ้าง ที่หูบ้าง ที่คอบ้าง ที่หางบ้าง ขึ้นขี่หลังบ้าง มีจิตกำหนัดถูกต้องอวัยวะเพศบ้าง กดลูกโคให้จมนํ้าตายบ้าง เหมือนพวกคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามเล่า” ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติห้ามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงจับเขาแม่โค ไม่พึงจับหูแม่โค ไม่พึงจับคอแม่โค ไม่พึงจับหางแม่โค ไม่พึงขี่หลังแม่โค รูปใดจับและขึ้นขี่ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีจิตกำหนัดไม่พึงถูกต้องอวัยวะเพศแม่โค รูปใดถูกต้อง ต้องอาบัติถุลลัจจัย ภิกษุไม่พึงฆ่าลูกโค รูปใดฆ่า พึงปรับอาบัติตามธรรม”

๗. พระพุทธบัญญัติห้ามยานพาหนะเป็นต้น

{๑๔} [๒๕๓] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยสารยานพาหนะซึ่งเทียมด้วยโคเพศเมียมีบุรุษเป็นสารถีบ้าง เทียมด้วยโคเพศผู้มีสตรีเป็นสารถีบ้าง ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนชายหนุ่มหญิงสาวไปเล่นนํ้าในแม่น้ำคงคาและแม่นํ้ามหีฉะนั้น ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติห้ามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงโดยสารยานพาหนะ รูปใดโดยสาร ต้องอาบัติทุกกฏ”

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งเดินทางไปพระนครสาวัตถี ในแคว้นโกศล เพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แต่อาพาธเสียกลางทาง จึงได้หลบออกจากทางนั่งอยู่ที่โคนไม้แห่งหนึ่ง ชาวบ้านพบภิกษุนั้นจึงเรียนถามว่า “พระคุณเจ้าจะไปไหน ขอรับ”ภิกษุนั้นตอบว่า “อาตมาจะไปพระนครสาวัตถีเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าจ้ะ”

“นิมนต์มา ไปด้วยกันเถิด ขอรับ”

“อาตมาไม่อาจ อาตมากำลังอาพาธจ้ะ”

“นิมนต์มาขึ้นยานพาหนะเถิด ขอรับ”

“ไม่ได้จ้ะ เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามยานพาหนะไว้”

ภิกษุนั้นรังเกียจอยู่ดังนั้นจึงไม่ยอมขึ้นยาน ครั้นไปถึงพระนครสาวัตถีแล้วจึงแจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยานพาหนะแก่ภิกษุผู้อาพาธ”

ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายได้คิดกันว่ายานพาหนะที่ทรงอนุญาตนั้นเทียมด้วยโคเพศเมียหรือเทียมด้วยโคเพศผู้ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยานพาหนะที่เทียมด้วยโคเพศผู้และยานพาหนะที่ใช้มือลาก”

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งไม่สบายอย่างมากเพราะความกระเทือนของยานพาหนะ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตคานหามมีตั่งนั่งและเปลผ้าที่ผูกติดกับไม้คาน”

๘. พระพุทธบัญญัติห้ามใช้สอยที่นั่งและที่นอนอันสูงใหญ่

{๑๕} [๒๕๔] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ใช้สอยที่นั่งและที่นอนอันสูงใหญ่ คือ เตียงมีเท้าเกินประมาณ บัลลังก์มีเท้าทำเป็นรูปสัตว์ร้าย ผ้าโกเชาว์ขนยาว เครื่องลาดที่ทำด้วยขนแกะวิจิตรด้วยลวดลาย เครื่องลาดที่ทำด้วยขนแกะสีขาว เครื่องลาดที่มีสัณฐานเป็นช่อดอกไม้ เครื่องลาดที่ยัดนุ่น เครื่องลาดขนแกะวิจิตรด้วยรูปสัตว์ร้ายมีสีหะและเสือเป็นต้น เครื่องลาดขนแกะมีขนตั้ง เครื่องลาดขนแกะมีขนข้างเดียว เครื่องลาดทองและเงินแกมไหม เครื่องลาดไหมขลิบทองและเงิน เครื่องลาดขนแกะจุหญิงฟ้อนรำได้ ๑๖ คน เครื่องลาดหลังช้าง เครื่องลาดหลังม้า เครื่องลาดในรถ เครื่องลาดที่ทำด้วยหนังสัตว์ชื่ออชินะมีขนาดเท่าเตียง

เครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมด เครื่องลาดมีเพดาน เครื่องลาดมีหมอนข้าง ชาวบ้านเที่ยวชมวิหารไปพบเข้าจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกคฤหัสถ์ผู้บริโภคกาม ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงใช้สอยที่นั่งและที่นอนอันสูงใหญ่ คือ เตียงมีเท้าสูงเกินประมาณ บัลลังก์มีเท้าทำเป็นรูปสัตว์ร้าย ผ้าโกเชาว์ขนยาว เครื่องลาดที่ทำด้วยขนแกะวิจิตรด้วยลวดลาย เครื่องลาดที่ทำด้วยขนแกะสีขาว เครื่องลาดที่มีสัณฐานเป็นช่อดอกไม้ เครื่องลาดที่ยัดนุ่น